Chợ truyền thống ảm đạm, mặt bằng vắng khách
Biển sang nhượng sạp quần áo của bà Loan - một tiểu thương chợ An Đông (TP.HCM) - đã được treo từ hơn 1 năm nay, nhưng không ai quan tâm. Người phụ nữ U60 này vẫn duy trì công việc bán hàng một cách gượng ép. Sau 26 năm kinh doanh, bà chứng kiến giai đoạn "lịch sử" khi các cửa hàng quần áo tại chợ An Đông có thể biến mất vĩnh viễn. "Đi hỏi xung quanh, ai cũng muốn đóng cửa. Bán được hết hàng tồn, tôi giải nghệ", bà Loan nói, chỉ tay vào dãy sạp treo biển "sang nhượng" chạy dài hành lang chợ.
Hình ảnh gian hàng đóng cửa không chỉ diễn ra trong chợ truyền thống mà còn lan ra cả mặt tiền những con đường sầm uất bậc nhất TP.HCM như đường Ba Tháng Hai, Ngô Đức Kế, Phạm Viết Chánh. Đặc biệt, đường Hai Bà Trưng - nơi tập trung nhiều cửa hàng thời trang - liên tiếp xuất hiện các mặt tiền "vàng" bỏ trống, treo chi chít biển cho thuê.
Mô hình nhà phố thương mại mất lợi thế
Mô hình nhà phố thương mại từng phát triển dựa trên ba lợi thế: lưu lượng khách qua lại cao, khả năng nhận diện thương hiệu tốt và nguồn cung khan hiếm. Những yếu tố này giúp giá thuê liên tục tăng trong nhiều năm. Tuy nhiên, sự phát triển của thương mại điện tử và mô hình bán hàng đa kênh khiến doanh thu không còn phụ thuộc hoàn toàn vào vị trí cửa hàng. Bà Cao Thị Thanh Hương, Phó giám đốc thị trường Savills TP.HCM, nhận định xu hướng này thúc đẩy nhiều thương hiệu thu hẹp diện tích cửa hàng, chuyển sang showroom trải nghiệm hoặc kết hợp bán hàng trực tiếp và trực tuyến, khiến nhu cầu mặt bằng lớn giá thuê cao suy giảm.
TMĐT tăng trưởng nhưng phí sàn 'ăn mòn' lợi nhuận
Báo cáo của Công ty CP Chứng khoán Sài Gòn – Hà Nội (SHS) cho thấy thị trường TMĐT Việt Nam dự kiến tăng trưởng từ 27,73 tỷ USD năm 2025 lên 33,57 tỷ USD năm 2026. TMĐT hiện chiếm khoảng 9% tổng doanh thu bán lẻ. Riêng lĩnh vực sức khỏe, làm đẹp, thời trang có giá trị TMĐT bán lẻ dự kiến đạt hơn 5,2 tỷ USD trong năm 2026. Tuy nhiên, các chủ shop nhỏ đang chịu áp lực lớn từ phí sàn.
Minh Thành (34 tuổi, TP.HCM), kinh doanh thời trang gần 10 năm, cho biết: "Các cửa hàng vật lý không thể cạnh tranh với sàn thương mại điện tử và đang 'chết' dần". Năm 2017, anh mở cửa hàng trên đường Cách Mạng Tháng Tám với chi phí thuê 70 triệu đồng/tháng, kinh doanh thuận lợi. Sau đại dịch Covid-19, khách hàng chuyển sang mua sắm trực tuyến, anh trả mặt bằng và chuyển lên sàn TMĐT.
'Nộp tô' hơn 400 triệu một mùa Tết
Minh Thành đưa ra thông tin chi tiết một đơn hàng: chiếc áo dài nam thiết kế giá bán trên Shopee là 1.657.500 đồng, phí giao dịch sàn thu 409.363 đồng (gần 24,7%). Tính cả thuế sàn thu hộ (24.863 đồng), doanh thu shop nhận được chỉ còn 1.223.274 đồng. Với mùa Tết bán khoảng 1.000 chiếc áo dài tương tự, số tiền shop phải "nộp tô" cho Shopee là hơn 400 triệu đồng. Chưa kể, shop thường xuyên chi 15-20 triệu đồng/tháng để chạy quảng cáo trên sàn.
Theo SHS, từ đầu năm 2026, cấu trúc phí của Shopee, TikTok Shop và Lazada đều tăng, khiến biên lợi nhuận thu hẹp. Shopee và TikTok Shop chiếm khoảng 98% thị phần TMĐT B2C tại Việt Nam. Mức phí hiện tại "ăn" từ 21,8-33,8% doanh thu, chưa tính chi phí quảng cáo. Nhiều nhà bán hàng nhỏ lẻ sau khi trừ phí sàn, chi phí đóng gói, hoàn trả hàng và logistics, biên lợi nhuận thực tế chỉ còn 5-8%, thậm chí càng bán nhiều càng lỗ.
"Sàn o ép các shop từ khoảng nửa năm nay. Nếu không tính toán kỹ, cửa hàng sẽ 'chết' khi chi phí trên sàn ăn mòn lợi nhuận", Minh Thành cay đắng nói và cho biết đang tự xây dựng website để từ bỏ Shopee và TikTok Shop.
Giải pháp: Tự xây website, sản phẩm độc đáo
Kim Ly - chủ shop thời trang tự thiết kế - chọn không bán trên sàn TMĐT. Cô quảng cáo đa kênh trên mạng xã hội và xây dựng website riêng, dù mất nhiều thời gian và chi phí nhưng giúp tránh phụ thuộc vào sàn. Giải pháp thứ hai là làm ra sản phẩm khách hàng không thể tìm thấy trên sàn, "đánh" vào tập khách hàng riêng cho thời trang tự thiết kế thay vì bán đại trà. "Các sản phẩm dễ mua thì họ sẽ tìm trên sàn chứ không đến với shop của tôi. Đừng giống ai", cô nói.
