Thị trường kim cương Việt Nam đang trải qua giai đoạn khủng hoảng nghiêm trọng sau khi cơ quan điều tra ngày 22/7 công bố thông tin hơn 3.400 viên kim cương nhập lậu, tổng giá trị ước tính trên 500 tỷ đồng, đã được đưa vào hệ thống bán lẻ của Công ty SJC để tiêu thụ. Sự kiện này khiến hàng loạt cửa hàng vàng bạc, kim cương, trang sức thông báo tạm dừng kinh doanh trong 2 tháng để tái cấu trúc, gây tâm lý hoang mang cho người sở hữu kim cương.
Làn sóng bán tháo kim cương và giá vàng lao dốc
Ngay sau thông tin trên, lượng khách mang kim cương đến SJC bán lại tăng đột biến. Tình trạng đông khách bất thường cũng diễn ra tại khu vực giao dịch vàng. Hiện SJC vẫn thu mua kim cương viên rời với giá tính theo tỷ lệ phần trăm so với giá trị sản phẩm, tùy kích thước và hình thức giao dịch. Đối với nữ trang gắn kim cương hoặc vỏ kim cương, SJC thu mua lại ở mức 80% nếu khách bán lại và 85% nếu khách đổi sang nữ trang mới. Tuy nhiên, phía doanh nghiệp chưa có phát ngôn chính thức liên quan đến vụ việc.
Trước đó, PNJ cũng ghi nhận lượng khách bán lại kim cương tăng đột biến. Tại buổi gặp gỡ báo chí ngày 21/7, Tổng giám đốc PNJ Phan Quốc Công cho biết doanh số mua lại trang sức tại hệ thống đã cao gấp 5 lần doanh số bán ra. Điều này buộc doanh nghiệp điều chỉnh chính sách thu mua. Theo đó, thay vì được thanh toán ngay trong ngày, khách hàng bán kim cương lại cho PNJ hiện được thanh toán theo lộ trình kéo dài 120 ngày. Khách hàng cũng có thể chuyển đổi sang sản phẩm mới có giá trị một phần hoặc toàn bộ giá trị hàng mua lại, với hóa đơn mua hàng gốc phát sinh từ ngày 9/7 trở về trước. PNJ đưa ra phương án kết hợp linh hoạt: khách hàng có thể vừa chuyển đổi một phần giá trị mua lại sang sản phẩm PNJ để hưởng ưu đãi, vừa nhận phần còn lại bằng tiền theo lộ trình 120 ngày.
Giá vàng SJC hồi phục nhưng vẫn ở vùng thấp
Áp lực thanh khoản cũng ảnh hưởng đến chính sách giá đối với các mặt hàng vàng. Dù bật tăng trở lại ở mức 137,5 - 141,5 triệu đồng/lượng (mua - bán) vào cuối tuần, giá vàng miếng SJC vẫn chưa thể bù đắp mức giảm sâu của hai phiên trước đó khi bốc hơi tổng cộng 7 triệu đồng/lượng, rơi xuống vùng thấp nhất kể từ đầu tháng 7. So với thời điểm chốt phiên cuối tuần trước, người mua vàng lỗ 10 triệu đồng/lượng chỉ sau một tuần.
Người sở hữu kim cương có thể khởi kiện khi nào?
Khi nhiều cửa hàng đóng cửa trước đó vẫn im hơi lặng tiếng, người sở hữu kim cương hiện rơi vào tình thế không biết gõ cửa ai. Chia sẻ với Tri Thức - Znews, Hội Bảo vệ Người tiêu dùng khuyến nghị người sở hữu kim cương trước hết cần rà soát và lưu giữ đầy đủ các hồ sơ liên quan đến giao dịch như hợp đồng mua bán, hóa đơn, phiếu thu, chứng từ thanh toán, phiếu bảo hành, giấy chứng nhận kiểm định, các thông báo, nội dung quảng cáo, cam kết của doanh nghiệp cũng như các tin nhắn, email trao đổi. Đây là những căn cứ quan trọng nếu phát sinh tranh chấp.
Người tiêu dùng nên chủ động liên hệ với doanh nghiệp để yêu cầu thực hiện đúng các nghĩa vụ đã cam kết. Việc trao đổi nên được thực hiện bằng văn bản hoặc thông qua các hình thức có thể lưu giữ làm chứng cứ. Đại diện Hội nhấn mạnh: "Trong trường hợp doanh nghiệp không phản hồi hoặc không thực hiện nghĩa vụ, người tiêu dùng có thể gửi đơn đề nghị hỗ trợ tới các cơ quan Nhà nước hoặc các tổ chức xã hội tham gia bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng để được tư vấn, hướng dẫn, hỗ trợ thương lượng hoặc hòa giải theo quy định."
Nếu có dấu hiệu doanh nghiệp vi phạm pháp luật hoặc xâm phạm nghiêm trọng quyền lợi người tiêu dùng, người dân có thể gửi đơn đến cơ quan quản lý thị trường, cơ quan bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng thuộc Bộ Công Thương hoặc Sở Công Thương địa phương, thậm chí cơ quan điều tra nếu có dấu hiệu vi phạm hình sự. Trường hợp cần thiết, người tiêu dùng có quyền khởi kiện tại tòa án để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình.
Qua vụ việc lần này, Hội Bảo vệ Người tiêu dùng Việt Nam khuyến nghị người dân cần thận trọng hơn khi mua các sản phẩm có giá trị lớn như kim cương, đá quý và trang sức. Luật sư Lê Thị Thùy Trang, Đoàn Luật sư TP.HCM cho rằng nếu doanh nghiệp còn hoạt động nhưng chậm trả, khách hàng có quyền yêu cầu thực hiện nghĩa vụ và khởi kiện dân sự. Trường hợp doanh nghiệp giải thể hoặc phá sản, khách hàng phải chủ động đăng ký là chủ nợ trong thủ tục phá sản; nếu không, quyền lợi có thể bị bỏ qua hoàn toàn. Theo Luật sư Trang, điều đáng lo là phần lớn khách hàng cá nhân không biết bước này, và nhiều giao dịch chỉ dựa trên lời hứa miệng hoặc tin nhắn, thiếu văn bản rõ ràng.
Đề xuất khung pháp lý cho kinh doanh kim cương
Luật sư Trang nhìn nhận đây là thời điểm cần đặt ra một khung pháp lý riêng cho hoạt động kinh doanh đá quý, kim cương, vàng bạc có kèm cam kết mua lại - vốn đang bị bỏ ngỏ, chỉ coi là giao dịch dân sự tự thỏa thuận, dù bản chất mang tính huy động vốn từ công chúng. Bà đề xuất khung pháp lý nên bao gồm các yếu tố: yêu cầu doanh nghiệp công khai tỷ lệ dự trữ tiền mặt/tài sản thanh khoản tương ứng với tổng giá trị cam kết mua lại đang có hiệu lực; giới hạn tỷ lệ doanh thu bán hàng kèm cam kết mua lại trên tổng doanh thu, tránh biến tướng thành kênh huy động vốn trá hình; bắt buộc văn bản hóa mọi cam kết mua lại (giá, thời hạn, điều kiện) thay vì cam kết miệng hoặc quảng cáo truyền miệng. Cùng với đó, cần có quy định cơ chế báo cáo, cảnh báo sớm cho cơ quan quản lý thị trường khi tỷ lệ yêu cầu bán lại tăng đột biến, để can thiệp trước khi xảy ra mất khả năng thanh toán dây chuyền.
