Sau nhiều lần cảnh báo về biến động tỷ giá mang tính đầu cơ, Bộ Tài chính Nhật Bản đã trực tiếp tung tiền can thiệp để nâng đỡ đồng yên trong kỳ nghỉ Tuần lễ Vàng. Đợt can thiệp đầu tiên diễn ra vào ngày 30/4, ngay sau khi đồng yên suy yếu vượt ngưỡng 160 yên đổi 1 USD. Đây là lần đầu tiên Nhật Bản mua yên trở lại kể từ tháng 7/2024.
Theo dữ liệu của LSEG, đồng yên đã tăng tới 3% trong ngày hôm đó. Đến thứ Tư, đồng yên tiếp tục tăng mạnh, làm dấy lên đồn đoán về đợt can thiệp thứ hai. Đồng nội tệ Nhật tăng từ 157,87 yên/USD lên 155,02 yên/USD, tương đương mức tăng gần 2%.
Một đồng yên mạnh lên thường bào mòn lợi nhuận của các nhà xuất khẩu, nhưng đồng yên yếu cũng khiến chi phí nhập khẩu năng lượng, thực phẩm và nguyên liệu thô leo thang. Theo Reuters, Bộ Tài chính Nhật Bản có thể đã chi tới 5.480 tỷ yên (35 tỷ USD) để hỗ trợ đồng tiền vào ngày 30/4, chỉ thấp hơn một chút so với khoản 36,8 tỷ USD trong đợt can thiệp tháng 7/2024.
Thông thường, giới chức không xác nhận ngay việc can thiệp, mà phát cảnh báo trước để giữ yếu tố bất ngờ. Các nhà phân tích cho rằng thời điểm và quy mô tăng giá của đồng yên đều mang dấu hiệu của hành động từ nhà chức trách. Hirofumi Suzuki, chiến lược gia ngoại hối tại Sumitomo Mitsui Banking Corporation, nhận định: “Đã xuất hiện những biến động giá cho thấy dấu hiệu rất rõ của một đợt can thiệp”. Ông cho rằng điều này thể hiện quyết tâm bảo vệ đồng yên của giới chức Nhật Bản, kể cả trong kỳ nghỉ lễ.
Nikos Tzabouras, chuyên gia phân tích thị trường tại Tradu, cho rằng thời điểm can thiệp là cực kỳ thuận lợi: “Thanh khoản thấp do thị trường Nhật đóng cửa nghỉ lễ, trong khi đồng USD suy yếu bởi kỳ vọng về thỏa thuận Mỹ - Iran, có thể khuếch đại hiệu quả can thiệp”.
Hiệu quả can thiệp bị đặt dấu hỏi
Tần suất can thiệp dày đặc và hiệu quả thực tế vẫn bị nghi ngờ. Tính tới cuối tháng 3, Nhật Bản nắm giữ 1.160 tỷ USD dự trữ ngoại hối. Francis Tan, chiến lược gia tại Indosuez Wealth Management, ước tính nếu mỗi lần can thiệp tiêu tốn 34,5 tỷ USD, Nhật Bản về lý thuyết còn đủ nguồn lực can thiệp thêm 32 lần nữa. Ông nói: “Xét về dự trữ, đây chưa phải là vấn đề lớn. Nhật vẫn còn rất nhiều đạn”.
Tuy nhiên, theo phân loại của IMF, để duy trì vị thế nền kinh tế có tỷ giá thả nổi tự do, Nhật Bản chỉ còn dư địa cho hai lần can thiệp nữa từ nay đến tháng 11, nếu không muốn đối mặt với sự soi xét quốc tế. Dù vậy, Atsushi Mimura, quan chức tiền tệ hàng đầu của Nhật Bản, nói rằng việc IMF xếp Nhật vào nhóm tỷ giá thả nổi không giới hạn số lần can thiệp.
Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent dự kiến gặp người đồng cấp Nhật Bản Satsuki Katayama vào tuần tới, và vấn đề tỷ giá nhiều khả năng sẽ là nội dung trọng tâm. Dù các đợt can thiệp giúp đồng yên mạnh lên trong ngắn hạn, chúng không xoay chuyển được xu hướng lớn. Sau cú bật tăng ngày 30/4, đồng yên lại suy yếu trong ba phiên giao dịch tiếp theo.
Carry trade: Gốc rễ của vấn đề
Các nhà phân tích cho rằng nguyên nhân lớn nhất khiến đồng yên yếu là chênh lệch lãi suất quá lớn giữa Fed và BOJ, thổi bùng chiến lược “Yên carry trade”. Hiện lãi suất chính sách của BOJ ở mức 0,75%, trong khi lãi suất quỹ liên bang Mỹ dao động từ 3,50% đến 3,75%, chênh lệch tới 300 điểm cơ bản. Khoảng cách này khuyến khích nhà đầu tư vay yên với chi phí rẻ để đầu tư vào tài sản có lợi suất cao hơn bằng USD.
Jesper Koll, Giám đốc tại Monex Group ở Tokyo, cho biết Nhật Bản đang chứng kiến dòng vốn chảy ra “không ngừng nghỉ” từ cả nhà đầu tư cá nhân lẫn tổ chức, vì lợi suất tài sản cố định trong nước quá kém hấp dẫn. Ông nói: “BOJ vẫn là ngân hàng trung ương lớn duy nhất còn cho phép lãi suất thực âm, trong khi nhà đầu tư trong nước không chấp nhận lợi suất âm”.
Trong cuộc họp tháng 4, BOJ thừa nhận lãi suất thực vẫn ở mức thấp đáng kể. Nếu BOJ tiếp tục giữ nguyên lãi suất, đồng yên nhiều khả năng sẽ còn suy yếu. Carlos Casanova, kinh tế trưởng khu vực châu Á tại Union Bancaire Privée, cho rằng điều này phơi bày mâu thuẫn chính sách: sự thận trọng của BOJ trong siết tiền tệ đối lập với nỗ lực của Bộ Tài chính nhằm ổn định đồng tiền.
Jesper Koll ví von: “Can thiệp tỷ giá mà không thay đổi chính sách tiền tệ chẳng khác nào chạm nhẹ vào phanh trong khi chân phải vẫn đạp chặt chân ga”. Nhưng BOJ cũng đang đứng trước thế khó: tăng lãi suất để cứu đồng yên có thể gây áp lực lên nền kinh tế vốn đã chật vật, trong khi lợi suất trái phiếu chính phủ sẽ tăng mạnh. Lợi suất trái phiếu kỳ hạn 10 năm của Nhật Bản hiện đã lên mức cao nhất trong gần 30 năm, chạm 2,537% vào ngày 30/4.
Ông Scott Bessent từng bày tỏ quan điểm rằng BOJ nên tăng lãi suất nhanh hơn. Francis Tan cho rằng dù gây đau đớn, BOJ buộc phải tiếp tục nâng lãi suất, thậm chí có thể chuyển sang lập trường cứng rắn hơn khi kỳ vọng lạm phát gia tăng. Một khảo sát của BOJ công bố hồi tháng 4 cho thấy hơn 83% người được hỏi tin rằng giá cả sẽ còn tăng sau một năm nữa.
Ở chiều ngược lại, kinh tế Nhật Bản chỉ vừa thoát hiểm khỏi suy thoái kỹ thuật trong quý cuối năm 2025, với tăng trưởng được điều chỉnh lên 0,3% theo quý và 1,3% so với cùng kỳ, đủ để tránh suy thoái nhưng chưa đủ mạnh để giới hoạch định chính sách yên tâm.
