Nghịch lý nợ công Nhật Bản: Nợ cao kỷ lục nhưng vẫn an toàn, áp lực tài khóa gia tăng
Trong bối cảnh chính quyền Thủ tướng Takaichi Sanae vẫn kiên định với chính sách mở rộng chi tiêu, lo ngại về sức khỏe tài chính của quốc gia Đông Bắc Á này ngày càng dâng cao. Tổng nợ công của Nhật Bản hiện đã vượt quá 2,5 lần quy mô nền kinh tế, một con số đáng báo động. Chính phủ dự toán chi tới hơn 32 nghìn tỷ yen chỉ để trả lãi và gốc trong năm tài khóa 2026, phản ánh gánh nặng tài chính khổng lồ.
Ba lý do cốt lõi giúp Nhật Bản tránh vỡ nợ
Câu chuyện nợ công của Nhật Bản là một nghịch lý đáng chú ý: Đây là quốc gia có tỷ lệ nợ công trên GDP thuộc hàng cao nhất thế giới, nhưng lại được xem là một trong những nơi an toàn nhất đối với các nhà đầu tư. Có ba lý do chính giải thích cho hiện tượng này.
- Chủ nợ là người nhà: Khoảng 90% nợ công của Nhật Bản là nợ trong nước, với chủ nợ chính là các ngân hàng, quỹ hưu trí và người dân Nhật Bản. Điều này giúp chính phủ không bị áp lực từ các chủ nợ nước ngoài hoặc biến động tỷ giá quốc tế.
- Vay bằng đồng yen: Nhật Bản vay tiền bằng chính đồng nội tệ của mình. Trong trường hợp xấu nhất, Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BoJ) có thể in thêm tiền để trả nợ, dù việc này có thể gây lạm phát nhưng giúp tránh vỡ nợ kỹ thuật.
- Lãi suất rất thấp: Trong nhiều thập kỷ, Nhật Bản duy trì chính sách lãi suất siêu thấp, gần 0%, giúp chi phí vay mượn của chính phủ trở nên cực kỳ rẻ.
Áp lực tài khóa và kế hoạch tái áp thuế tiêu thụ
Dù chưa vỡ nợ, sức khỏe tài chính của Nhật Bản đang đối mặt với những thách thức chưa từng có. Vấn đề dân số già khiến chi phí an sinh xã hội và y tế tăng vọt, trong khi số người đóng thuế giảm dần. Thêm vào đó, chính sách thuế đang gây tranh cãi khi chính quyền Thủ tướng Takaichi Sanae cân nhắc tái áp thuế tiêu thụ 8% đối với thực phẩm sau một thời gian tạm dừng, nhằm đảm bảo nguồn thu ngân sách.
Phát biểu trước báo giới ngày 8/2, Bộ trưởng Tài chính Katayama Satsuki cho biết, Thủ tướng Takaichi vẫn kiên định lập trường tái áp thuế tiêu thụ 8% đối với thực phẩm và đồ uống sau khi kết thúc thời hạn tạm dừng 2 năm theo đề xuất. Việc tạm ngừng thu thuế chỉ là biện pháp tạm thời cho đến khi thiết lập và triển khai được hệ thống tín dụng hoàn thuế.
Tuyên bố này được đưa ra trong bối cảnh đảng Dân chủ Tự do (LDP) cầm quyền do Thủ tướng Takaichi lãnh đạo đã giành chiến thắng áp đảo trong cuộc tổng tuyển cử hôm 8/2, với các cam kết tranh cử bao gồm việc tạm dừng thuế tiêu dùng 8% đối với thực phẩm và đồ uống trong 2 năm mà không cần phát hành thêm trái phiếu để bù đắp thâm hụt ngân sách.
Tương lai bất định và thách thức tăng trưởng
Trong tương lai, khi lạm phát toàn cầu và trong nước thay đổi, việc BoJ buộc phải tăng lãi suất có thể biến gánh nặng trả lãi nợ công thành một cơn ác mộng tài chính thực sự. Tại cuộc họp báo ngày 9/2, Thủ tướng Takaichi cho biết chính phủ sẽ thúc đẩy các cuộc thảo luận chung quanh lịch trình và cách thức huy động nguồn tài chính liên quan việc giảm thuế tiêu dùng đối với thực phẩm và đồ uống, nhằm đạt được kết luận vào mùa hè tới.
Có thể thấy, Nhật Bản không thiếu tiền, họ chỉ đang “vay của tương lai” để duy trì hiện tại. Vấn đề không phải là họ có thể trả nợ hay không, mà là làm sao duy trì được sự cân bằng này mà không làm bóp nghẹt sự tăng trưởng kinh tế. Kể từ khi nhậm chức vào tháng 10/2025, nữ Thủ tướng đầu tiên của đất nước Mặt trời mọc đã tiến hành một loạt hành động chính sách đối nội và đối ngoại quyết liệt nhằm khôi phục sức mạnh và vị thế của Nhật Bản.
Thắng lợi áp đảo của đảng cầm quyền trong cuộc bầu cử vừa qua cho thấy cử tri Nhật Bản tin tưởng và hy vọng bà Takaichi sẽ tiếp tục quyết liệt giải quyết rốt ráo các vấn đề kinh tế lâu nay như tốc độ tăng trưởng thấp và nợ công cao. Tuy nhiên, khi cuộc bầu cử Thượng viện dự kiến diễn ra vào năm 2028, cử tri có thể không ủng hộ tăng thuế nếu họ vẫn phải đối mặt với tình trạng lương thấp và lạm phát cao.
