Tính đến ngày 31/3, nợ công của Mỹ đã đạt 31.265 tỷ USD, vượt qua tổng sản phẩm quốc nội (GDP) 12 tháng là 31.216 tỷ USD, đưa tỷ lệ nợ công/GDP lên 100,2%. Đây là lần đầu tiên tỷ lệ này vượt mốc ba chữ số kể từ sau Thế chiến II, báo hiệu áp lực tài khóa ngày càng lớn tại nền kinh tế lớn nhất thế giới.
Thâm hụt ngân sách ở mức cao kỷ lục
Theo dữ liệu mới công bố, tỷ lệ nợ công/GDP của Mỹ đã tăng từ 99,5% vào cuối năm tài khóa 2025 (30/9/2025) lên 100,2% vào cuối tháng 3/2026. Nguyên nhân chính là thâm hụt ngân sách hàng năm của chính phủ liên bang đang ở mức rất cao trong lịch sử, gần 6% GDP, khiến nợ công liên tục phình to. Hiện tại, chính phủ Mỹ chi 1,33 USD cho mỗi USD thu được, và thâm hụt ngân sách năm nay được dự báo khoảng 1.900 tỷ USD, gần như không thay đổi so với năm 2025.
Kết quả cuối cùng sẽ phụ thuộc vào nhiều yếu tố như chi phí chiến sự tại Iran, các khoản hoàn thuế và diễn biến của nền kinh tế. Tuy nhiên, các nhà phân tích cho rằng tình trạng thâm hụt mang tính cơ cấu, không chỉ là tạm thời, và sẽ tiếp tục đẩy nợ công lên cao.
Áp lực lên lạm phát và đầu tư
Mặc dù nợ công vượt 100% GDP không có nghĩa nền kinh tế sẽ rơi vào khủng hoảng ngay lập tức, nhưng nó là dấu hiệu rõ ràng cho thấy áp lực tài khóa đã tích tụ trong nhiều thập kỷ. Các nhà lập pháp của cả hai đảng đều bày tỏ lo ngại, nhưng vẫn ưu tiên các chính sách cắt giảm thuế và tăng chi tiêu.
Ông Marc Goldwein, Phó chủ tịch cấp cao của Ủy ban Ngân sách Liên bang có trách nhiệm, nhận định: "Chúng ta đang bước vào vùng chưa từng có tiền lệ. Không có sự khác biệt giữa 100% và 99%, nhưng đây vẫn là một ngưỡng đáng lo ngại."
Tỷ lệ nợ/GDP là thước đo quan trọng để đánh giá gánh nặng vay nợ đối với nền kinh tế. Khi tỷ lệ này tăng, nguồn lực bị dồn vào việc trả nợ thay vì được sử dụng hiệu quả hơn. Hiện nay, mỗi 7 USD chi tiêu liên bang thì có 1 USD dành cho việc trả lãi. Theo Văn phòng Ngân sách Quốc hội, chỉ cần lãi suất tăng thêm 0,1 điểm phần trăm cũng sẽ khiến chi phí tăng thêm 379 tỷ USD trong vòng 10 năm.
Về lâu dài, nợ công cao sẽ đẩy lãi suất tăng, ảnh hưởng đến lãi vay mua nhà, mua xe và thẻ tín dụng, đồng thời làm suy giảm đầu tư tư nhân do "hút" vốn khỏi nền kinh tế. Ông James Poterba, nhà kinh tế tại MIT, cho biết: "Khi lợi suất trái phiếu tăng cao, nhà đầu tư sẽ yêu cầu mức sinh lời cao hơn từ các dự án trong nền kinh tế thực."
Một số chuyên gia cũng cảnh báo nợ công cao có thể gây áp lực lạm phát, buộc ngân hàng trung ương giữ lãi suất thấp hoặc phải in tiền để trả nợ. Bà Maya MacGuineas, Chủ tịch Ủy ban Ngân sách Liên bang có trách nhiệm, nhấn mạnh: "Với việc nợ đã vượt 100% GDP, vấn đề chỉ còn nằm ở thời gian trước khi chúng ta vượt mức kỷ lục 106% từng đạt được ngay sau Thế chiến thứ II."
So sánh với lịch sử
Nợ công Mỹ từng vượt 100% GDP trong đại dịch Covid-19 năm 2020 do GDP sụt giảm và chính phủ vay mạnh để hỗ trợ nền kinh tế. Tuy nhiên, sau đó tỷ lệ này giảm nhờ tăng trưởng phục hồi và lạm phát cao. Mỹ chưa từng kết thúc một năm tài khóa với tỷ lệ nợ trên 100% GDP kể từ năm 1946, nhưng điều này có thể sớm thay đổi. Tỷ lệ nợ công/GDP của Mỹ từng đạt đỉnh lịch sử 106,1% vào năm 1946, trước khi giảm mạnh nhờ tăng trưởng kinh tế, lạm phát và cắt giảm chi tiêu quân sự. Đến năm 1957, tỷ lệ này đã xuống dưới 50% và duy trì dưới 40% vào năm 2008.
Khác với giai đoạn 2020-2021, các yếu tố khiến thâm hụt ngân sách tăng lên hiện nay mang tính cơ cấu, không phải tạm thời, trong khi lãi suất cũng cao hơn. Dự báo của Văn phòng Ngân sách Quốc hội cho thấy tỷ lệ này có thể đạt 100,6% khi năm tài khóa kết thúc vào ngày 30/9, thậm chí vượt mức kỷ lục trong thập kỷ tới.
