Theo bà Phạm Thị Thanh Huyền, Giám đốc Chương trình Phát triển Cơ sở hạ tầng ngành tài chính tại Việt Nam, Tổ chức Tài chính Quốc tế (IFC) thuộc Nhóm Ngân hàng Thế giới (WBG), chỉ khoảng 20% trong gần 1 triệu doanh nghiệp tại Việt Nam tiếp cận được vốn tín dụng chính thức. Phát biểu tại Diễn đàn 'Công nghiệp hỗ trợ trong bối cảnh tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu: Định vị chiến lược và giải pháp phát triển cho doanh nghiệp' tại TP.HCM chiều 2/7, bà Huyền nhấn mạnh khả năng tiếp cận vốn là một trong những điểm nghẽn lớn nhất của khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV).
Chỉ 20% doanh nghiệp tiếp cận vốn chính thức
Bà Huyền cho biết: 'Trong gần 1 triệu doanh nghiệp hiện nay, chỉ khoảng 20% có thể tiếp cận vốn chính thức. Khi cần vốn, doanh nghiệp thường nghĩ ngay đến ngân hàng. Tuy nhiên, ngân hàng sẽ yêu cầu tài sản bảo đảm như nhà hoặc đất, trong khi phần lớn doanh nghiệp nhỏ và vừa lại không có các tài sản này.'
Để tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu, bà Huyền cho rằng việc mở rộng khả năng tiếp cận tài chính cần được ưu tiên hàng đầu. Một giải pháp hiệu quả là tài trợ chuỗi cung ứng (Supply Chain Finance). Bà giải thích: 'Tại Việt Nam, nhiều ngân hàng đã bắt đầu triển khai sản phẩm tài trợ chuỗi cung ứng. Khi doanh nghiệp tham gia chuỗi, doanh nghiệp đầu chuỗi hoặc bên mua sẽ trở thành cầu nối giúp các nhà cung ứng tiếp cận nguồn tài chính. Nếu xây dựng được một hệ sinh thái tài trợ chuỗi cung ứng, doanh nghiệp nhỏ và vừa sẽ có thêm một kênh huy động vốn rất quan trọng.'
Khoảng trống tài chính lên tới 24 tỷ USD
Theo nghiên cứu của IFC, khoảng trống tài chính dành cho DNNVV tại Việt Nam hiện lên tới 24 tỷ USD. Bà Huyền khẳng định: 'Liệu các ngân hàng có thể đáp ứng toàn bộ nhu cầu này hay không? Câu trả lời là không.' Bà chỉ ra rằng theo thông lệ quốc tế, hệ thống tài chính không chỉ bao gồm ngân hàng mà còn có các tổ chức cho vay không nhận tiền gửi (Non-Deposit Taking Lenders), chuyên cung cấp tín dụng cho doanh nghiệp chưa đủ điều kiện vay ngân hàng.
Trong khi Trung Quốc có khoảng 50.000 tổ chức loại này, Việt Nam gần như chưa hình thành thị trường này, với chỉ 16 công ty tài chính tiêu dùng, trong đó chỉ 2 công ty tài chính tổng hợp được phép cho vay doanh nghiệp. Bà Huyền đề xuất: 'Từ góc độ thể chế, Ngân hàng Nhà nước và Bộ Tài chính cần thúc đẩy sự phát triển của các tổ chức cho vay không nhận tiền gửi. Đây sẽ là một kênh dẫn vốn quan trọng dành cho doanh nghiệp nhỏ và vừa.'
Cho thuê tài chính và thị trường nợ: hai kênh vốn còn bỏ ngỏ
Ngoài tài trợ chuỗi cung ứng, bà Huyền đánh giá cho thuê tài chính (financial leasing) là công cụ phù hợp với doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ, đặc biệt là doanh nghiệp muốn tham gia chuỗi cung ứng của khối FDI. Mô hình này kết nối ba bên gồm nhà cung cấp thiết bị, doanh nghiệp sử dụng thiết bị và đơn vị tài trợ vốn, giúp doanh nghiệp đầu tư máy móc mà không cần bỏ toàn bộ vốn ban đầu.
Bà cũng nhấn mạnh Việt Nam cần quan tâm hơn tới thị trường nợ thay vì chỉ tập trung vào trái phiếu và chứng khoán. 'Khi doanh nghiệp bán hàng cho các doanh nghiệp FDI, họ sẽ hình thành các khoản phải thu. Nếu có thể chứng khoán hóa các khoản phải thu hoặc xây dựng một sàn giao dịch dành cho loại tài sản này, doanh nghiệp sẽ có thêm một kênh tiếp cận vốn rất hiệu quả', bà phân tích.
Cần phát triển dịch vụ hỗ trợ ngành ngân hàng
Theo chuyên gia IFC, Việt Nam cũng cần phát triển mạnh hệ sinh thái dịch vụ hỗ trợ ngành tài chính, bao gồm doanh nghiệp cung cấp dữ liệu, phân tích dữ liệu, chấm điểm tín dụng, quản lý tài sản bảo đảm và bảo hiểm tín dụng thương mại. Bà Huyền cho biết: 'Nhiều doanh nghiệp nhỏ mới vay vốn vài năm nên lịch sử tín dụng còn hạn chế. Nếu có các tổ chức độc lập cung cấp dữ liệu, phân tích và chấm điểm tín dụng cho doanh nghiệp, các ngân hàng sẽ có thêm cơ sở để đánh giá rủi ro và mở rộng khả năng cấp tín dụng.'
Khi nhiều kênh dẫn vốn cùng được phát triển, từ ngân hàng, tài trợ chuỗi cung ứng, cho thuê tài chính đến thị trường nợ và các tổ chức tài chính phi ngân hàng, DNNVV sẽ có nhiều cơ hội tiếp cận vốn hơn, qua đó nâng cao năng lực tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu.
