Phóng viên Báo Nhân Dân đã có cuộc trao đổi với ông Nguyễn Quý Dương, Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, về việc xây dựng thêm tiêu chuẩn quốc gia cho quy trình sản xuất và sơ chế rau đảm bảo an toàn thực phẩm.
Vì sao cần xây dựng thêm tiêu chuẩn mới?
Theo ông Nguyễn Quý Dương, hiện nay Luật An toàn thực phẩm quy định các hộ sản xuất nhỏ lẻ và cơ sở sơ chế ban đầu chủ yếu thực hiện cam kết đảm bảo an toàn thực phẩm. Trong khi đó, nhiều bộ tiêu chuẩn đang được áp dụng như VietGAP, GlobalGAP, 4C, Rainforest Alliance hay các tiêu chuẩn hữu cơ của Việt Nam, EU và Hoa Kỳ. Tuy nhiên, nhiều nông dân mong muốn có một bộ tiêu chuẩn vừa đảm bảo an toàn thực phẩm, vừa đơn giản, dễ áp dụng hơn.
Qua rà soát việc thực hiện VietGAP từ năm 2011 đến 2025, diện tích sản xuất theo tiêu chuẩn này gần như không tăng đáng kể. Một trong những nguyên nhân là VietGAP không chỉ yêu cầu về an toàn thực phẩm mà còn bao gồm nhiều nội dung khác như bảo vệ môi trường, bảo vệ đất, truy xuất nguồn gốc và ghi chép chi tiết. Đây là những yêu cầu cần thiết nhưng gây khó khăn cho các hộ sản xuất nhỏ.
Dự thảo tiêu chuẩn mới tập trung vào đảm bảo an toàn thực phẩm cho sản phẩm rau, đồng thời đơn giản hóa quy trình. Ngoài ra, cơ quan soạn thảo cũng nghiên cứu ứng dụng các công cụ truy xuất điện tử, giúp nông dân sử dụng điện thoại thông minh để ghi nhận thông tin sản xuất và kiểm tra việc sử dụng thuốc bảo vệ thực vật theo nguyên tắc “4 đúng”, giảm bớt gánh nặng ghi chép thủ công.
Tiêu chuẩn mới không thay thế VietGAP
Trước ý kiến cho rằng bộ tiêu chuẩn mới có thể thay thế VietGAP, ông Nguyễn Quý Dương khẳng định đây là quan điểm chưa đúng. Ông giải thích: “Hiện có nhiều bộ tiêu chuẩn về an toàn thực phẩm. Việc áp dụng tiêu chuẩn nào phụ thuộc vào yêu cầu của thị trường, nhà phân phối hoặc khách hàng. Ví dụ, nếu siêu thị yêu cầu VietGAP thì người sản xuất phải đáp ứng VietGAP. Khi xuất khẩu sang EU có thể cần GlobalGAP, còn vào thị trường Hoa Kỳ phải tuân thủ các tiêu chuẩn khác.”
Do đó, tiêu chuẩn mới chỉ là một lựa chọn bổ sung, không nhằm thay thế bất kỳ tiêu chuẩn nào hiện có. Việc tiêu chuẩn này có được thị trường đón nhận hay không sẽ do thực tiễn quyết định. Nếu các nhà phân phối, nhà bán lẻ và người tiêu dùng thấy phù hợp, đảm bảo an toàn thực phẩm và thuận lợi trong áp dụng, họ sẽ lựa chọn. Bộ tiêu chuẩn mới kỳ vọng sẽ góp phần đa dạng hóa các lựa chọn trong sản xuất và kinh doanh nông sản.
Tên gọi ngắn gọn, dễ nhớ hơn
Nhiều chuyên gia cho rằng cần có tên gọi ngắn gọn, dễ nhớ hơn cho bộ tiêu chuẩn mới. Ông Nguyễn Quý Dương chia sẻ: “Chúng tôi cũng nhận thấy tên gọi hiện nay khá dài do phải bao quát nhiều nhóm sản phẩm như rau ăn lá, rau ăn thân, rau ăn quả và rau ăn củ. Cá nhân tôi cho rằng nên rút gọn theo hướng nhấn mạnh mục tiêu cốt lõi, chẳng hạn như ‘Tiêu chuẩn về sản xuất, sơ chế rau đảm bảo an toàn thực phẩm’. Cách gọi này vừa ngắn gọn, dễ nhận diện, vừa phản ánh đúng bản chất.” Tuy nhiên, tên gọi hiện tại đã được xác định trong quyết định giao nhiệm vụ xây dựng tiêu chuẩn. Nếu Hội đồng nghiệm thu và các cơ quan liên quan thống nhất, tên gọi có thể được điều chỉnh.
Tiếp thu ý kiến góp ý và hoàn thiện dự thảo
Đơn vị chủ trì tiếp thu, hoàn thiện dự thảo là Viện Nghiên cứu Rau quả. Tại hội thảo, đại diện Vụ Khoa học, Công nghệ và Môi trường đã trực tiếp lắng nghe ý kiến từ người sản xuất, hợp tác xã, tổ chức chứng nhận, chuyên gia và nhà khoa học. Những góp ý này phản ánh cả yêu cầu thực tiễn sản xuất lẫn các vấn đề kỹ thuật trong quá trình áp dụng. Trên cơ sở đó, khi tham gia Hội đồng nghiệm thu, cơ quan soạn thảo sẽ có ý kiến phản biện và đề xuất để đảm bảo tiêu chuẩn phù hợp với thực tiễn, đồng bộ với các quy định hiện hành và có khả năng triển khai hiệu quả.
Giải pháp hỗ trợ nông dân và hợp tác xã
Sau khi ban hành, ngành nông nghiệp và môi trường sẽ phối hợp với Viện Nghiên cứu Rau quả, các địa phương, doanh nghiệp và đơn vị liên quan để tổ chức tuyên truyền, phổ biến và hướng dẫn thực hiện. Các vùng sản xuất rau trọng điểm trên cả nước sẽ được rà soát, và các địa phương sẽ đưa nội dung tiêu chuẩn mới vào chương trình tập huấn nông dân cũng như các chương trình hỗ trợ sản xuất hiện có. Điều quan trọng nhất là người dân được tiếp cận đầy đủ thông tin, hiểu rõ các yêu cầu và cách thức thực hiện. Nếu tuân thủ đúng quy trình, tiêu chuẩn mới sẽ đảm bảo các yêu cầu về an toàn thực phẩm. Bộ tiêu chuẩn mới kỳ vọng trở thành công cụ thiết thực, giúp các hộ sản xuất nhỏ và hợp tác xã dễ dàng áp dụng, nâng cao chất lượng và độ an toàn của sản phẩm rau, đáp ứng tốt hơn nhu cầu thị trường.
