Xung đột Trung Đông gây sốc giá phân bón toàn cầu, Việt Nam cảnh giác cao
Theo thông tin từ Trung tâm Thông tin Công nghiệp và Thương mại thuộc Bộ Công Thương (VITIC), dẫn nguồn tin Reuters, giá một số loại phân bón đã tăng vọt sau khi cuộc xung đột ở Trung Đông gia tăng tác động tiêu cực đến nguồn cung vận chuyển qua eo biển Hormuz. Tình hình này không chỉ ảnh hưởng đến thị trường quốc tế mà còn có nguy cơ tác động mạnh đến giá phân bón trong nước nếu xung đột kéo dài.
Giá urea tăng đột biến, phản ánh cú sốc toàn cầu
Cụ thể, giá urea, một loại phân bón khô chứa nitơ thường được sản xuất từ khí tự nhiên tại Ai Cập – một nhà sản xuất urea lớn, đã tăng 13% lên 550 USD/tấn từ mức 485-490 USD/tấn trước đó, theo Chris Lawson của công ty tư vấn kim loại CRU Group. Mức tăng này cũng phản ánh rõ rệt đối với phân bón nhập khẩu vào Bắc Mỹ, với giá tăng khoảng 77 USD lên 606 USD tại khu vực cảng quanh New Orleans.
Theo công ty theo dõi giá hàng hóa Argus, giá urê giao dịch trên sà lan tại New Orleans, thị trường giao dịch lớn và thường được dùng làm giá tham chiếu tại Mỹ, đã tăng thêm 50-80 USD mỗi tấn ngắn (tương đương khoảng 907 kg), lên 520-550 USD trong ngày thứ Hai (1-3). Điều đáng chú ý là mức tăng này xảy ra chỉ một ngày sau khi chiến sự ở Iran bùng nổ, cho thấy tốc độ phản ứng nhanh chóng của thị trường.
Mức tăng này được đánh giá là phản ánh tác động của một cú sốc toàn cầu lớn. Chỉ những biến cố nghiêm trọng và gây lo ngại mạnh trên diện rộng mới có thể khiến giá urê tăng nhanh chóng như vậy, theo các chuyên gia phân tích.
Thị trường trong nước chịu áp lực tăng giá liên tục
Ở thị trường trong nước, một doanh nghiệp nhập khẩu phân bón cho biết không chỉ giá urê tăng so với trước Tết Nguyên đán, mà ảnh hưởng của chiến sự cũng khiến những ngày đầu tháng 3, giá nhiều loại phân bón liên tục tăng mạnh, với khả năng sẽ còn cao hơn trong thời gian tới.
Tiến sĩ Phùng Hà, Chủ tịch Hiệp hội Phân bón Việt Nam, nhận định mức độ ảnh hưởng còn phụ thuộc lớn vào diễn biến và thời gian kéo dài của cuộc chiến. Ông cho rằng rủi ro lớn nhất đối với thị trường phân bón là khả năng gián đoạn vận chuyển qua eo biển Hormuz, tuyến hàng hải trọng yếu của thế giới.
Eo biển Hormuz là con đường quan trọng trong vận chuyển nhiều mặt hàng, trong đó có phân bón và nguyên liệu đầu vào sản xuất phân bón. Khi eo biển này bị đóng, nguồn cung lưu huỳnh và urea có thể bị ảnh hưởng nghiêm trọng, ước giảm lần lượt 44% và 33% mỗi năm.
Nguồn cung toàn cầu thu hẹp, chi phí logistics tăng mạnh
Hiện mỗi tháng, lượng phân bón vận chuyển từ khu vực Trung Đông ra thị trường quốc tế dao động từ 3 đến 3,9 triệu tấn, bao gồm:
- Lưu huỳnh khoảng 1,5 đến 1,8 triệu tấn.
- Urea từ 1,2 đến 1,5 triệu tấn.
- Amoniac và phosphat khoảng 400.000 đến 500.000 tấn mỗi loại.
Nếu dòng chảy hàng hóa bị gián đoạn, nguồn cung toàn cầu sẽ thu hẹp và việc tiếp cận thị trường trở nên khó khăn hơn. Đồng thời, chi phí logistics như giá container, phụ phí bảo hiểm, nhiên liệu và nhân công cũng có nguy cơ tăng mạnh, làm trầm trọng thêm áp lực giá cả.
Trung Đông – trung tâm xuất khẩu urea và amoniac
Trung Đông hiện là khu vực xuất khẩu urea lớn nhất thế giới, với sản lượng khoảng 20 triệu tấn mỗi năm. Riêng Iran sản xuất khoảng 5 đến 6,5 triệu tấn urea/năm, với các nhà sản xuất lớn như Pardis Petrochemical, Kermanshah và Shiraz, thị trường xuất khẩu chủ yếu là Ấn Độ cùng nhiều quốc gia châu Á và châu Phi.
Bên cạnh đó, Iran đứng thứ sáu thế giới về sản xuất amoniac nhờ sở hữu trữ lượng khí tự nhiên lớn thứ hai toàn cầu. Amoniac là nguyên liệu đầu vào quan trọng để sản xuất các loại phân bón chứa nitơ như urea, MAP, DAP; trong khi lưu huỳnh được sử dụng để sản xuất axit sulfuric – tiền chất cho DAP, SSP, SOP.
Việt Nam phụ thuộc nhập khẩu, cần chủ động ứng phó
Tiến sĩ Phùng Hà nhận định đối với Việt Nam, ngành phân bón phụ thuộc vào một số nguyên liệu nhập khẩu như lưu huỳnh, ammoniac. Tuy nhiên, trong bối cảnh thị trường phân bón thế giới vận hành theo cơ chế mở, mọi biến động về giá cả và nguồn cung toàn cầu đều có thể tác động nhất định đến thị trường trong nước.
Trước tình hình đó, Hiệp hội Phân bón Việt Nam đã đưa ra khuyến nghị các doanh nghiệp cần:
- Chủ động đa dạng hóa nguồn cung nguyên liệu.
- Ưu tiên bảo đảm nguồn cung cho thị trường nội địa.
- Xây dựng phương án dự phòng trong trường hợp xung đột kéo dài và giá cả leo thang.
Mục tiêu là nhằm giữ ổn định sản xuất và thị trường trong nước, tránh những xáo trộn không đáng có do tác động từ biến động toàn cầu.
