Từ những làng biển đầy nắng gió đến vùng sơn cước trù phú, Chương trình OCOP đang trở thành "bệ đỡ" vững chắc, giúp các đặc sản mang hồn cốt xứ Trầm Hương tự tin bước vào thị trường lớn. Đây không chỉ là câu chuyện kinh tế đơn thuần, mà còn là hành trình chuẩn hóa, định vị thương hiệu và nâng tầm giá trị sản vật bản địa trong bối cảnh hội nhập ngày càng sâu rộng.
Rong Nho Khánh Hòa: Từ Đầm Nước Mặn Đến Thị Trường Quốc Tế
Trong bức tranh OCOP của tỉnh Khánh Hòa, lĩnh vực nuôi trồng và chế biến rong biển nổi bật như một điểm sáng. Từ những đầm nước mặn chan hòa ánh nắng, rong nho Khánh Hòa đã vượt khỏi không gian sản xuất truyền thống để hiện diện tại nhiều thị trường quốc tế. Tiêu biểu là Công ty Trách nhiệm Hữu hạn Trí Tín Nha Trang, đơn vị tiên phong ứng dụng quy trình hiện đại trong nuôi trồng và chế biến.
Hiện doanh nghiệp này có một sản phẩm đạt OCOP 5 sao cấp quốc gia là rong nho tách nước, cùng 2 sản phẩm đạt OCOP 4 sao và được tỉnh đánh giá tiềm năng 5 sao gồm snack rong biển rang phồng và snack rong biển kẹp nhân. Với sản lượng khoảng 200 tấn mỗi năm và doanh thu bình quân 10 tỷ đồng, sản phẩm đã xuất khẩu chính ngạch sang các thị trường khó tính như Nhật Bản, Hàn Quốc, Đài Loan (Trung Quốc) và Hoa Kỳ.
Đằng sau những con số ấn tượng là quá trình chuẩn hóa nghiêm ngặt từ vùng nuôi, quy trình xử lý, đóng gói đến truy xuất nguồn gốc. OCOP không chỉ là "tấm giấy thông hành", mà buộc doanh nghiệp phải nâng cấp toàn bộ chuỗi giá trị, từ sản xuất đến quản trị thương hiệu. Khi sản phẩm đạt chuẩn, cánh cửa thị trường tự khắc rộng mở.
Sầu Riêng Khánh Sơn: Chế Biến Sâu Để Giảm Áp Lực "Được Mùa Rớt Giá"
Rời miền biển, câu chuyện OCOP tiếp nối ở vùng đất Khánh Sơn, nơi được mệnh danh là "thủ phủ" sầu riêng của tỉnh Khánh Hòa. Nhờ điều kiện khí hậu và thổ nhưỡng đặc thù, những vườn sầu riêng ở Đông Khánh Sơn, Tây Khánh Sơn và Lâm Sơn luôn trĩu quả, tạo nên danh tiếng cho trái cây đặc sản địa phương.
Một số doanh nghiệp đã đầu tư chế biến sâu, cho ra đời nhiều sản phẩm OCOP như sầu riêng sấy đạt OCOP 5 sao cấp quốc gia, cùng các sản phẩm khác như sầu riêng cấp đông và kem sầu riêng, được công nhận là sản phẩm công nghiệp nông thôn tiêu biểu của tỉnh. Điều đáng chú ý là khi tham gia OCOP, trái sầu riêng không còn phụ thuộc hoàn toàn vào thị trường tươi sống vốn nhiều biến động.
Chế biến sâu giúp kéo dài vòng đời sản phẩm, nâng cao giá trị gia tăng và giảm áp lực "được mùa rớt giá". Đây được xem là bước đi bền vững, gắn kết sản xuất với thị trường một cách chủ động hơn.
Trầm Hương: Tái Định Vị Từ Nguyên Liệu Thô Đến Sản Phẩm Văn Hóa
Song hành với nông sản và thủy sản, ngành trầm hương - biểu tượng văn hóa đặc trưng của Khánh Hòa - đang bước vào hành trình tái định vị trong dòng chảy hội nhập. Theo ông Đặng Trung Đoan, chủ cơ sở Trầm hương Đặng Gia Khánh Hòa tại xã Tu Bông, trước đây trầm hương chủ yếu được bán dưới dạng nguyên liệu thô, giá trị phụ thuộc nhiều vào thương lái.
Khi tham gia OCOP, người làm nghề buộc phải tư duy lại từ nguồn nguyên liệu, kỹ thuật chế tác đến câu chuyện văn hóa đi kèm sản phẩm. Chính những câu chuyện này mới tạo nên chiều sâu thương hiệu, giúp trầm hương không chỉ là hàng hóa mà còn là sản phẩm văn hóa đậm đà bản sắc.
Năm 2024, ba sản phẩm gồm Thương hương Linh khí Việt, Chuỗi trầm Tâm linh Phát và Thanh nén Tĩnh tâm An của cơ sở đã được công nhận OCOP 4 sao, đánh dấu bước đi bài bản của nghề làm trầm truyền thống.
Nước Mắm Cà Ná: "Điểm Neo" Của Ký Ức Biển Trong Hành Trình OCOP
Xuôi về khu vực phía nam Khánh Hòa, làng nghề nước mắm truyền thống Cà Ná hiện lên như một "điểm neo" của ký ức biển. Những dãy nhà thùng ven biển vẫn âm thầm ủ chượp qua tháng năm, chắt lọc từ cá, muối và sự nhẫn nại của người thợ để tạo nên thứ gia vị mặn mòi đặc trưng của miền duyên hải.
Các cơ sở như Quang Minh, Trần Văn Hưởng đã tham gia OCOP, từng bước hoàn thiện bao bì, tiêu chuẩn chất lượng và hệ thống truy xuất nguồn gốc. OCOP không làm nghề mắm "đổi vị", mà giúp nghề có thêm điểm tựa pháp lý và thương hiệu để vươn xa.
Nhiều chủ cơ sở cho biết, từ chỗ tiêu thụ chủ yếu trong vùng, nước mắm truyền thống Cà Ná nay đã có mặt tại nhiều hệ thống phân phối trong nước và hướng tới thị trường rộng lớn hơn. Mỗi chai mắm không chỉ mang vị biển, mà còn chuyên chở câu chuyện về sự bền bỉ của một làng nghề trăm năm.
OCOP Như "Đại Sứ Du Lịch Số" Trong Chiến Lược Phát Triển Bền Vững
Theo Phó Chủ tịch Ủy ban Nhân dân tỉnh Khánh Hòa Trịnh Minh Hoàng, hội nhập không phải là cuộc chạy đua ngắn hạn, mà là hành trình dài đòi hỏi sự đồng hành của cả nhà quản lý và người sản xuất. OCOP vì thế không dừng lại ở việc xếp hạng sao, mà hướng tới xây dựng hệ sinh thái liên kết nông nghiệp với du lịch và văn hóa.
Giai đoạn 2026-2030, Khánh Hòa dự kiến lựa chọn khoảng 50 sản phẩm OCOP tiêu biểu để phát triển gắn với du lịch; hình thành ít nhất 5 điểm giới thiệu và trải nghiệm OCOP du lịch cấp tỉnh tại các danh lam thắng cảnh đẹp của địa phương.
Tỉnh cũng sẽ xây dựng bản đồ số OCOP gắn với du lịch; triển khai mã QR truy xuất nguồn gốc cho 100% sản phẩm tham gia; ứng dụng công nghệ 3D và video 360 độ để quảng bá trên nền tảng số. Điều này cho thấy OCOP đang được xác định như một "đại sứ du lịch số", góp phần quảng bá hình ảnh Khánh Hòa bằng chính những sản vật đặc trưng của địa phương.
Những chuyến hàng OCOP rời xưởng hôm nay không chỉ mang theo giá trị kinh tế, mà còn gửi gắm niềm tin vào một hướng đi đúng: phát triển dựa trên bản sắc, nâng cao chất lượng và chủ động hội nhập. Khi sản vật được nâng tầm, thương hiệu địa phương cũng theo đó mà vươn xa, khẳng định vị thế trên bản đồ kinh tế toàn cầu.
