Ông 'Bí Thư Lúa' Võ Văn Út Và Hành Trình Hồi Sinh Cánh Đồng Chó Ngáp
"Tuần nào cũng có người dân ở cánh đồng Chó Ngáp gửi tôm, cua, cá, gạo thơm biếu và điện thoại mời tôi trở lại tham quan. Bởi vùng đất hoang sơ giờ đã khoác áo mới, trở thành vùng quê đáng sống", ông Võ Văn Út phấn khởi chia sẻ với phóng viên. Biệt danh "bí thư lúa" của ông không phải ngẫu nhiên, mà được đúc kết từ những năm tháng cùng bà con "đánh vật" với vùng đất phèn mặn khắc nghiệt, nơi nhiều giống lúa không thể sống sót. Chính ông là người đi tìm giống lúa mới, vận động từng hộ dân cải tạo từng công đất để trồng lúa.
Khởi Đầu Từ Vùng Đất Nghèo Khó
Năm 2000, huyện Hồng Dân được tách thành hai huyện Hồng Dân và Phước Long. Ông Út được Tỉnh ủy giao giữ chức Chủ tịch UBND huyện Hồng Dân, sau đó làm Bí thư Huyện ủy. Hồng Dân khi ấy là huyện nghèo nhất tỉnh Bạc Liêu (cũ), với hơn 12% dân số là đồng bào Khmer, 8/9 xã thuộc Chương trình 135, giao thông cách trở, ngân sách thu hàng năm chỉ vài tỉ đồng. Đặc biệt, cánh đồng Chó Ngáp - vùng đất rộng lớn nhưng khắc nghiệt nhất miền Tây - càng làm cuộc sống người dân thêm khốn khó.
Thương cảm hoàn cảnh ấy, ông Út luôn trăn trở tìm cách để dân có đủ gạo ăn, rồi mới tính đến chuyện làm giàu. Ông tìm kiếm những giống lúa chịu mặn, chịu phèn cao, thích nghi với vùng đất lung trũng. Sau nhiều tháng lặn lội đến từng ấp, từng hộ dân và đi nhiều tỉnh, thành tìm giống lúa mới, năm 2001, ông vận động vài hộ dân cải tạo vài công đất gò cao để trồng lúa Một bụi đỏ, trong đó có ông Huỳnh Văn Trí và ông Huỳnh Văn Tuấn ở xã Ninh Thạnh Lợi.
Thành Công Từ Giống Lúa Một Bụi Đỏ
Vụ thử nghiệm đầu tiên đạt kết quả khả quan, nhưng năng suất và chất lượng gạo chưa cao. Ông Út quyết định mời PGS-TS Võ Công Thành từ Trường đại học Cần Thơ (nay là Đại học Cần Thơ) về nghiên cứu, nhằm nâng cao năng suất và chất lượng lúa. Sau đó, Một bụi đỏ trở thành gạo đặc sản được vinh danh ở cánh đồng Chó Ngáp và được Cục Sở hữu trí tuệ công nhận là thương hiệu sản phẩm quốc gia.
Từ thành quả này, ông Út vận động hàng chục ngàn hộ dân chuyển hơn 25.000 ha đất cỏ năn, đất trồng tràm, khóm, dừa nước, vườn tạp ở các xã như Ninh Thạnh Lợi, Ninh Hòa, Vĩnh Lộc sang trồng lúa. Đồng thời, lên bờ bao xung quanh kết hợp nuôi tôm, cua, cá. Hiện mô hình "con tôm ôm cây lúa" được đánh giá là hiệu quả và bền vững bậc nhất vùng ĐBSCL, được khuyến cáo nhân rộng ra nhiều tỉnh, thành ở khu vực bán đảo Cà Mau.
Cuộc Sống Đổi Thay Của Người Dân
Giờ đây, cánh đồng Chó Ngáp đã khoác "áo mới", trở thành vùng quê thật sự đáng sống. Người dân từ nghèo khó, nay xây nhà khang trang ngay chính cánh đồng năn năm nào.
Ông Tăng Bình (67 tuổi, người dân tộc Khmer, ngụ ấp Cỏ Thum, xã Ninh Thạnh Lợi) cho biết gia đình ông có 4 người con, sở hữu 2,5 ha đất. Trước đây, do đất lung trũng, cỏ năn cao hơn bụng người nên bỏ hoang. Ông chịu khó khai phá gần 1 công đất gò cao, trồng được 1 vụ lúa, nhưng thu hoạch chỉ có vài giạ lúa, không đủ ăn. Cuộc sống khốn khó, hằng ngày ông đi đào đất thuê cho người trồng khóm. Đến mùa nước nổi, ông nhận giữ mướn từ 20 - 30 con trâu, nhưng với mỗi con trâu, cuối mùa người chủ chỉ trả 1 táo lúa.
Từ năm 2015 đến nay, khi ông Bình chuyển sang trồng lúa thì đời sống trở nên khấm khá. Với 2,5 ha đất trồng lúa và nuôi tôm kết hợp, mỗi năm ông thu lãi khoảng 300 triệu đồng. "Trước đây, tôi nghĩ mình không có tiền mua nổi chiếc xe máy, nay vừa xây nhà khang trang, tôi còn mua được xe ô tô để đi đó đây", ông Bình phấn khởi nói.
Tương tự, ông Trần Quốc Thống (48 tuổi, ngụ ấp Ngô Kim, xã Ninh Thạnh Lợi) có 6 ha đất trồng lúa ST25 kết hợp nuôi tôm - cua, mỗi năm thu nhập gần 1 tỉ đồng. Ông Thống chia sẻ trước đây đất phèn mặn, ông cải tạo một phần để trồng khóm. Trồng khóm vô cùng vất vả nhưng giá bán chỉ 400 - 500 đồng/trái nên không đủ ăn. Kể từ khi chuyển sang trồng lúa kết hợp nuôi tôm - cua, đời sống trở nên khá giả hơn, ông xây được căn nhà khang trang.
Kết Quả Ấn Tượng Và Di Sản Bền Vững
Ông Lê Hoàng Phi, Chủ tịch UBND xã Ninh Thạnh Lợi, cho biết Ninh Thạnh Lợi nằm lọt thỏm ở cánh đồng Chó Ngáp. Vùng đất này trước đây vốn hoang hóa, sản xuất, chăn nuôi đều kém hiệu quả. Giai đoạn 2000 - 2005, toàn xã có 32% là hộ nghèo. Tuy nhiên, từ khi ông Võ Văn Út phát động bà con cải tạo, chuyển hơn 10.000 ha đất hoang hóa sang trồng lúa, thì nay hàng ngàn hộ dân trở nên khá giàu, toàn xã chỉ còn 1,03% hộ nghèo.
Trước đây trồng lúa Một bụi đỏ, nay bà con chuyển sang sản xuất lúa ST24, ST25 rất thích nghi với vùng đất phèn mặn, thương lái mua giá cao. Dưới đất trồng lúa, bà con nuôi 2 vụ tôm, ngoài ra còn nuôi cua, cá đồng không cần thức ăn và công chăm sóc.
Rời cương vị lãnh đạo nhiều năm, ông Võ Văn Út vẫn luôn được bà con trìu mến gọi là "bí thư lúa". Đối với họ, ông Út không chỉ là người đã gieo niềm tin, hy vọng mà còn gieo hạt lúa đầu tiên lên cánh đồng Chó Ngáp từng một thời khắc nghiệt. Kỳ tích của ông không chỉ là chuyện của một con người, mà là câu chuyện về ý chí, niềm tin và khát vọng vươn lên của cả một vùng quê.
