Lâm Đồng: Khuyến nông đổi mới, nâng cao giá trị nông sản bền vững
Lâm Đồng, với diện tích tự nhiên lớn nhất cả nước, sở hữu hơn 1 triệu héc-ta đất sản xuất nông nghiệp, khí hậu đa dạng và thổ nhưỡng màu mỡ. Tỉnh đã hình thành nhiều vùng sản xuất hàng hóa tập trung, dẫn đầu cả nước về các sản phẩm như rau, hoa, cà-phê, chè, hồ tiêu, dâu tằm và cá nước lạnh. Tuy nhiên, để biến lợi thế này thành giá trị gia tăng bền vững, yếu tố quyết định chính là tổ chức sản xuất khoa học và sự đồng hành của hệ thống khuyến nông.
Kết quả ấn tượng từ các mô hình khuyến nông
Trong giai đoạn 2021-2025, toàn tỉnh Lâm Đồng đã triển khai hơn 400 mô hình khuyến nông trong các lĩnh vực trồng trọt, chăn nuôi và thủy sản, thu hút sự tham gia của hơn 3.500 hộ nông dân. Các mô hình này tập trung vào cây trồng và vật nuôi chủ lực, đồng thời ứng dụng đồng bộ các tiến bộ kỹ thuật như sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP và GlobalGAP, quản lý dịch hại tổng hợp (IPM), tưới tiết kiệm, nông nghiệp hữu cơ, tuần hoàn và chuyển đổi số.
Từ kết quả thực tiễn, năng suất nhiều loại cây trồng đã tăng từ 10-20%, lợi nhuận tăng từ 15-25%, trong khi chi phí đầu vào giảm đáng kể. Đặc biệt, ở các vùng sản xuất rau và hoa công nghệ cao, thu nhập đạt từ 250 đến 800 triệu đồng mỗi héc-ta mỗi năm. Một số mô hình thanh long và cà-phê đạt chuẩn quốc tế đã giúp nâng giá bán từ 10-15%, đồng thời mở rộng thị trường xuất khẩu.
Vai trò then chốt của công tác khuyến nông
Công tác khuyến nông đóng vai trò rất quan trọng, không chỉ trong việc chuyển giao kỹ thuật mà còn trực tiếp đồng hành cùng nông dân trong quá trình sản xuất. Điều này góp phần nâng cao giá trị sản phẩm và tăng sức cạnh tranh của nông sản. Cùng với xây dựng mô hình, hoạt động đào tạo và huấn luyện cũng được triển khai rộng khắp.
Trong 5 năm qua, toàn tỉnh đã tổ chức hơn 2.500 lớp tập huấn, với gần 100.000 lượt nông dân tham gia, cùng 23 lớp nâng cao năng lực cho gần 1.000 lượt cán bộ khuyến nông và kỹ thuật nông nghiệp. Nội dung các lớp học tập trung vào sản xuất theo tiêu chuẩn, chăn nuôi an toàn sinh học, ứng dụng công nghệ cao và chuyển đổi số.
Hoạt động thông tin và tuyên truyền cũng được đổi mới mạnh mẽ, với hàng trăm cuộc hội thảo và diễn đàn kỹ thuật, cùng hàng chục nghìn bản tin và tờ rơi được phát hành. Trang thông tin điện tử duy trì hơn 700.000 lượt truy cập mỗi năm, giúp chuyển tải kịp thời các tiến bộ khoa học kỹ thuật và chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước đến người sản xuất.
Sự hình thành và phát huy của tổ khuyến nông cộng đồng
Một điểm nhấn quan trọng là sự hình thành và phát huy vai trò của các tổ khuyến nông cộng đồng. Toàn tỉnh đã thành lập 2 tổ thí điểm và 215 tổ mở rộng, với hơn 2.100 thành viên, trở thành "cánh tay nối dài" của hệ thống khuyến nông cơ sở.
Tại xã Trường Xuân, tổ khuyến nông cộng đồng đã phối hợp với doanh nghiệp và hợp tác xã để tổ chức tập huấn kỹ thuật chăm sóc cà-phê, quản lý dịch hại tổng hợp và chuyển giao quy trình sản xuất hữu cơ. Ông Nguyễn Văn Lý, một nông dân ở bon Bu Páh, chia sẻ rằng nhờ được vận động tham gia tập huấn, nông dân trong xã đã tiếp cận quy trình sản xuất phù hợp với điều kiện địa phương, hình thành nhiều mô hình sản xuất theo tiêu chuẩn an toàn và cho hiệu quả rõ rệt.
Tương tự, tại xã Đức An, tổ khuyến nông cộng đồng liên kết với doanh nghiệp để tổ chức tập huấn sản xuất cà-phê theo tiêu chuẩn 4C, hỗ trợ hợp tác xã sản xuất hàng trăm tấn cà-phê chất lượng cao, được đối tác bao tiêu toàn bộ. Sự gắn kết giữa kỹ thuật và thị trường từng bước được hiện thực hóa ngay từ cơ sở.
Định hướng phát triển trong giai đoạn mới
Thực tiễn cho thấy, khuyến nông không chỉ là chuyển giao kỹ thuật thuần túy mà còn là lực lượng tiên phong, mở đường cho quá trình chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi, hình thành vùng sản xuất tập trung và gắn sản xuất với bảo quản, chế biến, tiêu thụ. Đặc biệt, ở vùng sâu, vùng xa và vùng đồng bào dân tộc thiểu số, hoạt động khuyến nông đã góp phần quan trọng trong công tác xóa đói, giảm nghèo.
Theo đánh giá của lãnh đạo Sở Nông nghiệp và Môi trường Lâm Đồng, khuyến nông đang giữ vai trò then chốt trong quá trình tái cơ cấu ngành. Đây là lực lượng trực tiếp đưa khoa học công nghệ vào sản xuất, đồng thời giúp nông dân thay đổi tư duy từ sản xuất đơn thuần sang làm kinh tế nông nghiệp. Giá trị gia tăng của nông nghiệp không chỉ đến từ tăng năng suất, mà quan trọng hơn là nâng cao chất lượng, bảo đảm an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc và xây dựng thương hiệu.
Trong giai đoạn mới, khuyến nông không dừng ở khâu hướng dẫn kỹ thuật mà phải tham gia sâu hơn vào tư vấn thị trường, kết nối doanh nghiệp và hỗ trợ hợp tác xã xây dựng phương án kinh doanh. Khi sản xuất gắn với tiêu thụ, giá trị nông sản mới được nâng lên bền vững.
Thách thức và mục tiêu tương lai
Bên cạnh những kết quả tích cực, công tác khuyến nông vẫn còn một số hạn chế, như chưa gắn chặt với phát triển thị trường và chuỗi giá trị, nguồn nhân lực về quản trị, marketing và chuyển đổi số chưa đáp ứng yêu cầu, hoạt động liên kết thị trường chưa đồng đều và còn phụ thuộc nhiều vào ngân sách nhà nước.
Theo Giám đốc Trung tâm Khuyến nông tỉnh Lâm Đồng Nguyễn Văn Chương, thời gian tới, ngành nông nghiệp sẽ tập trung đổi mới theo hướng chuyên nghiệp, lấy hiệu quả kinh tế làm thước đo, từng bước chuyển mạnh từ tư duy sản xuất sang tư duy kinh tế nông nghiệp, gắn kỹ thuật với thị trường để nâng cao giá trị gia tăng và phát triển bền vững.
Bước sang giai đoạn 2026-2030, tỉnh Lâm Đồng đặt mục tiêu tăng trưởng nông nghiệp bình quân từ 5-5,5% mỗi năm, với hơn 70% số xã vùng khó khăn xây dựng mô hình khuyến nông giảm nghèo, 100% nhân lực khuyến nông và nông dân chuyên nghiệp được đào tạo, và toàn bộ xã, phường triển khai mô hình theo hướng an toàn sinh học, tuần hoàn, hữu cơ và thích ứng biến đổi khí hậu.
Để đạt được các mục tiêu này, ngành khuyến nông xác định ba quan điểm đổi mới: hướng đến chuyên nghiệp, chuyển từ tư duy sản xuất sang tư duy kinh tế nông nghiệp, và mở rộng phạm vi, nhiệm vụ hoạt động gắn với nhu cầu thị trường. Đồng thời, tập trung nâng cao năng lực đội ngũ, số hóa tài liệu kỹ thuật, đa dạng hóa phương thức truyền thông và mở rộng liên kết giữa doanh nghiệp, hợp tác xã và nông dân.
Từ những cánh đồng lúa chất lượng cao, những vườn cà-phê đạt chuẩn quốc tế đến các nhà kính trồng hoa, rau công nghệ cao, có thể thấy rõ dấu ấn của khuyến nông trong từng bước chuyển mình của nông nghiệp Lâm Đồng. Khi tri thức được lan tỏa và người nông dân được trang bị đầy đủ kỹ năng cùng tư duy mới, giá trị sản xuất nông nghiệp sẽ tiếp tục được nâng cao. Khuyến nông, vì thế, không chỉ là nhiệm vụ chuyên môn, mà còn đồng hành cùng nông dân trên con đường phát triển bền vững.
