Lá Thư Mời Và Khát Vọng Chuyển Đổi Công Nghệ Tại Đồng Bằng Sông Cửu Long
Tôi đã viết một lá thư gửi đến Cathy, Phó Giám đốc Trung tâm Xúc tiến Đầu tư Hồng Kông, Trung Quốc, với lời mời chân thành về thăm quê hương Đồng bằng sông Cửu Long của tôi. Động lực xuất phát từ cuộc gặp gỡ tại hội nghị triển lãm quốc tế công nghệ nông nghiệp mới, nơi chúng tôi đã tìm thấy tiếng nói chung về hợp tác. Một bên mang đến công nghệ tiên tiến, quy trình chuẩn mực và thị trường toàn cầu, trong khi bên kia sở hữu những cánh đồng bạt ngàn, đất đai màu mỡ và nguồn nhân lực trẻ tràn đầy khát vọng.
Cú Hích Từ Những Người 'Bán Chất Xám' Trên Sân Khấu Toàn Cầu
Câu chuyện bắt đầu từ chuyến công tác đến Singapore để tham dự Agri-Food Tech Expo Asia 2025. Thú thật, cảm giác đầu tiên khi bước ra khỏi khu triển lãm lộng lẫy là sự choáng ngợp, pha lẫn chút tự ái. Tại đây, tôi gặp gỡ những người bạn từ Israel, Hồng Kông, Singapore và nhiều quốc gia khác trên thế giới. Họ đến từ những vùng sa mạc khô cằn, những đô thị bê tông nơi 'tấc đất, tấc vàng', hoặc những xã hội có dân số già cỗi. Họ không có phù sa sông Mê Kông, không có những cánh đồng lúa - tôm bạt ngàn như quê tôi.
Nhưng nghịch lý thay, chính họ lại đang đứng trên bục giảng để dạy thế giới về nông nghiệp. Họ không bán gạo, mà bán công nghệ trồng lúa. Họ không bán con cá, mà bán quy trình nuôi trồng, nông nghiệp đô thị và giải pháp cho an ninh lương thực. Họ sử dụng 'tài nguyên chất xám' để tạo ra giá trị gấp hàng trăm lần so với sản phẩm thô thông thường.
Tôi đã viết nhiều lá thư, thực hiện nhiều cuộc điện thoại để truyền tải thông điệp: chúng tôi có những vùng nuôi trồng rộng lớn từ 1 đến 100ha, mô hình lúa - tôm bền vững và lực lượng lao động địa phương hùng hậu. Tuy nhiên, chúng tôi cần sự hỗ trợ từ các đối tác quốc tế. Cụ thể, chúng tôi cần năng lực nghiên cứu và phát triển (R&D), tiêu chuẩn toàn cầu và hệ sinh thái công nghệ mà họ đang nắm giữ. Chúng tôi có phần cứng vững chắc là tài nguyên thiên nhiên, nhưng thiếu phần mềm là công nghệ lõi để vươn ra biển lớn.
Thực Trạng Doanh Nghiệp Việt Nam Và Những Rào Cản Vô Hình
Lá thư ấy phản ánh một lát cắt trần trụi của thực tế. Doanh nghiệp Việt Nam, trong suốt nhiều năm qua, giống như người khổng lồ đứng trên đôi chân đất sét. Chúng ta muốn đầu tư vào R&D, nhưng vướng phải vô số khó khăn: thiếu vốn, thiếu chuyên gia và thiếu một cơ chế bảo vệ rủi ro cho sự sáng tạo. Tôi đã chứng kiến nhiều nhà khoa học phải từ bỏ vì cơ chế thanh quyết toán đề tài nghiên cứu bị siết chặt một cách cứng nhắc.
Tôi thấy những doanh nghiệp muốn đổi mới công nghệ nhưng lại sợ sai quy trình, sợ thanh tra, nên đành quay về con đường cũ: gia công và bán sản phẩm thô. Tư duy quản lý lỗi thời đã vô tình biến các đơn vị khoa học, công nghệ thành những 'ốc đảo', tách biệt hoàn toàn với hơi thở nóng hổi của thị trường.
Khi 'Chiếc Trần' Vô Hình Bị Phá Bỏ Bởi Thể Chế Đồng Bộ
Nhưng mùa Xuân này, gió đã đổi chiều. Cầm trên tay dự thảo các văn kiện trình Đại hội Đảng lần thứ XIV, tôi như tìm thấy lời giải cho bài toán hóc búa trong lá thư gửi đối tác ngoại quốc. Lần đầu tiên, tư duy về thể chế và động lực tăng trưởng được Đảng xác lập một cách quyết liệt và 'không giới hạn' đến thế.
Trước đây, chúng ta thường tư duy cắt khúc, hoặc coi trọng thể chế kinh tế hơn các lĩnh vực khác. Nhưng nay, dự thảo Báo cáo chính trị đã nhấn mạnh quan điểm 'đồng bộ thể chế'. Đó là việc 'tập trung hoàn thiện toàn diện, đồng bộ thể chế phát triển nhanh, bền vững đất nước, trong đó thể chế chính trị là then chốt, thể chế kinhế là trọng tâm, các thể chế khác là rất quan trọng'.
Điều này có nghĩa là thể chế cho khoa học, công nghệ, giáo dục, y tế phải chạy cùng tốc độ với thể chế kinh tế, phá bỏ tình trạng 'hệ thống thể chế phát triển chưa đồng bộ, trở thành điểm nghẽn của điểm nghẽn'. Đặc biệt, Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng đã xác lập rõ ràng mô hình tăng trưởng mới là kinh tế tri thức, kinh tế số, kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn; lấy khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực trọng tâm của phát triển.
Bởi vì đất đai rồi sẽ hết. Dầu mỏ rồi sẽ cạn. Lợi thế nhân công giá rẻ cũng đang mất dần - nguy cơ 'tụt hậu, nhất là về công nghệ và rơi vào bẫy thu nhập trung bình' đang hiện hữu. Nếu cứ dựa vào những thứ hữu hạn đó, 'trần' tăng trưởng của Việt Nam sẽ sớm đụng kịch kim. Nhưng tri thức là vô hạn. Sáng tạo là không biên giới.
Một quy trình công nghệ sinh học mới áp dụng cho con tôm, con cá, cây lúa, vườn sầu riêng, hay một giải pháp chế biến sâu từ phụ phẩm nông nghiệp có thể gia tăng giá trị gấp hàng chục lần mà không cần mở rộng thêm một mét vuông đất nào.
Giấc Mơ Việt Nam: Từ 'Mượn Sức' Đến Tự Chủ Công Nghệ
Trong thư gửi các đối tác, tôi hẹn một cuộc gặp để 'mượn sức' công nghệ của họ. Đó là bước đi cần thiết của ngày hôm nay. Nhưng sâu thẳm trong lòng một người con đất Việt, tôi mơ đến ngày chúng ta không cần phải đi mượn nữa.
Ông Nguyễn Ngọc Huân, Chủ tịch Hội Công nghệ Y sinh Việt Nam, đã gọi điện thông báo về một nhà đầu tư lớn, đi bằng chuyên cơ sang Việt Nam, để bàn việc mở rộng các khóa đào tạo nhân sự trẻ ngành bán dẫn và AI. Họ đã nghiên cứu kỹ các định hướng mới và rất quyết tâm tham gia vào câu chuyện biến Việt Nam thành một trung tâm nhân tài công nghệ quốc tế.
Hóa ra, ngoài kia, thế giới cũng đọc kỹ các dự thảo văn kiện Đại hội Đảng lần thứ XIV như chúng ta. Trong khi tôi đang nghiên cứu về tập đoàn đa quốc gia này, tôi nhận được bộ hồ sơ của các giải pháp bài dự thi vòng chung kết Giải thưởng Sinh viên nghiên cứu khoa học Euréka lần thứ 27 năm 2025. Đây quả là một sự trùng hợp đầy ý nghĩa – tôi bỗng nhiên được trao cho vốn liếng mạnh mẽ cho cuộc đàm phán sắp tới.
Các chàng trai, cô gái tuổi đôi mươi đã thể hiện năng lực đa dạng và cập nhật sâu sắc theo xu hướng toàn cầu và các yêu cầu đổi mới giáo dục tại Việt Nam. Chủ đề nổi bật nhất là sự giao thoa giữa giáo dục, công nghệ và ứng dụng trí tuệ nhân tạo. Các đề tài tập trung giải quyết các vấn đề thực tiễn bằng công nghệ, từ việc xây dựng chatbot AI hỗ trợ giải quyết tình huống lâm sàng trong giáo dục y khoa, đến việc thiết kế các bài tập phát triển năng lực số cho học sinh và các công trình mang tính nhân văn như sử dụng AI cho giáo dục đặc biệt.
Hành Trình Phía Trước: Từ Tư Duy Đến Hành Động Cụ Thể
Tôi mơ đến ngày những phòng lab tại Thành phố Hồ Chí Minh, Hà Nội sáng đèn không phải để gia công phần mềm, mà để giải những bài toán hóc búa của nông nghiệp, y tế nước nhà. Tôi mơ đến ngày doanh nghiệp Việt Nam, với vai trò trung tâm của hệ thống đổi mới sáng tạo quốc gia, sẽ tự tin xuất khẩu những sản phẩm hàm lượng công nghệ cao.
Đảng đã mở đường bằng những quyết sách chiến lược mang tính cách mạng. Thể chế đang được đồng bộ để cởi trói cho sức sáng tạo. Vấn đề còn lại là hành động của chúng ta! Tết này, bên chén trà đầu xuân, thay vì chỉ nói chuyện đất cát, chứng khoán, có lẽ chúng ta nên nói nhiều hơn về công nghệ, về những ý tưởng mới.
Bởi vì đó chính là diện mạo mới của đất nước: Một Việt Nam không chỉ cần cù 'chân lấm tay bùn', mà còn là một Việt Nam của trí tuệ, bản lĩnh và khát vọng vươn tới những tầng cao không giới hạn. Mùa xuân thực sự đang về, không chỉ trên những cành đào, mà trong chính tư duy đổi mới của cả một dân tộc.
