Lá Khóm Hỏa Lựu 'Lột Xác' Thành Sợi Dệt May, Giải Bài Toán Ô Nhiễm Môi Trường
Trên những cánh đồng khóm bạt ngàn tại xã Hỏa Lựu, thành phố Cần Thơ (trước đây thuộc thành phố Vị Thanh, tỉnh Hậu Giang), phần lá từng bị chặt bỏ và đốt sau mỗi vụ thu hoạch nay đã được nông dân cho "lột xác", trở thành nguồn nguyên liệu xanh quý giá cho ngành dệt may. Sự chuyển đổi này không chỉ mang lại lợi ích kinh tế mà còn góp phần giải quyết vấn đề ô nhiễm môi trường lâu nay.
Từ Gánh Nặng Thành Cơ Hội
Ông Phạm Văn Nương, người quản lý Hợp tác xã sản xuất thương mại dịch vụ Cần Thơ Farm (HTX Cần Thơ Farm), chia sẻ rằng trong nhiều năm qua, mỗi khi phá bỏ vườn khóm già, nông dân phải tốn gần 1 triệu đồng cho mỗi công đất chỉ để thực hiện các khâu chặt dọn, vận chuyển. Thậm chí, họ còn phải sử dụng thuốc hóa học để xử lý gốc rễ, gây ra nhiều hệ lụy.
Việc đốt hoặc xả lá khóm xuống kênh rạch không chỉ tốn kém chi phí mà còn dẫn đến ô nhiễm đất và nguồn nước, ảnh hưởng nghiêm trọng đến môi trường sống và sức khỏe của người dân địa phương. Ông Nương nhấn mạnh: "Từ trước tới nay, phá vườn khóm là công việc rất cực, vừa tốn tiền, vừa hại môi trường. Đến khi biết ngành dệt may có nhu cầu về sợi tự nhiên từ lá khóm, tôi nghĩ tại sao mình không tận dụng chính phụ phẩm này để làm ra giá trị mới."
Kết Hợp Truyền Thống Và Công Nghệ
Ý tưởng này gợi nhớ đến cách làm truyền thống của ông bà ngày xưa, khi chưa có máy móc hiện đại, người dân thường ngâm lá khóm dưới mương để vớt sợi vá áo. Ngày nay, với sự hỗ trợ của công nghệ tiên tiến, quy trình tách sợi được thực hiện nhanh chóng, sạch sẽ và hiệu quả hơn nhiều.
Để tạo ra sợi khóm đạt chuẩn cho ngành dệt may, HTX Cần Thơ Farm đặc biệt chú trọng đến khâu chọn nguyên liệu. Lá khóm phải đáp ứng tiêu chí già và có chiều dài từ 45 cm trở lên. Sau khi thu gom từ các vườn, lá được đưa về xưởng và trải qua nhiều công đoạn xử lý kỹ lưỡng:
- Ép và đánh sợi
- Cắt bỏ phần bám dính
- Dội rửa và giặt sạch
- Sấy ly tâm và phơi khô
- Đóng gói để chuyển cho đơn vị dệt may hoàn thiện
Ông Nương cho biết thêm: "Muốn có sợi tốt phải bắt đầu từ lá đạt chất lượng. Với lá dài và đẹp, mỗi bụi khóm có thể cho hơn 1 kg lá. Trung bình một đợt thu gom có thể đạt từ 1,5 đến 2 tấn lá." Đặc biệt, giống khóm Cầu Đúc - loại khóm truyền thống của địa phương - cho chất lượng sợi cao hơn hẳn so với các giống khác như MD2.
Lợi Ích Kép Cho Nông Dân Và Môi Trường
HTX Cần Thơ Farm tổ chức mua lá khóm tận vườn, tạo điều kiện cho chủ vườn tự chặt, bó và bán lá, hoặc kết hợp với lực lượng lao động tại chỗ để thực hiện. Nhờ đó, thay vì phải tốn tiền phá vườn, nông dân không những tiết kiệm được chi phí mà còn có thêm nguồn thu nhập đáng kể.
Theo ông Nương, giá sợi khóm hiện dao động từ 160.000 đến 170.000 đồng/kg. Để sản xuất 1 kg sợi khóm thô cần khoảng 60 kg lá. Dù chi phí sản xuất còn ở mức cao, nhưng mô hình này cho thấy tiềm năng lớn khi nhu cầu sử dụng sợi tự nhiên, thân thiện với môi trường trong ngành dệt may đang ngày càng tăng mạnh.
Không chỉ mang lại lợi ích cho người trồng khóm, mô hình còn tạo ra chuỗi việc làm ổn định cho lao động địa phương. Hiện tại, xưởng sản xuất của HTX có gần 10 công nhân làm việc thường xuyên. Ông Nương chia sẻ: "Nếu nguồn lá ổn định, thu nhập mỗi người khoảng 7,5 triệu đồng/tháng. Lao động thời vụ làm ngoài nắng được trả từ 220.000 đến 300.000 đồng/ngày, tùy công việc. Riêng việc chặt và bó lá khóm, trung bình mỗi người làm được khoảng 300 kg/ngày, thu nhập khoảng 300.000 đồng."
Ứng Dụng Đa Dạng Và Tuần Hoàn Khép Kín
Chị Nguyễn Thị Hoài, một công nhân tại xưởng, cho biết sợi khóm có độ dai và chắc chắn, phù hợp cho nhiều dòng sản phẩm dệt may. "Càng là lá già thì lượng sợi thu được càng nhiều. Sợi khóm đưa vào dệt công nghiệp có thể dùng để may quần áo, túi xách, vải thô… đang rất được thị trường ưa chuộng."
Đáng chú ý, phần bã sau khi ép sợi không bị thải bỏ mà được tận dụng để ủ vi sinh và nuôi trùn quế. Trùn quế sau đó được dùng làm thức ăn cho cá và lươn, trong khi phân trùn tiếp tục được bón cho cây trồng, tạo thành một vòng tuần hoàn khép kín. Quy trình này không chỉ tiết kiệm chi phí mà còn cực kỳ thân thiện với môi trường.
Hướng Tới Nền Nông Nghiệp Xanh Bền Vững
Xã Hỏa Lựu hiện có hơn 2.000 ha khóm, đây là cây trồng gắn bó lâu đời với sinh kế của người dân. Ông Võ Tứ Phương, Phó chủ tịch thường trực UBND xã Hỏa Lựu, cho biết mô hình sản xuất sợi từ lá khóm đã mang lại nhiều hiệu quả rõ nét.
Trước đây, sau mỗi vụ thu hoạch, lá khóm thường bị bỏ đi, gây tốn kém chi phí phá rẫy và ảnh hưởng xấu đến môi trường. Thời gian qua, địa phương đã chủ động liên kết với các đơn vị nghiên cứu để tìm giải pháp xử lý phụ phẩm, qua đó kêu gọi HTX Cần Thơ Farm thu mua lá khóm để chế biến sợi phục vụ ngành dệt may.
Hiện nay, HTX mua lá khóm với giá ổn định là 1.000 đồng/kg, với công suất tiêu thụ khoảng 2,2 đến 2,5 tấn/ngày, góp phần giải quyết lượng lớn phụ phẩm tại địa phương. Ông Phương nhấn mạnh: "Mô hình không chỉ giúp giảm ô nhiễm môi trường, giảm chi phí sản xuất mà còn tăng thu nhập cho nông dân, hướng tới nền nông nghiệp xanh, bền vững và thích ứng với biến đổi khí hậu."
Những bẹ lá khóm tưởng chừng vô giá trị nay đã thực sự "đổi đời", trở thành nguyên liệu quý cho ngành dệt may, minh chứng cho sự sáng tạo và nỗ lực hướng đến phát triển bền vững trong nông nghiệp Việt Nam.
