Từ 'Đất Chết' Đến 'Đất Sống': Hành Trình Hồi Sinh Kỳ Diệu Của Cánh Đồng An Thanh
Trên cánh đồng chiêm trũng của xã Chí Minh, thành phố Hải Phòng, nơi từng được mệnh danh là "đất chết" với những thửa ruộng khô cằn và nhiễm mặn, giờ đây rộn ràng tiếng máy gặt, tiếng cáy rươi quẫy nước và tiếng cười của người nông dân trong vụ mùa bội thu. Sự hồi sinh này không đến một cách dễ dàng mà là kết quả của một chặng đường dài đầy thử thách và niềm tin bền bỉ.
Khởi Đầu Từ Sự Hoài Nghi
Cách đây hơn mười năm, cánh đồng xã Chí Minh, trước đây thuộc xã An Thanh, huyện Tứ Kỳ, Hải Dương, đã rơi vào tình trạng suy thoái nghiêm trọng. Việc lạm dụng hóa chất, thuốc trừ sâu và phân bón vô cơ đã khiến đất bạc màu, nước đục ngầu, và các loài sinh vật tự nhiên như rươi, cáy dần biến mất. Ông Phạm Xuân Luận, Giám đốc Hợp tác xã Dịch vụ Nông nghiệp An Thanh, nhớ lại: "Ngày ấy, đất không còn sức, cây lúa chỉ đứng được nhờ thuốc". Giọng ông trầm ngâm như kể về một câu chuyện cá nhân đầy gian nan.
Năm 2013, khi khái niệm "hữu cơ" còn xa lạ với nhiều người, ông Luận đã dũng cảm khởi xướng mô hình canh tác mới: lúa - rươi - cáy hữu cơ. Với niềm tin rằng "thiên nhiên chưa bao giờ phụ con người", ông tự đầu tư trên chính thửa ruộng của mình để chứng minh đất có thể hồi sinh nếu được đối xử tử tế. Những ngày đầu, bà con trong xã không khỏi e ngại, lo lắng về việc bỏ thuốc trừ sâu sẽ ảnh hưởng đến năng suất. Nhưng ông Luận kiên trì thực hiện các biện pháp như giữ lại rơm rạ để phân hủy tự nhiên, không sử dụng phân hóa học, và cải tạo dòng chảy để dẫn nước lợ từ sông Thái Bình vào đồng.
Sự Hồi Sinh Kỳ Diệu
Khi những con rươi đầu tiên xuất hiện trở lại, niềm tin của bà con bắt đầu được củng cố. Mô hình dần được mở rộng, biến những thửa ruộng cằn cỗi thành một hệ sinh thái sống động. Rươi và cáy đào hang làm tơi đất, thải ra phân hữu cơ giàu mùn. Gốc rạ từ vụ trước trở thành thức ăn cho vụ sau, trong khi hoa vàng ven bờ ruộng thu hút thiên địch, thay thế thuốc trừ sâu bằng cách tự nhiên. Ông Luận tự hào chia sẻ: "Không có chất thải nào bị bỏ đi. Cái thừa của thứ này lại là nguồn sống của thứ kia".
Hơn một thập kỷ qua, từ "đất chết", cánh đồng xã Chí Minh đã trở thành "đất sống". Mùa rươi, mùa cáy nay đã trở lại đều đặn mỗi năm, cùng với vụ lúa hữu cơ chất lượng cao. Màu xanh của lúa, ánh bạc của nước và niềm vui trên gương mặt người nông dân đã minh chứng cho sức sống của một nền nông nghiệp tử tế.
Triển Vọng Kinh Tế Và Môi Trường
Sự hồi sinh của An Thanh không chỉ là câu chuyện về một vùng đất tự chữa lành mà còn là bằng chứng cho khả năng nhân rộng của mô hình kinh tế tuần hoàn trong nông nghiệp Việt Nam. Theo ông Phạm Xuân Luận, từ khi chuyển đổi, thu nhập bình quân của bà con đạt 400 - 450 triệu đồng mỗi hecta mỗi năm, cao gấp nhiều lần so với trồng lúa truyền thống. Hợp tác xã hiện có hơn 100 hộ xã viên, phần lớn đã thoát nghèo và ổn định cuộc sống.
Đặc biệt, gạo ST25 được trồng trong môi trường hữu cơ, giàu dinh dưỡng từ phân rươi và nước lợ tự nhiên, tạo nên hương vị đặc trưng, mang đậm phù sa vùng đồng bằng Bắc Bộ. Sự hỗ trợ của Nhà nước và các tổ chức tài chính, như Agribank, đã giúp hợp tác xã mở rộng quy mô, đầu tư cơ sở hạ tầng và xây dựng hệ thống điều tiết nước. Dự án thủy lợi Cống Sồi hoàn thành cuối năm 2020 cho phép chủ động dẫn nước lợ từ sông Thái Bình vào sâu trong đồng, khép kín chuỗi giá trị từ sản xuất đến tiêu thụ.
Hiệu quả kinh tế đi đôi với bảo vệ môi trường. Mô hình này góp phần tích cực vào mục tiêu giảm phát thải và thích ứng biến đổi khí hậu. Khi đất được phục hồi, độ mùn tăng, lượng carbon được lưu giữ nhiều hơn; đồng thời, việc loại bỏ phân hóa học và thuốc trừ sâu giúp giảm phát thải nitơ oxit - một loại khí nhà kính mạnh. Xã Chí Minh giờ đây được xem là một "phòng thí nghiệm mở" của nông nghiệp carbon thấp ở đồng bằng sông Hồng.
Ngọn Lửa Truyền Cảm Hứng
Từ một người nông dân đi ngược số đông, ông Phạm Xuân Luận đã trở thành người "truyền lửa" cho phong trào nông nghiệp hữu cơ khắp vùng đồng bằng Bắc Bộ. Hàng trăm đoàn công tác, sinh viên và chuyên gia đã về học tập mô hình; nhiều địa phương đang nhân rộng phương thức canh tác này. Ông Luận tâm niệm: "Nếu chúng ta tử tế với đất, đất sẽ nuôi ta". Ông mong muốn người nông dân Việt Nam không chỉ biết trồng trọt mà còn biết gìn giữ, sáng tạo và sống hài hòa với tự nhiên.
Câu chuyện An Thanh không dừng lại ở một hợp tác xã mà trở thành biểu tượng cho khát vọng đưa nông nghiệp Việt Nam bước vào kỷ nguyên phát triển xanh và bền vững. Những mùa màng nhộn nhịp tại đây cho thấy, từ những điều giản dị, không hóa chất, người ta có thể tạo nên một hệ sinh thái "triệu đô" mà giá trị được đong bằng sự sống hồi sinh của đất và niềm tin trở lại của con người. Ở An Thanh, cuộc cách mạng nông nghiệp đã bắt đầu không bằng tiếng trống mà bằng tiếng rươi quẫy nước và ánh mắt rạng ngời của những người nông dân đang viết lại câu chuyện quê hương mình.
