Gia Lai: Cơn sốt nhà yến hạ nhiệt, nhiều nhà đầu tư lao đao
Phong trào xây dựng nhà yến ở tỉnh Gia Lai, đặc biệt tại khu vực phía tây, từng phát triển rầm rộ trong nhiều năm gần đây nhờ hiệu quả kinh tế cao. Tuy nhiên, hiện nay nhiều nhà yến tại địa phương đang phải đối mặt với tình trạng sản lượng tổ yến sụt giảm nghiêm trọng và tốc độ tăng đàn chim yến chậm lại một cách đáng kể.
Đầu tư lớn nhưng hiệu quả thấp
Anh Nguyễn Văn Dũng, một hộ dân tại xã Chư Sê, chia sẻ ban đầu gia đình chỉ cải tạo khoảng 150 m² nhà ở để nuôi yến và đạt sản lượng hơn 30 kg mỗi năm. Khích lệ bởi thành công ban đầu, gia đình anh đã mạnh dạn đầu tư thêm hai nhà yến với tổng diện tích hơn 800 m². "Thế nhưng, hai năm trở lại đây sản lượng giảm rõ rệt, có nhà giảm tới 40%, đàn yến tăng rất chậm", anh Dũng cho biết.
Chi phí đầu tư cho một nhà yến tại Gia Lai được đánh giá là khá lớn, dao động khoảng 3,5 triệu đồng/m² cho phần xây dựng và thêm 1,2 triệu đồng/m² cho hệ thống thiết bị, chưa tính đến giá trị đất đai. Nhiều hộ gia đình đã bỏ ra số vốn lên đến hàng tỉ đồng. Theo thống kê chưa đầy đủ, khu vực phía tây Gia Lai hiện có khoảng trên dưới 2.000 nhà yến, với sản lượng ước đạt 7.000 kg tổ yến mỗi năm, tập trung chủ yếu tại các địa bàn như Chư Sê, Đức Cơ, Ia Pa, Chư Pah, Chư Prông, Krông Pa và Ayun Pa.
Thiệt hại nặng nề cho người nuôi
Tình trạng sản lượng giảm và đàn yến tăng chậm đã khiến không ít nhà đầu tư rơi vào cảnh lao đao, chịu thiệt hại đáng kể về tài chính. Anh Nguyễn Văn Hiếu, cư dân phường Pleiku, đã đầu tư xây dựng nhà yến tại xã Đức Cơ với tổng số vốn khoảng 2 tỉ đồng, bao gồm tiền mua đất và chi phí xây dựng. "Sau ba năm vận hành, mỗi năm chúng tôi chỉ thu hoạch được vài trăm tổ yến, thấp hơn rất nhiều so với kỳ vọng ban đầu. Đây thực sự là một khoản đầu tư thất bại, bán đi cũng khó mà giữ lại cũng không mang lại hiệu quả", anh Hiếu bày tỏ.
Trong khi đó, anh Nguyễn Đình Kỳ ở xã Ia Dom, người đã gắn bó với nghề nuôi yến từ năm 2015, cũng không tránh khỏi những khó khăn. Gia đình anh đã mở rộng quy mô lên hơn 1.000 m² sau khi thấy hiệu quả ban đầu. "Trước đây, giá yến thô dao động từ 22 đến 25 triệu đồng/kg, mang lại thu nhập ổn định. Hiện nay, giá chỉ còn 13 - 15 triệu đồng/kg, trong khi sản lượng lại giảm từ 20 đến 30% trong hai năm qua", anh Kỳ cho hay.
Nguyên nhân từ biến đổi khí hậu và phát triển ồ ạt
Ông Trần Phước Sỹ, Chủ tịch Hiệp hội yến sào Quảng Đà, xác nhận tình trạng nhà yến tại Gia Lai giảm sản lượng và số lượng đàn yến là hoàn toàn có thật. Theo phân tích của ông Sỹ, nguyên nhân chính dẫn đến thực trạng này bao gồm:
- Biến đổi khí hậu và việc sử dụng thuốc bảo vệ thực vật khiến nguồn côn trùng - thức ăn chính của chim yến - bị suy giảm nghiêm trọng.
- Chim yến buộc phải bay xa hơn để tìm kiếm thức ăn, thậm chí di chuyển sang các khu vực khác có điều kiện môi trường thuận lợi hơn.
- Việc phát triển nhà yến một cách ồ ạt và thiếu kiểm soát trong thời gian qua đã khiến số lượng nhà yến vượt quá khả năng đáp ứng của đàn chim, dẫn đến sự cạnh tranh khốc liệt và tốc độ tăng đàn chậm lại.
Ông Sỹ cũng đưa ra khuyến nghị: "Trong thời điểm hiện tại, người dân không nên tiếp tục xây mới các nhà yến mà cần tập trung chăm sóc, bảo dưỡng những cơ sở hiện có. Các biện pháp như kiểm tra hệ thống âm thanh dẫn dụ, phun sương tạo độ ẩm cần được thực hiện thường xuyên để giữ cho đàn yến được ổn định".
Theo tính toán của những người nuôi yến lâu năm, một nhà yến tại Gia Lai thông thường phải mất khoảng ba năm mới có thể ổn định đàn và bắt đầu hoàn vốn. Tuy nhiên, với tình hình sản lượng sụt giảm như hiện nay, nhiều nhà yến mới xây dựng trong vài năm gần đây không đạt được mức tăng đàn như kỳ vọng, khiến thời gian hoàn vốn bị kéo dài hơn rất nhiều, gây ra không ít khó khăn cho các nhà đầu tư.
