Giá phân bón tăng cao, nhập khẩu giảm mạnh trong 2 tháng đầu năm
Theo báo cáo mới nhất từ Bộ Nông nghiệp và Môi trường, trong hai tháng đầu năm nay, Việt Nam đã nhập khẩu 445.000 tấn phân bón các loại, giảm mạnh 48% so với cùng kỳ năm trước. Kim ngạch nhập khẩu đạt 163 triệu USD, cũng giảm 41%. Nguyên nhân chính dẫn đến sự sụt giảm này là do giá phân bón trên thị trường thế giới tăng cao, với mức bình quân ước tính 366,9 USD/tấn, tăng 13% so với cùng kỳ.
Thị trường nhập khẩu biến động mạnh
Trung Quốc, Lào và Hàn Quốc tiếp tục là ba thị trường cung cấp phân bón lớn nhất cho Việt Nam, chiếm lần lượt 56%, 9,7% và 5% thị phần. So với cùng kỳ năm trước, giá trị nhập khẩu từ Trung Quốc tăng 24,6%, từ Lào tăng 73%, trong khi từ Hàn Quốc giảm 49,3%. Trong nhóm 15 thị trường nhập khẩu lớn nhất, Israel ghi nhận mức tăng mạnh nhất với 4,4 lần, ngược lại, Nga giảm tới 97%.
Mặc dù Việt Nam đã cơ bản tự chủ được nguồn phân ure và có khả năng xuất khẩu sang một số nước lân cận, nhưng vẫn phụ thuộc nhiều vào nhập khẩu các loại phân bón quan trọng khác như kali, DAP hoặc SA. Năm 2025, Việt Nam nhập khẩu khoảng 6,2 triệu tấn phân bón với tổng kim ngạch 2,2 tỉ USD, trong đó phân kali là mặt hàng nhập khẩu lớn nhất với khoảng 1,2 triệu tấn.
Ảnh hưởng từ xung đột Trung Đông và xu hướng thế giới
Tuần qua, xung đột quân sự ở Trung Đông bùng nổ đã khiến giá nhiều loại phân bón trên thị trường thế giới tăng khoảng 10-15%. Cụ thể, giá phân ure ở khu vực Trung Đông tăng khoảng 60 USD, từ 490 USD/tấn lên 550 USD/tấn, trong khi ở Bắc Mỹ tăng 77 USD, lên 606 USD/tấn. Xu hướng này cũng tác động đến thị trường nội địa, khi giá phân bón bắt đầu có dấu hiệu tăng nhẹ.
Hiện tại, nông dân trồng lúa ít chịu ảnh hưởng do đang vào vụ thu hoạch, nhưng các nhà vườn trồng cây ăn quả, đặc biệt là sầu riêng và cà phê, lại đang vào vụ khiến nhu cầu sử dụng phân bón gia tăng đáng kể.
Nguy cơ từ chuỗi cung ứng toàn cầu
Trung Đông là khu vực xuất khẩu ure lớn nhất thế giới với khoảng 20 triệu tấn/năm, trong đó Iran sản xuất 5-6,5 triệu tấn ure/năm. Lượng hàng vận chuyển hàng tháng từ khu vực này vào khoảng 3-3,9 triệu tấn phân bón. Nếu eo biển Hormuz bị đóng, nguồn cung lưu huỳnh và urea sẽ bị ảnh hưởng nghiêm trọng, giảm lần lượt khoảng 44% và 33% mỗi năm.
Đối với Việt Nam, TS Phùng Hà - Chủ tịch Hiệp hội Phân bón Việt Nam (FAV) phân tích: Việt Nam cơ bản tự chủ được nguồn nguyên liệu đầu vào cho sản xuất ure nhờ sử dụng nguồn khí trong nước, do đó trước mắt chưa chịu tác động trực tiếp từ xung đột Trung Đông. Hai doanh nghiệp sản xuất ure chủ lực là Tổng công ty Phân bón và Hóa chất Dầu khí (PVFCCo) và Tổng công ty Phân bón Dầu khí Cà Mau (PVCFC) đều có lợi thế ổn định về chi phí sản xuất.
Tuy nhiên, nếu xung đột kéo dài hoặc leo thang, có khả năng gây đứt gãy chuỗi cung ứng toàn cầu, ảnh hưởng đến phân bón và các nguyên liệu quan trọng. TS Phùng Hà khuyến cáo: Các nhà máy ure trong nước cần chủ động phương án sản xuất, dự trữ và phân phối để đảm bảo nhu cầu nội địa, ổn định sản xuất nông nghiệp và bảo vệ an ninh lương thực quốc gia. Các doanh nghiệp lớn như Đạm Phú Mỹ và Đạm Cà Mau cần theo dõi sát diễn biến thị trường quốc tế, cân đối giữa xuất khẩu và tiêu thụ nội địa.
Khuyến nghị cho nông dân và doanh nghiệp
Trước nguy cơ thị trường phân bón biến động mạnh, bà con nông dân được khuyến khích tăng cường thực hiện nguyên tắc 4 đúng trong sử dụng phân bón: đúng chủng loại, đúng liều lượng, đúng lúc và đúng cách. Đồng thời, nên xem xét sử dụng các loại phân bón thay thế phù hợp, đặc biệt là phân hữu cơ và sinh học, để giảm thiểu sự phụ thuộc vào phân bón hóa học nhập khẩu.
Nhìn chung, mặc dù Việt Nam đã đạt được mức độ tự chủ nhất định trong sản xuất phân bón, nhưng sự biến động của thị trường thế giới và các yếu tố địa chính trị vẫn tiềm ẩn nhiều rủi ro. Việc chủ động trong kế hoạch sản xuất và tiêu thụ sẽ là chìa khóa để duy trì ổn định cho ngành nông nghiệp trong thời gian tới.
