Giá gạo thế giới tăng mạnh do tác động kép từ El Nino và xung đột Trung Đông
Sau một thời gian dài trầm lắng, thị trường gạo toàn cầu bắt đầu ấm dần lên từ đầu tháng 4. Theo Hiệp hội Lương thực Việt Nam (VFA), giá gạo xuất khẩu của Việt Nam liên tục tăng cao. Cụ thể, giá gạo thơm 5% tấm đã tăng khoảng 55 USD lên mức 500 USD/tấn, trong khi gạo Jasmine cũng tăng 32 USD lên 469 USD/tấn, đạt mức cao nhất trong gần một năm qua.
Tương tự, giá gạo của Thái Lan cũng ghi nhận mức tăng đáng kể. Hiệp hội Các nhà xuất khẩu gạo Thái Lan (TREA) cho biết giá gạo 5% tấm của nước này tăng khoảng 10% so với tháng trước, lên 423 USD/tấn, mức cao nhất kể từ tháng 8 năm 2023. Bên cạnh đó, giá gạo từ các nguồn cung khác ở châu Á cũng tăng phổ biến từ 4 đến 5 USD/tấn.
Nguyên nhân chính khiến giá lúa gạo đồng loạt tăng
Tại Đồng bằng sông Cửu Long, nhiều doanh nghiệp cho biết nhu cầu nhập khẩu gạo từ các thị trường truyền thống của Việt Nam đang rất cao, đặc biệt là Philippines và Trung Quốc. Đồng thời, vụ thu hoạch lúa đông xuân đang bước vào giai đoạn cuối, chỉ còn khoảng 2 tuần nữa là kết thúc, dẫn đến sản lượng lúa gạo nguyên liệu giảm. Đây là hai yếu tố chính khiến giá lúa gạo đồng loạt tăng.
So với khoảng 2 tuần trước, giá lúa đã tăng từ 200 đến 300 đồng/kg lên mức 6.000 đến 6.200 đồng/kg, trong khi giá gạo nguyên liệu cũng tăng 500 đến 600 đồng/kg lên 8.650 đến 8.800 đồng/kg. Các mặt hàng xuất khẩu được tiêu thụ mạnh vẫn là OM5451 và ĐT8.
Ảnh hưởng từ El Nino và xung đột Trung Đông
Ông Nguyễn Văn Thành, Giám đốc Công ty TNHH Sản xuất Thương mại Phước Thành IV tại tỉnh Vĩnh Long, nhận định: "Căng thẳng quân sự tại Trung Đông khiến giá xăng dầu tăng, làm tăng chi phí vận chuyển và kéo theo giá gạo lên cao. Bên cạnh đó, giá phân bón cũng tăng mạnh, gây rủi ro cho sản xuất lúa và khiến một bộ phận nông dân ở một số quốc gia bỏ vụ, làm giảm sản lượng."
Ông Thành cũng chỉ ra rằng dự báo về sự xuất hiện của hiện tượng El Nino sẽ tác động đến thị trường trong trung và dài hạn. Đặc biệt, Ấn Độ, quốc gia sản xuất gạo lớn nhất thế giới, có thể chịu nhiều ảnh hưởng từ El Nino, từ đó ảnh hưởng đến nguồn cung gạo ra thị trường toàn cầu. Các nước nhập khẩu có xu hướng tăng tích trữ để đề phòng rủi ro, tương tự như đợt El Nino năm 2023-2024.
Nông dân và doanh nghiệp vẫn chưa thể nhẹ lòng
Dù giá tăng, cả nông dân và doanh nghiệp đều chưa thể thở phào nhẹ nhõm. Tại xã Đông Thuận, thành phố Cần Thơ, bà con nông dân đang xuống giống vụ mới với tâm trạng đầy âu lo. Ông Dương Văn Siêu, Phó giám đốc Hợp tác xã Thuận Thắng, chia sẻ: "Vụ đông xuân vừa qua, nhiều bà con nhận cọc với thương lái giá 6.000 đồng/kg, nhưng khi vào vụ thu hoạch rộ, họ lại ép giảm 200 đến 300 đồng/kg. Việc thu mua chậm chạp cũng khiến lúa bị neo từ 95 ngày lên 105 ngày, gây thất thoát và thất thu lớn."
Ông Siêu thở dài: "Các năm trước, vụ đông xuân mỗi công lời được 4 triệu đồng, đủ trả tiền thuê đất cả năm. Năm nay chỉ còn lời chưa tới 2 triệu đồng, coi như vẫn lỗ tiền thuê đất." Dù lỗ, ông vẫn phải xuống giống tiếp vì không có tiền trả tiền thuê đất.
Chi phí đầu vào tăng vọt, lợi nhuận mỏng manh
Chi phí đầu vào tăng trong khi giá thu mua giảm là nguyên nhân chính gây thua lỗ. Hiện tại, giá phân bón và thuốc trừ sâu đã tăng vọt. Cụ thể, giá phân đạm (urê) tăng 50% lên 900.000 đồng/bao (50 kg), phân lân (DAP) tăng 40% từ 1,1 đến 1,5 triệu đồng/bao tùy loại, phân kali tăng 30% lên 800.000 đồng/bao, và thuốc trừ sâu các loại tăng bình quân 10% so với trước.
Ông Nguyễn Văn Thành thừa nhận: "Với giá lúa gạo hiện tại, bà con nông dân chỉ có lãi rất mỏng. Chi phí gặt đập tăng theo giá xăng dầu, chi phí nhân công đã tăng 30 đến 40% so với trước. Đối với vụ mới, giá phân bón nhiều loại tăng gần gấp đôi, nên giá lúa phải đạt mức 6.500 đến 7.000 đồng/kg thì nông dân mới có lãi 20 đến 30% như mục tiêu của Chính phủ."
Doanh nghiệp cũng gặp khó khăn trong thu mua và tài chính
Không chỉ nông dân, doanh nghiệp cũng đối mặt với nhiều thách thức. Thời gian qua, giá lúa giảm sâu là cơ hội tốt để doanh nghiệp thu mua dự trữ, nhưng lãi suất tăng cao và ngân hàng giải ngân chậm khiến nhiều doanh nghiệp không kịp thu mua khi giá thấp.
Ông Nguyễn Vĩnh Trọng, Giám đốc Công ty TNHH Việt Hưng tại Đồng Tháp, cho biết: "Doanh nghiệp lúa gạo phần đông đều hiểu vụ đông xuân có sản lượng lớn nhất và chất lượng tốt nhất trong năm. Khi giá giảm sâu, họ muốn thu mua tạm trữ, nhưng chi phí lãi vay tăng thêm 2 đến 3%, lên tới 7 đến 8%. Ngành lúa gạo có biên lợi nhuận rất mỏng, mức tăng này là gánh nặng đáng kể."
Thêm vào đó, căng thẳng ở Trung Đông khiến mọi chi phí từ vận chuyển đến bao bì đều tăng vọt, trong khi thị trường tiêu thụ chậm nhịp.
Xuất khẩu tăng nhưng tiêu thụ nội địa vẫn chậm
Tính đến hết tháng 3, xuất khẩu gạo của Việt Nam đạt 2,3 triệu tấn, tăng nhẹ 0,2% về lượng so với cùng kỳ năm trước. Trong đó, thị trường Philippines tiêu thụ tới 53% lượng gạo xuất khẩu của Việt Nam, tương đương 1 triệu tấn, còn Trung Quốc là thị trường tăng mạnh nhất, gấp 2,5 lần so với cùng kỳ năm 2025.
Dù xuất khẩu tăng, nhưng do lượng lúa hàng hóa vụ đông xuân cao và doanh nghiệp thiếu vốn, việc thu mua vẫn diễn ra chậm chạp, làm trầm trọng thêm những khó khăn cho cả nông dân và doanh nghiệp trong chuỗi cung ứng lúa gạo.
