Cần Thơ đạt bước tiến trong sản xuất lúa chất lượng cao, phát thải thấp
Thành phố Cần Thơ, một trong những địa phương trọng điểm sản xuất lúa của vùng Đồng bằng sông Cửu Long, đang từng bước triển khai hiệu quả Đề án lúa chất lượng cao, phát thải thấp. Theo thông tin từ Sở Nông nghiệp và Môi trường thành phố Cần Thơ, đến nay đã có 64 xã, phường đăng ký tham gia với tổng diện tích gần 171.000 ha, cùng 170 tổ hợp tác và hợp tác xã. Mục tiêu cụ thể cho năm 2026 là xây dựng vùng chuyên canh 76.000 ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp, hướng đến phát triển bền vững.
Mô hình tiên tiến mang lại kết quả vượt trội
Điểm sáng nổi bật trong đề án này là các mô hình áp dụng quy trình kỹ thuật tiên tiến. Ví dụ điển hình là mô hình tại Hợp tác xã Thuận Lợi ở xã Xà Phiên, được triển khai trong vụ đông xuân 2025-2026 trên diện tích 5,5 ha, với khu vực đối chứng 2,2 ha. Nông dân tham gia được hướng dẫn áp dụng đồng bộ các giải pháp như sử dụng giống xác nhận, sạ hàng bằng máy kết hợp vùi phân, quản lý nước theo phương pháp tưới ướt-khô xen kẽ, và nguyên tắc bón phân “4 đúng”.
Kết quả thu được rất ấn tượng: lượng giống giảm 50%, tương đương 60 kg/ha, giúp tiết kiệm khoảng 1,56 triệu đồng/ha. Số lần phun thuốc bảo vệ thực vật cũng giảm từ 10-20%, góp phần giảm chi phí và hạn chế tác động tiêu cực đến môi trường. Đặc biệt, năng suất lúa tăng thêm 0,89 tấn/ha, kéo theo lợi nhuận tăng khoảng 5,5 triệu đồng/ha so với các khu vực ngoài mô hình. Cơ giới hóa trong thu hoạch cũng đóng góp vào việc giảm chi phí và tăng lợi nhuận cho nông dân.
Giảm phát thải và ứng dụng công nghệ số
Theo chuyên gia tư vấn của Viện Nghiên cứu Lúa gạo Quốc tế (IRRI), việc áp dụng phương pháp canh tác tổng hợp không chỉ tối ưu hóa đầu vào mà còn nâng cao hiệu quả sản xuất và giảm đáng kể phát thải khí nhà kính. Thực tế, mức giảm phát thải đạt từ 8,7 đến 9,7 tấn CO₂/ha, và vẫn còn dư địa để cải thiện hơn nữa trong thời gian tới.
Một điểm đáng chú ý là nông dân đã bắt đầu tiếp cận công nghệ số trong quản lý sản xuất. Việc giám sát bón phân được thực hiện theo các tiêu chí cụ thể: đúng nguồn, đúng liều lượng, đúng thời điểm, đúng vị trí và đúng cách. Đồng thời, mô hình cũng tích hợp hệ thống đo đạc phát thải khí nhà kính, tạo cơ sở dữ liệu minh bạch phục vụ cho công tác quản lý và đánh giá hiệu quả.
Bà Phạm Thị Minh Hiếu, Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật thành phố Cần Thơ, khẳng định rằng việc triển khai đồng bộ các giải pháp kỹ thuật đã mang lại hiệu quả rõ rệt ngay từ vụ đầu tiên. Không chỉ giảm chi phí và tăng năng suất, mô hình này còn đóng vai trò quan trọng trong mục tiêu giảm phát thải của ngành lúa gạo.
Thách thức từ khâu tiêu thụ
Dù đạt nhiều kết quả tích cực về mặt sản xuất, khâu tiêu thụ vẫn là điểm yếu cần được giải quyết. Hiện nay, chỉ có 46 tổ hợp tác và hợp tác xã trên địa bàn có liên kết với doanh nghiệp tiêu thụ lúa gạo, với diện tích gần 9.500 ha, con số này còn khá khiêm tốn so với tổng quy mô đăng ký. Phần lớn sản lượng lúa vẫn được tiêu thụ qua thương lái, dẫn đến giá cả bấp bênh và thiếu ổn định.
Ông Trần Trung Hiếu, Giám đốc Hợp tác xã Trung Hiếu Phát ở xã Hòa An, chia sẻ rằng dù hợp tác xã đã tuân thủ quy trình sản xuất sạch, nhưng đầu ra vẫn không ổn định. Trong nhiều trường hợp, nông dân buộc phải bán cho thương lái khi không đạt được thỏa thuận với doanh nghiệp. Thực tế này cho thấy, nếu không giải quyết tốt bài toán liên kết, hiệu quả của Đề án sẽ khó phát huy toàn diện.
Giải pháp và hướng đi trong tương lai
Nhiều ý kiến cho rằng, liên kết trong Đề án cần được mở rộng cả chiều dọc lẫn chiều ngang. Không chỉ dừng lại ở mối quan hệ giữa doanh nghiệp và hợp tác xã, cần hình thành mạng lưới liên kết giữa các hợp tác xã, doanh nghiệp chế biến và xuất khẩu nhằm tạo sức mạnh tổng hợp cho toàn ngành.
Theo bà Nguyễn Thị Giang, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường thành phố Cần Thơ, để đạt mục tiêu 76.000 ha vào năm 2026, thành phố đang rà soát lại diện tích theo hướng tập trung, liên vùng, nhằm thuận lợi cho đầu tư hạ tầng và tổ chức sản xuất quy mô lớn. Đồng thời, thành phố sẽ hoàn thiện bản đồ vùng trồng, hỗ trợ các hợp tác xã và doanh nghiệp tiếp cận nguồn vốn, tăng cường chuyển giao kỹ thuật.
Bên cạnh đó, vấn đề quản lý sản xuất cũng cần được cải thiện. Hiện nay, việc ghi chép nhật ký sản xuất, quản lý nước và vật tư đầu vào của nông dân vẫn còn hạn chế, ảnh hưởng đến tính minh bạch và truy xuất nguồn gốc. Trong thời gian tới, Sở Nông nghiệp và Môi trường thành phố sẽ phối hợp với Đại học Cần Thơ và các viện nghiên cứu để chuẩn hóa số liệu, nâng cao độ tin cậy trong quản lý.
Song song đó, việc đào tạo, tập huấn cho các hợp tác xã về ứng dụng công nghệ số cũng sẽ được đẩy mạnh, nhằm nâng cao năng lực quản trị và thích ứng với yêu cầu mới của thị trường.
Kết luận
Nhìn tổng thể, Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp tại Cần Thơ đã đi đúng hướng khi vừa nâng cao hiệu quả kinh tế, vừa giảm tác động môi trường. Tuy nhiên, để đạt được mục tiêu phát triển bền vững, cần giải quyết đồng bộ các vấn đề từ sản xuất đến tiêu thụ. Trong đó, liên kết chuỗi giá trị đóng vai trò then chốt. Khi đầu ra được bảo đảm ổn định, nông dân mới có động lực duy trì và mở rộng các mô hình sản xuất tiên tiến. Đây cũng là nền tảng để ngành lúa gạo Việt Nam nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển theo hướng xanh, bền vững trong tương lai.
