Chuyển Đổi Số Kiến Tạo 'Hạ Tầng Vận Hành' Mới Cho Nông Nghiệp Việt Nam
Trước yêu cầu cấp thiết về nâng cao giá trị gia tăng, thích ứng với biến đổi khí hậu và hội nhập quốc tế sâu rộng, nông nghiệp Việt Nam đang đối mặt với đòi hỏi phải đổi mới mô hình tăng trưởng theo hướng hiện đại và bền vững hơn. Trong tiến trình chuyển đổi này, chuyển đổi số đóng vai trò then chốt như một động lực quan trọng, cấu trúc lại toàn bộ chuỗi giá trị và mở ra những dư địa tăng trưởng mới cho giai đoạn phát triển sắp tới.
Hình Thành 'Hạ Tầng Vận Hành' Mới: Từ Drone Đến Cảm Biến Thông Minh
Drone bay lượn trên những cánh đồng, hệ thống cảm biến bao phủ các khu vực sản xuất, dữ liệu được phân tích theo thời gian thực – những công nghệ từng được xem là xa vời nay đã trở thành 'hạ tầng vận hành' thiết yếu của nền nông nghiệp hiện đại. Chuyển đổi số đang kiến tạo một hệ sinh thái nông nghiệp thông minh, tạo ra giá trị lớn cho nông dân, doanh nghiệp và nâng cao vị thế cạnh tranh của nông nghiệp Việt Nam trên trường quốc tế.
Quản Trị Nông Nghiệp Dựa Trên Dữ Liệu: Mô Hình Tiên Phong Của Tập Đoàn TH
Vào những ngày đầu tháng 4, trên cánh đồng hướng dương rực rỡ tại cụm trang trại tập trung khép kín lớn nhất thế giới của Tập đoàn TH ở Nghệ An, một mô hình nông nghiệp vận hành dựa trên dữ liệu đang hiện hữu một cách rõ nét. Giữa không gian bao la, chỉ với một thao tác đơn giản trên thiết bị di động, kỹ sư Nguyễn Lê Thăng đã kích hoạt những 'cánh tay khổng lồ' tự động và bán tự động, dài từ 500 đến 700 mét, để chăm sóc vườn hoa. Anh Thăng chia sẻ rằng hiện TH có đến 25 giàn tưới như vậy, mỗi giàn có khả năng phục vụ tới 60 hecta, cho phép quản lý tưới tiêu hợp lý cho vùng nguyên liệu rộng khoảng 4.000 hecta, bao gồm hướng dương, ngô và cỏ phục vụ chăn nuôi bò sữa.
Năng lực chuyển đổi số của Tập đoàn TH được thể hiện rõ nét qua việc tích hợp và đồng bộ các nền tảng công nghệ tiên tiến như trí tuệ nhân tạo (AI), internet vạn vật (IoT), dữ liệu lớn (Big Data) và chuỗi khối (Blockchain) vào hệ sinh thái quản trị nông nghiệp khép kín. Ông Phan Thắng, Quản lý Công nghệ thông tin tại Công ty cổ phần thực phẩm sữa TH (THMF), cho biết ở cấp độ sản xuất nguyên liệu, trang trại đã tích hợp ứng dụng cảm biến thông minh để thu thập dữ liệu về độ ẩm, dinh dưỡng đất và điều kiện vi khí hậu. Các dữ liệu này được truyền về trung tâm điều hành, tạo nền tảng phân tích và tối ưu hóa tưới tiêu, bón phân theo thời gian thực, hiện thực hóa mô hình 'cánh đồng không dấu chân' và đảm bảo năng suất ổn định.
Trong lĩnh vực chăn nuôi, Tập đoàn TH đã số hóa toàn bộ quy trình quản lý đàn bò sữa. Thông qua hệ thống quản trị Afifarm kết hợp chip điện tử và cảm biến, mọi chỉ số về sức khỏe, sản lượng sữa, chất lượng và dấu hiệu bệnh lý đều được theo dõi theo thời gian thực. Hai trung tâm chế biến thức ăn cũng được vận hành hoàn toàn trên nền tảng số, với hơn 2.000 tấn thức ăn được phối trộn và phân phối tự động mỗi ngày theo nhu cầu dinh dưỡng riêng biệt của từng nhóm bò. Đặc biệt, công nghệ Blockchain đã được triển khai để truy xuất nguồn gốc, thiết lập cơ chế minh bạch hóa toàn bộ chuỗi cung ứng.
AI Và Big Data Dẫn Dắt Thị Trường Và Xuất Khẩu
Bên cạnh mô hình sản xuất khép kín, xu hướng nông nghiệp số còn thể hiện rõ ở khâu thị trường và xuất khẩu khi dữ liệu trực tiếp dẫn dắt cung-cầu. Tại Công ty TNHH Thương mại dịch vụ xuất nhập khẩu Vina T&T, AI đóng vai trò như 'mắt thần' qua hệ thống tự động phân loại trái cây dựa trên kích thước, màu sắc và phát hiện khuyết tật, đảm bảo 100% sản phẩm đạt chuẩn xuất khẩu sang Mỹ và EU. Thông qua phân tích Big Data, AI tổng hợp dữ liệu từ các sàn giao dịch nông sản quốc tế, xu hướng tiêu dùng và biến động logistics để đưa ra dự báo nhu cầu, giúp doanh nghiệp chủ động điều phối lịch thu hoạch và giảm thiểu rủi ro.
Cơ Giới Hóa Trên Không: Drone Lan Tỏa Rộng Khắp
Chuyển đổi số không chỉ giới hạn ở các doanh nghiệp lớn mà đang dần lan tỏa xuống khu vực sản xuất trực tiếp. Tại Hợp tác xã Nông nghiệp và Dịch vụ Kiến Thành ở Cần Thơ, thiết bị bay không người lái (drone) đã trở thành hình ảnh quen thuộc, được xem như giải pháp 'cơ giới hóa trên không' thay thế canh tác thủ công nặng nhọc. Giám đốc Huỳnh Văn Dũng cho biết drone giúp tiết kiệm thời gian và sức lao động đáng kể, với khả năng phun thuốc cho một hecta lúa trong chưa đầy 10 phút, so với cả ngày làm việc vất vả trước đây.
Bà Phạm Thị Bèo ở xã Vị Thanh 1 hào hứng chia sẻ rằng drone không chỉ tiết kiệm thời gian và sức lao động mà còn giúp giảm 30% lượng thuốc bảo vệ thực vật và phân bón, đồng thời bảo vệ nông dân khỏi tiếp xúc trực tiếp với hóa chất độc hại. Từ những mô hình thí điểm ban đầu vào năm 2017, drone đã 'cất cánh' trên quy mô rộng khắp, với hàng chục nghìn thiết bị được sử dụng tại Đồng bằng sông Cửu Long và lan tỏa mạnh mẽ đến vùng trung du, miền núi.
Bà Lê Thị Thìn ở Thái Nguyên kể lại câu chuyện khi 5 hecta cây keo của gia đình bị sâu tấn công ồ ạt vào tháng 10/2025. Nhờ thuê đội bay drone, thuốc đã được phủ kín cả đồi trong một giờ, tiêu diệt sâu hiệu quả với chi phí chỉ bằng một phần ba so với phương pháp thủ công truyền thống. Theo Giám đốc điều hành Công ty cổ phần Thiết bị bay AgriDrone Việt Nam Mai Anh Tuấn, thị trường drone nông nghiệp tại Việt Nam đang tăng trưởng nhanh chóng, với các dòng drone được cải tiến về hiệu suất và độ chính xác, giúp giảm chi phí nhân công và vật tư đầu vào.
Cuối năm 2025, Chính phủ đã ban hành Nghị định 288/2025/NĐ-CP quy định về quản lý tàu bay không người lái, thiết lập một khung pháp lý đầy đủ cho drone tại Việt Nam, mở ra tương lai nơi drone trở thành một phần không thể thiếu của hệ thống quản lý nông nghiệp thông minh. Chuyển đổi số đang thực sự kiến tạo một 'hạ tầng vận hành' mới, đưa nông nghiệp Việt Nam bước vào kỷ nguyên phát triển bền vững và hiệu quả hơn bao giờ hết.
