Chuỗi liên kết lúa chất lượng cao tại Tây Ninh: Thành công và thách thức từ Nghị định 98
Giữa những cánh đồng lúa bạt ngàn tại tỉnh Tây Ninh, hợp tác xã Thương mại Dịch vụ nông nghiệp Cây Trôm ở xã Khánh Hưng đã tạo nên một mô hình liên kết sản xuất lúa chất lượng cao, mang lại hướng đi đầy triển vọng cho người nông dân địa phương. Đây là một trong số ít các tổ chức kinh tế tập thể của Tây Ninh tham gia đề án nhận hỗ trợ theo chủ trương Nghị định số 98/2018/NĐ-CP của Chính phủ, nhằm khuyến khích phát triển hợp tác và liên kết trong sản xuất, tiêu thụ sản phẩm nông nghiệp.
Thành công ban đầu và những khó khăn về vốn
Việc xây dựng chuỗi liên kết sản xuất hiệu quả và bền vững đã giúp các thành viên của hợp tác xã tiết kiệm đáng kể chi phí đầu tư, đồng thời tăng thu nhập từ 13% đến 30% so với trước khi tham gia. Tuy nhiên, Giám đốc hợp tác xã Bùi Văn Tuấn chia sẻ rằng, hiện nay tất cả các đơn vị thực hiện Nghị định 98 đều vướng phải quy định về vốn đối ứng trong đầu tư cơ sở hạ tầng. Cụ thể, hợp tác xã phải tự bỏ ra 70% vốn, trong khi ngân sách nhà nước chỉ hỗ trợ khoảng 30%. Đối với một hợp tác xã nông nghiệp, con số 70% này trở thành gánh nặng khó lòng đáp ứng, dẫn đến 99% hợp tác xã buộc phải loại bỏ hạng mục hạ tầng ra khỏi đề án và kế hoạch dự án liên kết.
Rào cản từ thực tiễn và nhu cầu sửa đổi chính sách
Không chỉ tại Tây Ninh, hợp tác xã Nông nghiệp Rạch Lọp ở xã Hùng Hòa, tỉnh Vĩnh Long cũng gặp nhiều trở ngại khi cố gắng tiếp cận các gói hỗ trợ liên kết theo nghị định. Giám đốc Huỳnh Đăng Khoa nhận định: "Chính sách nhìn chung thuận lợi, nhưng mức hỗ trợ hạ tầng chỉ 30% khiến hợp tác xã khó có đủ năng lực tài chính để dẫn dắt liên kết. Cơ chế hỗ trợ sau đầu tư cũng khó tiếp cận khi ít hợp tác xã có khả năng ứng vốn trước. Thiếu vốn chính là nguyên nhân làm đứt gãy chuỗi liên kết."
Từ góc độ nghiên cứu, Tiến sĩ Trần Minh Hải, Phó Hiệu trưởng Trường Chính sách công và Phát triển nông thôn, cho rằng Nghị định 98 bộc lộ nhiều điểm hạn chế và cần được sửa đổi, bổ sung. Ông nhấn mạnh: "Hiện tại, chúng ta đang tập trung hỗ trợ sản xuất là chủ yếu, chứ không tập trung cho thị trường, liên kết, tiêu chuẩn chất lượng, sản xuất bền vững, tiếp cận nguồn vốn xanh hoặc khuyến khích các tác nhân khác tham gia chuỗi, kể cả doanh nghiệp và thương lái."
Hướng đi tương lai và tầm nhìn phát triển
Cục trưởng Cục Kinh tế hợp tác và Phát triển nông thôn Lê Đức Thịnh cho biết, đơn vị đang tham mưu cho Bộ Nông nghiệp và Môi trường trình Chính phủ sửa đổi, bổ sung nội dung Nghị định 98 để phù hợp với giai đoạn phát triển mới. Hy vọng rằng, sau khi sửa đổi, khả năng liên kết giữa hợp tác xã với doanh nghiệp, nông dân với hợp tác xã sẽ trở nên bền vững hơn, đồng thời nâng cao năng lực quản trị của các chuỗi giá trị và thúc đẩy sản xuất xanh, sản xuất số.
Theo Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trần Thanh Nam, các thị trường lớn đều yêu cầu truy xuất nguồn gốc, do đó việc xây dựng vùng nguyên liệu bài bản là nền tảng của chuỗi liên kết. Để phát triển bền vững, yếu tố then chốt vẫn là nguồn vốn: cần quy hoạch rõ cây, con chủ lực gắn với vùng nguyên liệu, từ đó tạo cơ sở thu hút doanh nghiệp đầu tư và hình thành các liên kết sản xuất ổn định.
Trong bối cảnh mới, việc sửa đổi Nghị định 98 không chỉ là điều chỉnh chính sách, mà còn là bước đi cần thiết để khơi thông liên kết, thu hút nguồn lực và định hình một nền nông nghiệp hiện đại, bền vững cho tương lai.
