Cà Mau: Nông dân làm giàu từ mô hình lúa - tôm sạch, thu nhập tăng vọt
Sự chuyển mình của nông nghiệp Cà Mau không chỉ thể hiện qua con số lợi nhuận tăng trưởng, mà còn là minh chứng rõ ràng cho xu hướng tất yếu: muốn phát triển bền vững và vươn xa, nông nghiệp phải thân thiện với môi trường và ứng xử tử tế với thiên nhiên.
Tư duy "xanh" trên cánh đồng Cà Mau
Chúng tôi có dịp gặp lại chú Lê Minh Dũng tại Ấp 6, La Cua, xã Biển Bạch, tỉnh Cà Mau. Chú Dũng là điển hình cho thế hệ nông dân dám đổi mới, dám làm giàu ngay trên chính mảnh ruộng của mình. Với 6ha đất canh tác, vụ này chú dành 2ha để trồng lúa, đạt năng suất bình quân hơn 6,5 tấn/ha. Dưới mặt nước ruộng lúa, chú nuôi tôm càng xanh với năng suất gần 300kg/ha.
Tay mân mê những hạt lúa chắc mẩy, chú Dũng hào hứng chia sẻ: "Dù chưa thu hoạch hết tôm càng, vụ này nguồn thu đã vượt 200 triệu đồng. Tính tổng cả năm, 6ha đất mang về cho gia đình tôi không dưới 700 triệu đồng." Điều khiến chú tâm đắc nhất không chỉ là lợi nhuận, mà còn là sự an tâm. "Nhà tôi nuôi tôm sạch, trồng lúa sạch, tuyệt đối không phun thuốc cỏ trên bờ, không dùng hóa chất. Nuôi tôm toàn dùng chế phẩm sinh học. Ăn hạt lúa mình làm ra, tôi thấy rất yên tâm, không lo độc hại."
Câu nói mộc mạc của lão nông Lê Minh Dũng chứa đựng cả một triết lý sống sâu sắc: sự tử tế với đất đai, môi trường và sức khỏe cộng đồng. Nhưng chú Dũng không phải là trường hợp cá biệt. Chỉ với 1ha canh tác theo hướng sạch, vụ mùa này, gia đình ông Huỳnh Anh Dũng (cùng ấp) cũng thu lợi khoảng 40 triệu đồng. "Lúa trúng hơn 6 tấn/ha, tôm càng thu được 400kg/ha, Tết này vui hơn hẳn", ông Dũng phấn khởi cho biết.
Cuộc cách mạng nhận thức trên đồng ruộng
Sự thay đổi trên những cánh đồng Cà Mau hôm nay chính là một cuộc cách mạng về nhận thức. Tại Biển Bạch, sản xuất xanh không còn là khẩu hiệu suông mà đã thấm sâu vào máu thịt, vào tư duy canh tác của mỗi nhà nông. Tình làng nghĩa xóm cũng từ đó mà gắn kết hơn bao giờ hết.
Họ cùng nhau chia sẻ kinh nghiệm ủ phân hữu cơ, sử dụng vi sinh, và kiên quyết nói không với hóa chất độc hại. Đây chính là nền tảng để hình thành một cộng đồng nông nghiệp tử tế và bền vững.
Theo Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Biển Bạch Nguyễn Thanh Hải, mô hình canh tác sạch là hướng đi đúng đắn và là xu thế tất yếu của thời đại. "Nhờ canh tác sạch, mô hình lúa-tôm của xã hiện mang lại thu nhập khoảng 100 triệu đồng/ha/năm, cao gấp 1,5 lần so với phương thức canh tác cũ, giúp đời sống nông dân ngày càng khấm khá hơn", ông Hải đánh giá.
Liên kết bền vững để vươn xa
Hiệu quả là vậy, nhưng để hạt lúa và con tôm Cà Mau có thể vươn xa, bài toán liên kết phải được giải quyết một cách cấp thiết. Câu trả lời nằm ở các hợp tác xã và những chứng nhận quốc tế uy tín.
Ông Trịnh Hoàng Cung, Giám đốc Hợp tác xã Dân Phát, cho biết đơn vị đang quản lý khoảng 100ha lúa-tôm đạt chuẩn ASC. Từ vài chục thành viên ban đầu, nay hợp tác xã đã tăng lên 120 xã viên và 180 hộ dân liên kết. Tham gia vào chuỗi liên kết này, luật chơi rất nghiêm ngặt.
"Phải có sổ sách ghi chép hẳn hoi. Bón phân gì, thuốc gì phải rõ ràng. Đi thăm đồng cũng phải ghi vào, thả con giống phải bảo đảm chất lượng", ông Cung nhấn mạnh. Tuy quy trình canh tác khắt khe, nhưng đổi lại, nông dân được doanh nghiệp hỗ trợ chi phí, như mức 1 triệu đồng/ha cho chứng nhận ASC. Quan trọng hơn, giá bán sản phẩm cao hơn, đầu ra luôn được bao tiêu ổn định, giúp nông dân không còn cảnh thấp thỏm mỗi mùa thu hoạch.
Thành tựu và thách thức
Sau hợp nhất tỉnh, diện tích nuôi trồng thủy sản toàn tỉnh Cà Mau đã tăng lên hơn 450.000ha, trong đó mô hình canh tác lúa-tôm khoảng 93.000ha. Đáng chú ý, hơn 15.000ha đã được công nhận đạt các tiêu chuẩn quốc tế như BAP, ASC, GlobalGAP. Các giống lúa thơm chất lượng cao như ST24, ST25, Đài Thơm đang dần thay thế giống cũ, giúp thương hiệu "lúa thơm-tôm sạch" ngày càng thịnh hành.
Chỉ riêng tại xã Biển Bạch, trong tổng diện tích hơn 1.960ha lúa-tôm, đã có 686ha đạt chứng nhận BAP và 300ha đạt chứng nhận ASC. Những "tấm hộ chiếu" quyền lực này giúp tôm Cà Mau tự tin bước vào các thị trường khó tính nhất thế giới.
Tuy nhiên, thách thức vẫn còn đó, đặc biệt là tình trạng phá vỡ quy hoạch. Một số ít hộ nông dân vì lợi ích trước mắt đã bỏ cây lúa để chuyển hẳn sang chuyên canh nuôi tôm. Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Tô Hoài Phương khẳng định: "Thực tế chứng minh, nếu bỏ canh tác lúa, tôm nuôi sẽ chậm lớn, tỷ lệ hao hụt cao, lợi nhuận giảm đi."
Cây lúa và con tôm trong mô hình lúa-tôm có mối quan hệ cộng sinh chặt chẽ. Lúa giúp cải tạo đất, hấp thu chất thải hữu cơ, tạo môi trường sạch cho tôm phát triển. Ngược lại, chất thải của tôm là nguồn dinh dưỡng quý giá cho lúa. Phá vỡ "mắt xích" này đồng nghĩa với việc phá vỡ sự bền vững của cả hệ thống.
Hướng đi tương lai
Hiểu rõ điều đó, lãnh đạo chính quyền xã Biển Bạch khẳng định địa phương sẽ kiên định mở rộng mô hình lúa-tôm sản xuất theo hướng sạch. "Địa phương tích cực mời gọi doanh nghiệp uy tín tham gia chuỗi liên kết, bao tiêu sản phẩm. Mục đích cuối cùng là để người dân có thu nhập ổn định, đón những cái Tết sung túc bền lâu", Chủ tịch Nguyễn Thanh Hải nhấn mạnh.
Từ những cánh đồng thuận thiên tại Cà Mau, hạt gạo và con tôm sạch đã tự tin vươn mình ra thế giới, chinh phục hơn 60 quốc gia và vùng lãnh thổ. Năm 2025 vừa qua, kim ngạch xuất khẩu tôm của tỉnh đạt gần 2,5 tỷ USD. Nhưng giá trị lớn hơn cả chính là sự thay đổi trong tâm thức người nông dân: từ tư duy sản xuất nhỏ lẻ, manh mún sang tư duy kinh tế nông nghiệp bền vững với quy mô lớn.
Khi chuỗi liên kết "bốn nhà" được thắt chặt, môi trường sinh thái được bảo vệ, mô hình lúa-tôm sẽ trở thành bệ phóng vững chắc, giúp nông nghiệp Cà Mau vươn xa hơn nữa, đón những mùa xuân sung túc và bền vững dài lâu.
