Thay đổi thói quen canh tác
Thay vì canh tác trên những diện tích nhỏ lẻ, phân tán, nhiều hộ dân ở vùng mía nguyên liệu của Công ty cổ phần Mía đường Sông Con trên địa bàn các xã: Giai Xuân, Tân Phú, Nghĩa Đồng, Tân Kỳ, Tân An, Anh Sơn Đông đã mạnh dạn thuê lại đất của các hộ khác để mở rộng quy mô sản xuất, hình thành các vùng trồng mía tập trung, thuận lợi cho cơ giới hóa.
Gia đình ông Nguyễn Hữu Long ở xóm Đại Thắng, xã Nghĩa Đồng là một điển hình. Từ việc thuê lại đất, gia đình ông hiện sở hữu 20ha đất trồng mía, có những ruộng lên đến 6ha. Từ khâu làm đất, xuống giống, chăm sóc đến thu hoạch đều được thực hiện bằng máy móc. Ông Long cho biết: “Trước đây khi diện tích nhỏ lẻ, sản xuất phụ thuộc nhiều vào lao động thủ công nên chi phí cao, thời gian chăm sóc kéo dài. Khi diện tích được gom lại trên cùng khu vực, việc đưa máy móc vào sản xuất thuận lợi hơn rất nhiều.” Nhiều năm liền, năng suất mía của gia đình ông đạt khoảng 90 tấn/ha, cao hơn mức 70 tấn/ha trước đây.
Hiệu quả từ cơ giới hóa đồng bộ
Không chỉ gia đình ông Long, nhiều hộ dân khác cũng chuyển sang sản xuất quy mô lớn. Ông Nguyễn Hữu Ngọc ở xóm Vĩnh Sơn 2, xã Anh Sơn Đông cho biết toàn bộ gần 14ha ruộng mía đều được áp dụng cơ giới hóa. “Các khâu cày, trồng, phun, bón phân lần một đều do máy móc làm. Chỉ có khâu bón thúc là thủ công. Ở khâu thu hoạch, có thời điểm theo yêu cầu của nhà máy, gia đình tôi áp dụng cơ giới hóa 100%, từ khâu chặt đến bốc mía lên xe”, ông Ngọc chia sẻ.
Ông Nguyễn Sỹ Hải, Trưởng ban Nguyên liệu, Công ty cổ phần Mía đường Sông Con cho biết, vùng nguyên liệu mía của công ty lên đến 6.500ha, tập trung nhiều nhất ở các xã của huyện Tân Kỳ cũ. Việc áp dụng cơ giới hóa đang được người trồng mía đẩy mạnh, chiếm khoảng 80% số khâu trong sản xuất, mang lại hiệu quả rõ rệt. Ông Hải dẫn chứng: “Trước đây, phải dùng sức trâu, bò cày xả đất, bón phân xong lại cày úp. Nay có máy cày ngầm, vừa cày, vừa bón phân và lấp đất, rất hiệu quả, không chỉ rút ngắn thời gian, còn giữ được độ ẩm của đất.” Ở khâu thu hoạch, để thu hoạch xong 1ha mía (tương đương 70-80 tấn) cần hàng chục người chặt, trong khi máy thu hoạch chưa đến một ngày là xong và vận chuyển đến nhà máy. “Để tăng sản lượng, đồng bộ về chất lượng, ngoài chính sách cho vay phân bón, giống, công ty còn cho người dân vay vốn thuê máy móc, thiết bị”, ông Hải nói.
Diện tích phải đủ lớn là điều kiện cần
Không còn cảnh mang vác bình thuốc bảo vệ thực vật sau lưng, máy bay không người lái (drone) trở thành thiết bị không thể thiếu đối với hàng trăm nông hộ tại các xã Tân Kỳ, Nghĩa Đồng, Tân Phú. Phun thuốc bảo vệ thực vật, gieo sạ và bón phân đều dùng drone. Anh Nguyễn Đình Sỹ (xóm Tân Yên, xã Tân Phú) cho biết chiếc drone đầu tiên anh mua với giá 470 triệu đồng. Một chiếc không đáp ứng nhu cầu thuê của nông dân, nên đầu năm 2025 anh mua thêm chiếc thứ hai giá 370 triệu đồng. Mỗi chiếc drone có thể phun thuốc hơn 30 ha/ngày, tiền công 800.000 đồng/ha. Trong khi phun thủ công mỗi người tối đa chỉ phun được 3 ha/ngày. “Điều kiện để dùng drone phun thuốc là ruộng phải có diện tích đủ lớn, ít nhất khoảng 0,5ha trở lên. Gần đây, nhiều hộ dân có ruộng liền kề đã thống nhất gieo trồng cùng thời điểm để cùng thuê drone phun đồng loạt”, anh Sỹ chia sẻ.
Tại xã Giai Lạc, vụ xuân năm nay, Trung tâm Cung ứng dịch vụ công xã xây dựng cánh đồng mẫu lớn diện tích 65ha với 127 nông hộ (15 ha/ruộng), gieo cấy các giống lúa Thái xuyên 111, Dương ưu 612, TBL 225. Ông Nguyễn Trọng Hương, Giám đốc Trung tâm, cho biết năng suất đạt hơn 7,8 tấn/ha, cao hơn hẳn diện tích ngoài mô hình (6,8-7 tấn/ha). Chênh lệch này đến từ sản xuất tập trung, cơ giới hóa đồng bộ từ làm đất, gieo cấy, chăm sóc đến thu hoạch. Tại xã Yên Thành, những năm gần đây đã vắng bóng cảnh con trâu đi trước cái cày theo sau. Lãnh đạo UBND xã cho biết vụ xuân năm nay toàn xã gieo trồng hơn 1.600ha lúa, khi lúa chín máy gặt đập giúp thu hoạch nhanh, giảm thiệt hại do thời tiết.
Đột phá và điểm nghẽn
Tỉnh Nghệ An đã có đột phá mạnh mẽ trong cơ giới hóa và ứng dụng khoa học kỹ thuật vào sản xuất nông nghiệp. Tỷ lệ cơ giới hóa đồng bộ trong sản xuất cây trồng chủ lực như mía, lúa đạt hơn 60%. Tỷ lệ cơ giới hóa khâu làm đất đạt hơn 95%; khâu thu hoạch hơn 85%. Công nghệ phun thuốc bằng drone được áp dụng ngày càng rộng rãi. Ông Nguyễn Đình Hưng, Phó Chi cục trưởng Kinh tế hợp tác và Phát triển nông thôn Nghệ An cho biết, tỉnh đẩy mạnh mời gọi doanh nghiệp tham gia chuỗi liên kết, hỗ trợ nông dân ứng dụng cơ giới hóa. Năm 2013, UBND tỉnh ban hành chính sách hỗ trợ xây dựng mô hình “cánh đồng mẫu lớn”; hỗ trợ chỉnh trang đồng ruộng, chi phí giống, vật tư, phân bón và tập huấn kỹ thuật.
Theo Chi cục Kinh tế hợp tác và Phát triển nông thôn Nghệ An, tỉnh hiện có 60 mô hình cánh đồng mẫu lớn, tổng diện tích khoảng 10.000ha. Riêng vụ lúa xuân 2026, tỉnh triển khai 10 mô hình với tổng diện tích 1.235ha, thu hút 6.736 hộ nông dân tham gia, tổng kinh phí hỗ trợ lên tới 11,6 tỷ đồng. Ông Hưng nhận định: “Mặc dù đạt kết quả tích cực, song cơ giới hóa trên địa bàn tỉnh còn chưa đáp ứng nhu cầu sản xuất. Ruộng đồng manh mún, nhỏ lẻ, hạ tầng giao thông, thủy lợi nội đồng hạn chế, cơ giới hóa chưa đồng đều giữa các vùng… là những 'điểm nghẽn' cần tháo gỡ để tạo nền tảng phát triển nông nghiệp hàng hóa quy mô lớn.”
