Sau hơn một thập kỷ hoạt động, Công ty TNHH một thành viên Quản lý tài sản của các tổ chức tín dụng Việt Nam (VAMC) đã khẳng định vai trò quan trọng trong việc xử lý nợ xấu và góp phần ổn định hệ thống ngân hàng. Trong một cuộc trao đổi với phóng viên, Tiến sĩ Nguyễn Quốc Hùng đã chia sẻ những đánh giá sâu sắc về hành trình này, đồng thời chỉ ra những hạn chế và định hướng phát triển trong tương lai.
Vai trò và thành tựu của VAMC sau hơn 10 năm
VAMC được thành lập vào năm 2013 theo Nghị định 53/2013/NĐ-CP, trong bối cảnh kinh tế toàn cầu suy thoái và hệ thống ngân hàng Việt Nam đối mặt với áp lực nợ xấu gia tăng. Tiến sĩ Nguyễn Quốc Hùng nhấn mạnh rằng, sứ mệnh chính của VAMC là xử lý nợ xấu để làm sạch bảng cân đối kế toán của các tổ chức tín dụng, bảo đảm an toàn hệ thống và duy trì dòng chảy tín dụng cho nền kinh tế.
Trong những năm đầu, VAMC tập trung vào cơ chế mua nợ bằng trái phiếu đặc biệt, giúp các tổ chức tín dụng giảm tỷ lệ nợ xấu nội bảng xuống dưới mức 3% theo thông lệ quốc tế. Điều này không chỉ cải thiện hệ số tín nhiệm mà còn hỗ trợ thanh khoản thông qua việc vay tái cấp vốn từ Ngân hàng Nhà nước. Sau 5 năm triển khai, khoảng 90% các tổ chức tín dụng đã tất toán trái phiếu đặc biệt và tự tái cơ cấu nợ xấu.
Tuy nhiên, VAMC cũng đối mặt với những hạn chế khách quan. Với vốn điều lệ ban đầu chỉ 500 tỷ đồng, sau tăng lên 5.000 tỷ đồng, nguồn lực tài chính này còn hạn hẹp so với quy mô nợ xấu hàng trăm nghìn tỷ đồng. Bên cạnh đó, đội ngũ nhân sự hạn chế khiến VAMC chủ yếu ủy quyền cho các tổ chức tín dụng theo dõi thu hồi nợ, chưa thể hiện rõ vai trò dẫn dắt thị trường.
Phân biệt VAMC và DATC: Hai công cụ đặc biệt của Chính phủ
Tiến sĩ Nguyễn Quốc Hùng làm rõ sự khác biệt giữa VAMC và Công ty TNHH mua bán nợ Việt Nam (DATC). Cả hai đều là công cụ của Chính phủ trong xử lý nợ xấu, nhưng có sứ mệnh và đối tượng phục vụ khác biệt.
- Cơ quan chủ quản và mục tiêu: VAMC thuộc Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, tập trung vào xử lý nợ xấu ngân hàng. DATC thuộc Bộ Tài chính, thúc đẩy tái cơ cấu và cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước.
- Đối tượng khách hàng: VAMC phục vụ các tổ chức tín dụng, trong khi DATC hướng đến doanh nghiệp nhà nước gặp khó khăn tài chính.
- Phương thức xử lý nợ: VAMC mua nợ bằng trái phiếu đặc biệt hoặc giá thị trường, hỗ trợ tái cơ cấu. DATC mua nợ với giá chiết khấu sâu và có thể tham gia trực tiếp vào quản lý doanh nghiệp.
Tóm lại, VAMC đóng vai trò như "lá chắn" bảo vệ hệ thống ngân hàng, còn DATC là "đòn bẩy" tháo gỡ điểm nghẽn trong cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước.
Mục tiêu lợi nhuận và hiệu quả hoạt động của VAMC
Theo Tiến sĩ Nguyễn Quốc Hùng, VAMC hoạt động không vì mục tiêu lợi nhuận, nhưng vẫn phải đảm bảo nguyên tắc bảo toàn vốn và có lãi. Ông cho rằng, nếu đặt nặng chỉ tiêu lợi nhuận, VAMC có thể rơi vào tình trạng "găm hàng", làm chậm tiến độ xử lý nợ. Thay vào đó, VAMC cần tập trung vào việc xoay vòng vốn nhanh, với 5.000 tỷ đồng vốn điều lệ có thể xử lý khối lượng nợ lên đến 10.000-15.000 tỷ đồng theo giá thị trường.
Định hướng phát triển theo Nghị quyết 79-NQ/TW
Nghị quyết 79-NQ/TW của Bộ Chính trị nhấn mạnh vai trò then chốt của VAMC trong xử lý nợ xấu và nâng cao năng lực tài chính ngân hàng. Để thực hiện điều này, Tiến sĩ Nguyễn Quốc Hùng đề xuất bốn yếu tố cốt lõi:
- Nhân sự đủ năng lực: Kiện toàn bộ máy lãnh đạo, xây dựng đội ngũ chuyên gia và cơ chế tiền lương thỏa đáng.
- Tài chính đủ mạnh: Tăng vốn điều lệ lên 15.000-20.000 tỷ đồng để mua nợ theo giá thị trường.
- Hành lang pháp lý đủ rộng: Sửa đổi Nghị định 53/2013/NĐ-CP, trao quyền năng đặc biệt cho VAMC trong thu giữ và xử lý tài sản bảo đảm.
- Chuyển đổi số mạnh mẽ: Ứ dụng AI và kết nối dữ liệu để phân tích nợ xấu hiệu quả hơn.
Kỳ vọng trở thành trung tâm tái cấu trúc tài sản chuyên nghiệp
Tiến sĩ Nguyễn Quốc Hùng kỳ vọng VAMC sẽ chuyển mình từ một đơn vị xử lý nợ giai đoạn sang trung tâm tái cấu trúc tài sản chuyên nghiệp. Ông nhấn mạnh cần xác lập "quyền năng đặc biệt" cho VAMC, thoát khỏi các ràng buộc dân sự thông thường để xử lý nợ nhanh chóng. VAMC cần phát triển sàn giao dịch nợ xấu minh bạch, thu hút nhà đầu tư trong và ngoài nước, đồng thời trở thành nơi hội tụ chuyên gia định giá và tư vấn tài chính hàng đầu.
Nếu không sớm cải cách, VAMC sẽ khó thực hiện sứ mệnh bảo vệ an toàn hệ thống tài chính quốc gia. Với tư cách là "cánh tay nối dài" của Nhà nước, VAMC cần tiếp tục đóng vai trò then chốt trong việc duy trì sự ổn định và tăng trưởng bền vững cho nền kinh tế.
