Việt Nam tăng cường dự trữ xăng dầu chiến lược tại Nghi Sơn để đối phó với khủng hoảng
Trong bối cảnh năng lực dự trữ quốc gia hiện nay còn nhiều hạn chế, chỉ đáp ứng được khoảng từ 7 đến 9 ngày tiêu dùng ròng, đây được xem là một "vùng đệm" mỏng manh trước những biến động bất ngờ của thị trường năng lượng toàn cầu. Tình hình này đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc hình thành một hệ thống dự trữ xăng dầu chiến lược, không chỉ nhằm mục đích ổn định trước mắt mà còn mang ý nghĩa quan trọng lâu dài đối với nền kinh tế vĩ mô, đặc biệt là với một quốc gia có độ mở cao như Việt Nam.
Mô hình dự trữ đa tầng: Kinh nghiệm từ quốc tế và áp dụng tại Việt Nam
Theo kinh nghiệm từ Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), hầu hết các quốc gia thành viên đều áp dụng mô hình dự trữ đa tầng, trong đó mỗi tầng có vai trò được phân định rõ ràng. Nhà nước thường nắm giữ lượng dự trữ chiến lược để ứng phó với các tình huống khủng hoảng, trong khi các doanh nghiệp duy trì dự trữ thương mại nhằm đảm bảo tính thanh khoản và ổn định cho thị trường. Mô hình này được đánh giá là phù hợp để vừa bảo đảm an ninh năng lượng dài hạn, vừa duy trì hiệu quả vận hành kinh tế.
Đối với Việt Nam, trong điều kiện ngân sách còn nhiều hạn chế, phương án kết hợp giữa đầu tư công và quản trị tư nhân, hoặc triển khai theo hình thức đối tác công - tư (PPP), được xem là khả thi và hiệu quả. Hiện nay, Chính phủ đã quyết định triển khai dự án xây dựng kho dự trữ quốc gia dầu thô tại khu vực Nghi Sơn, tỉnh Thanh Hóa, một địa điểm được đánh giá có nhiều lợi thế chiến lược.
Ưu điểm và thách thức của dự án kho dự trữ tại Nghi Sơn
Nghi Sơn là trung tâm lọc hóa dầu lớn của cả nước, sở hữu hệ thống cảng nước sâu và hạ tầng logistics đồng bộ. Việc đặt kho dự trữ tại đây không chỉ giúp tối ưu hóa chi phí vận chuyển mà còn cho phép cung ứng trực tiếp nguyên liệu cho nhà máy trong trường hợp xảy ra gián đoạn chuỗi cung ứng quốc tế.
Tuy nhiên, theo phân tích của PGS, TS Đinh Công Hoàng, Trưởng phòng nghiên cứu Trung Đông và Tây Á thuộc Viện Nghiên cứu Nam Á, Tây Á và châu Phi (Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội), dự án này cũng đối mặt với nhiều thách thức không nhỏ. Để xây dựng một tổng kho quy mô lớn, đòi hỏi nguồn vốn đầu tư ban đầu rất lớn, cùng với các tiêu chuẩn kỹ thuật khắt khe về an toàn, phòng cháy chữa cháy và bảo vệ môi trường biển. Điều này yêu cầu phải có giải pháp công nghệ tiên tiến và cơ chế tài chính dài hạn, tránh tình trạng đầu tư dàn trải, kém hiệu quả.
Mục tiêu dài hạn và tiềm năng phát triển thành trung tâm khu vực
Về lâu dài, các chuyên gia nhấn mạnh rằng quy mô kho dự trữ cần được tính toán phù hợp với xu thế chuyển dịch năng lượng toàn cầu. Mục tiêu hợp lý là đạt mức dự trữ tương đương từ 75 đến 90 ngày nhập ròng theo khuyến nghị quốc tế, đồng thời thiết kế hạ tầng linh hoạt để có thể chuyển đổi sang lưu trữ các dạng năng lượng mới như nhiên liệu sinh học, amoniac xanh hay nhiên liệu tổng hợp.
Nếu được khai thác hiệu quả, hệ thống kho dự trữ tại Nghi Sơn không chỉ đóng vai trò như một "lá chắn" an ninh năng lượng, mà còn có thể trở thành đòn bẩy kinh tế quan trọng. Với lợi thế về vị trí địa lý và hệ thống cảng biển hiện đại, Việt Nam hoàn toàn có tiềm năng phát triển thành trung tâm dự trữ, trung chuyển và điều phối xăng dầu của khu vực Đông Nam Á.
Tác động của gián đoạn năng lượng đến nền kinh tế Việt Nam
Theo các tính toán chuyên môn, nếu xảy ra gián đoạn nguồn cung năng lượng, tác động sẽ lan rộng đến toàn bộ nền kinh tế. Cụ thể, khi giá dầu tăng thêm 10 USD/thùng, lạm phát có thể tăng từ 0,3 đến 0,4 điểm phần trăm, đồng thời kéo giảm tăng trưởng GDP khoảng 0,2 điểm phần trăm. Áp lực tỷ giá, chi phí nhập khẩu và logistics gia tăng cũng sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến năng lực cạnh tranh của các ngành xuất khẩu chủ lực, gây ra những hệ lụy kinh tế nghiêm trọng.
Do đó, việc đầu tư vào hệ thống dự trữ chiến lược không chỉ là biện pháp phòng ngừa rủi ro mà còn là yếu tố then chốt để duy trì ổn định kinh tế vĩ mô và thúc đẩy tăng trưởng bền vững trong tương lai.
