Việt Nam Ứng Phó Linh Hoạt Trước 'Bão Giá' Xăng Dầu Toàn Cầu
Trong bối cảnh xung đột Trung Đông kéo dài hơn một tháng gây ra cơn bão giá xăng dầu toàn cầu, Việt Nam đã thể hiện sự chủ động và linh hoạt trong việc duy trì an ninh năng lượng. Dù đối mặt với nhiều thách thức, quốc gia này vẫn giữ vững nguồn cung và ổn định thị trường nhờ vào một chiến lược đa tầng được triển khai kịp thời.
Chiến Lược Đa Tầng Từ Sự Chỉ Đạo Của Đảng Và Chính Phủ
Theo Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước thuộc Bộ Công Thương, Việt Nam đã xây dựng một kế hoạch bình ổn linh hoạt, phản ánh vai trò lãnh đạo xuyên suốt của Đảng và Chính phủ. Ngay từ sớm, vào ngày 3/9/2025, Tổng Bí thư Tô Lâm đã ký ban hành Nghị quyết 70-NQ/TW, nhấn mạnh tầm quan trọng của việc bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia như một nền tảng thiết yếu.
Khi khủng hoảng năng lượng gia tăng trong quý I/2026, Bộ Chính trị tiếp tục ban hành Kết luận 14-KL/TW vào ngày 20/3/2026, yêu cầu đảm bảo nguồn cung xăng dầu trong mọi tình huống và tránh gián đoạn chuỗi cung ứng. Trên cơ sở này, Chính phủ và Thủ tướng Phạm Minh Chính đã triển khai hàng loạt giải pháp quyết liệt.
Các Biện Pháp Cụ Thể Và Kết Quả Đạt Được
Chính phủ đã ban hành nhiều nghị quyết và quyết định quan trọng để ứng phó với biến động thị trường. Nghị quyết 36/NQ-CP ngày 6/3/2026 cho phép Petrovietnam chủ động hơn trong hoạt động mua bán và xuất nhập khẩu dầu thô, đồng thời thiết lập cơ chế điều chỉnh giá linh hoạt. Tiếp theo, Nghị quyết 55/NQ-CP ngày 19/3/2026 hoàn thiện cơ chế điều hành giá xăng dầu theo biến động thị trường.
Đặc biệt, Quyết định 385/QĐ-TTg ngày 4/3/2026 thành lập Tổ công tác bảo đảm an ninh năng lượng, tạo cơ chế phối hợp liên ngành trong ứng phó khủng hoảng. Cùng với đó, Chính phủ chỉ đạo xây dựng Trung tâm Lọc hóa dầu và năng lượng quốc gia tại Dung Quất, nhằm tăng cường năng lực tự chủ.
Bộ Công Thương đã cụ thể hóa các chỉ đạo bằng công cụ thực tiễn, như kích hoạt quỹ bình ổn giá xăng dầu tới 9 lần trong vòng một tháng, với tổng số tiền ước tính 5.300 tỷ đồng. Lần đầu tiên trong lịch sử, ngân sách nhà nước được tạm ứng trực tiếp vào quỹ với quy mô 8.000 tỷ đồng theo Quyết định số 483 của Thủ tướng.
Song song, Chính phủ triển khai các công cụ tài khóa như giảm thuế nhập khẩu về 0% đối với một số mặt hàng xăng dầu, thuế bảo vệ môi trường về 0% đối với xăng (trừ ethanol), dầu diesel và nhiên liệu hàng không, cùng việc giảm thuế tiêu thụ đặc biệt từ 8–10% xuống 0%. Doanh nghiệp cũng được miễn khai thuế giá trị gia tăng trong khi vẫn được khấu trừ thuế đầu vào.
Về cơ chế điều hành, từ ngày 6/3, liên Bộ Công Thương - Tài chính được phép điều chỉnh giá ngay khi giá cơ sở tăng trên 7%, không cần chờ hết chu kỳ 7 ngày. Đến ngày 19/3, cơ chế này còn linh hoạt hơn khi cho phép điều chỉnh trong vòng một ngày nếu biến động vượt 15%, giúp tránh tích lũy sốc giá.
Kết quả, đến ngày 26/3, giá xăng E5 RON92 giảm xuống còn 23.326 đồng/lít, thấp hơn 6.788 đồng so với đỉnh ngày 24/3, tức giảm 22,5% chỉ trong vài ngày sau khi các biện pháp thuế được áp dụng. Nếu không có quỹ bình ổn, giá xăng có thể đã cao hơn thực tế từ 3.000 đến 5.000 đồng/lít/kg.
Đánh Giá Từ Chuyên Gia Và Tầm Nhìn Tương Lai
TS Nguyễn Quốc Việt, chuyên gia Chính sách công tại Trường Đại học Kinh tế (Đại học Quốc gia Hà Nội), nhận định rằng việc chủ động ứng phó trước biến động thị trường thế giới không chỉ góp phần ổn định giá các mặt hàng thiết yếu mà còn củng cố niềm tin của người dân và doanh nghiệp vào thị trường trong nước. Điều này tạo nền tảng quan trọng cho an ninh năng lượng và phục vụ mục tiêu tăng trưởng bền vững của Việt Nam trong năm 2026 và các giai đoạn tiếp theo.
TS Lê Quốc Phương, nguyên Phó Giám đốc Trung tâm Thông tin Công nghiệp và Thương mại, đánh giá cao phản ứng nhanh và kịp thời của Bộ Công Thương trước biến động từ xung đột Trung Đông. Trong vài ngày, Bộ đã kích hoạt cơ chế theo dõi, dự báo và xây dựng phương án điều hành, bao gồm điều chỉnh nhập khẩu, tìm nguồn thay thế và tăng cường kiểm tra để ngăn chặn đầu cơ.
Ông nhấn mạnh: "Thời gian tới, cần tiếp tục theo dõi sát biến động quốc tế, nâng cao năng lực dự trữ quốc gia để chủ động hơn trong vấn đề nguồn cung xăng dầu." Căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông từ đầu năm 2026 đã khiến giá dầu thô vượt 100 USD/thùng, với giá dầu diesel toàn cầu tăng gấp hơn 2,5 lần so với mức nền trước khi xung đột nổ ra.
Nhìn chung, Việt Nam đã thể hiện một mô hình cân bằng tương đối giữa bảo vệ người tiêu dùng, duy trì ổn định kinh tế vĩ mô và tránh gánh nặng ngân sách dài hạn, với mức tăng giá xăng dầu thuộc nhóm trung bình - thấp trong khu vực.
