Các nhà máy thủy điện đang đối mặt với áp lực lớn khi phải cân bằng giữa nhiệm vụ phát điện và đảm bảo nguồn nước cho hạ du trong bối cảnh hiện tượng El Nino có nguy cơ quay trở lại. Theo thông tin từ Báo Điện tử VTC News, ông Phạm Văn Vương, Giám đốc nhà máy thủy điện Hòa Bình, cho biết việc tích nước, cấp nước cho hạ du, điều tiết lũ và ổn định tần số hệ thống điện quốc gia đang là nhiệm vụ cấp thiết trong giai đoạn chuẩn bị cho cao điểm mùa khô.
Tích nước gấp rút tại các hồ thủy điện
Từ đầu năm đến nay, lượng mưa ít, nước về hồ chủ yếu phụ thuộc vào điều tiết của các nhà máy phía thượng nguồn. Mực nước hồ Hòa Bình hiện khoảng 112,4m, thấp hơn mực nước dâng bình thường hơn 4m, tuy nhiên vẫn cao hơn cùng kỳ năm 2025 là 17m. Nhà máy đang duy trì 7 tổ máy hoạt động, 1 tổ máy được tách ra sửa chữa để đảm bảo hiệu quả tối ưu trong cao điểm mùa khô sắp tới. Ông Vương nhấn mạnh việc sửa chữa phải được đẩy nhanh để toàn bộ 8 tổ máy sẵn sàng vận hành khi cần thiết.
Tính từ đầu năm đến giữa tháng 4, nhà máy Hòa Bình đã sản xuất khoảng 1,75 tỷ kWh điện. Với đặc thù là bậc thang cuối cùng, việc tích nước tại đây không chỉ nhằm phát điện mà còn phải đảm bảo dòng chảy tối thiểu cho hạ du, phục vụ sản xuất nông nghiệp và sinh hoạt của người dân, đồng thời tham gia điều tần cho hệ thống. Hai tổ máy mở rộng đã phát hơn 300 triệu kWh và được kỳ vọng sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc đáp ứng phụ tải đỉnh trong các tháng tới.
Tương tự, nhà máy thủy điện Bản Vẽ (Nghệ An) - hồ chứa thủy điện lớn nhất khu vực Bắc Trung Bộ - cũng đang đối mặt với bài toán cân bằng giữa phát điện và đảm bảo nguồn nước. Ông Tạ Hữu Hùng, Giám đốc nhà máy, cho biết thủy điện Bản Vẽ được xác định là một trong những hồ chứa chịu tác động rõ rệt của diễn biến thời tiết cực đoan và nhu cầu điều độ hệ thống điện quốc gia. Hiện mực nước ở ngưỡng trên của quy trình hồ chứa, cụ thể ngày 29/4, mực nước là 186m/200m, nằm ngưỡng giữa để đảm bảo đủ cấp nước cho hạ du và cấp điện. Nhà máy đã chủ động tích nước và phát điện ở mức tối thiểu theo quy trình để tiết kiệm nước cho cao điểm mùa khô.
Nguy cơ thiếu nước ngay đầu mùa
Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, dữ liệu quan trắc và các mô hình dự báo khí hậu cho thấy hệ thống ENSO đang chuyển pha từ trạng thái La Nina sang trung tính, khả năng cao chuyển sang El Nino từ tháng 6 - 8/2026, sau đó tiếp tục phát triển, có thể đạt cường độ từ trung bình đến mạnh vào cuối năm 2026. Đặc biệt, không loại trừ khả năng xuất hiện El Nino rất mạnh trong giai đoạn từ tháng 10 đến tháng 12, có thể kéo dài sang năm 2027.
Tại Việt Nam, các điều kiện khô nóng đã xuất hiện sớm từ đầu năm, nắng nóng gia tăng sớm hơn trung bình nhiều năm. Lượng mưa từ đầu năm đến giữa tháng 4 thiếu hụt phổ biến 10 - 40% so với trung bình nhiều năm trên phạm vi cả nước. Dòng chảy và mực nước tại nhiều lưu vực sông xuống mức thấp trong chuỗi quan trắc cùng kỳ, được xem là dấu hiệu cảnh báo sớm về nguy cơ thiếu hụt nguồn nước ngay từ đầu mùa.
Nếu El Nino hình thành theo dự báo, nhiệt độ trung bình trên cả nước có xu hướng cao hơn bình thường, số ngày nắng nóng gia tăng, cường độ gay gắt hơn năm 2025. Lượng mưa có khả năng thiếu hụt trong các tháng mùa khô năm 2026, với mức giảm phổ biến 25 - 50%. Đồng thời mùa mưa có thể kết thúc sớm.
Dự báo từ tháng 5 đến hết năm nay, tổng lượng dòng chảy đến các hồ chứa lớn và trên các sông chính phổ biến ở mức thiếu hụt so với trung bình nhiều năm. Trên sông Thao, sông Lô, lượng dòng chảy trong tháng 7 và 8 năm nay phổ biến thiếu hụt 20 - 50%, từ tháng 9 đến hết năm thiếu hụt 10 - 30%. Trên lưu vực sông Đà, tổng lượng dòng chảy đến các hồ thủy điện Lai Châu, Sơn La, Hòa Bình, Bản Chát thiếu hụt 10 - 30%. Trên lưu vực sông Gâm, sông Chảy, tổng lượng dòng chảy đến hồ thủy điện Tuyên Quang và Thác Bà thiếu hụt 5 - 10%. Riêng hạ lưu sông Hồng tại trạm Hà Nội và trên sông Cầu tại trạm Gia Bảy (Thái Nguyên) phổ biến ở mức tương đương đến cao hơn 10 - 20%. Đặc biệt trên hệ thống sông Đà, tổng lượng dòng chảy từ tháng 5 - 7 năm nay có khả năng thiếu hụt 10 - 25% so với trung bình nhiều năm.
Giải pháp ứng phó
Trước diễn biến thời tiết này, Bộ Nông nghiệp và Môi trường lưu ý cần vận hành linh hoạt các hồ chứa thủy điện, thủy lợi nhằm sử dụng tối ưu hiệu quả nguồn nước. Đồng thời, các cơ quan chức năng phải theo dõi chặt chẽ, dự báo, cập nhật thường xuyên, kịp thời về tình hình thủy văn, nguồn nước trên các lưu vực sông. Phối hợp với Bộ Công Thương chỉ đạo các chủ hồ rà soát, tính toán, quyết định phương án vận hành cụ thể đối với từng hồ chứa để bảo đảm khai thác tối ưu, hiệu quả nguồn nước, đáp ứng nhu cầu nước cho sinh hoạt, sản xuất, không gây tác động xấu đến môi trường hạ du, tiết kiệm nước cho phát điện, tuyệt đối không để ảnh hưởng đến công tác phòng, chống lũ trong mọi tình huống.
