Tham vọng năng lượng của Mỹ đối mặt với thực tế phức tạp
Tổng thống Donald Trump gần đây tuyên bố Mỹ không cần nhập khẩu dầu qua eo biển Hormuz và sẽ không làm điều này trong tương lai, qua phát biểu trên truyền hình ngày 1/4. Ông nhấn mạnh tham vọng đưa nước Mỹ trở thành quốc gia tự chủ năng lượng, thậm chí xuất khẩu dầu ra thế giới. Tuy nhiên, các chuyên gia chỉ ra rằng mục tiêu này không dễ dàng đạt được, đặc biệt trong bối cảnh xung đột địa chính trị đang diễn ra.
Mỹ vẫn phụ thuộc vào thị trường dầu toàn cầu
Theo số liệu từ Bộ Năng lượng Mỹ, nước này nhập khẩu trung bình khoảng 646.000 thùng dầu từ Trung Đông mỗi ngày, con số tương đối thấp so với sản lượng tự sản xuất hơn 13 triệu thùng. Sự bùng nổ của ngành công nghiệp dầu đá phiến trong hai thập kỷ qua đã giúp Mỹ giảm bớt sự phụ thuộc, nhưng không hoàn toàn tách biệt khỏi thị trường thế giới.
Ông Clark Williams-Derry, chuyên gia tại Viện Phân tích Kinh tế và Tài chính Năng lượng (IEEFA), ví von: “Hãy nghĩ đến một bể bơi khổng lồ. Nơi đây có thể có những gợn sóng, nhưng cả bể bơi sẽ cùng dâng lên hoặc hạ xuống”. Điều này có nghĩa dù Mỹ có thể tự chủ, người tiêu dùng vẫn chịu tác động từ biến động giá dầu toàn cầu khi nguồn cung sụt giảm.
Eo biển Hormuz và những thách thức địa chính trị
Eo biển Hormuz, nơi vận chuyển khoảng 10 triệu thùng dầu mỗi ngày, trở thành điểm nóng trong cuộc xung đột hiện nay. Ông Mike Sommers, Chủ tịch Viện Dầu Mỹ (API), cảnh báo: “Chúng ta không thể để Iran kiểm soát eo biển này, có thể đưa máy bay không người lái tới đây vào bất cứ lúc nào”. Xung đột đã gây thiệt hại đáng kể cho cơ sở hạ tầng năng lượng khu vực, ảnh hưởng lâu dài đến năng lực sản xuất.
Bà Bridget Payne, trưởng bộ phận dự báo dầu khí tại Oxford Economics, nhận định giá dầu tăng có thể thúc đẩy ngành dầu đá phiến Mỹ mở rộng sản xuất trong 3-6 tháng, bổ sung khoảng một triệu thùng mỗi ngày. Tuy nhiên, con số này quá thấp so với lượng dầu bị gián đoạn qua Hormuz. “Họ sẽ chỉ thực sự quyết tâm tăng sản lượng nếu cuộc xung đột rõ ràng sẽ kéo dài”, bà Payne nói.
Hạn chế về công nghệ và chính sách
Dầu đá phiến của Mỹ chủ yếu là dầu ngọt nhẹ, phù hợp sản xuất xăng nhưng không tối ưu cho dầu diesel hay xăng máy bay. Trong khi đó, các nhà máy lọc dầu ở vùng Vịnh Mexico được thiết kế cho dầu nặng và chua hơn, tạo ra sự không đồng bộ trong chuỗi cung ứng.
Về mặt chính sách, bà Meghan O’Sullivan, Phó cố vấn an ninh quốc gia dưới thời Tổng thống George W. Bush, cho biết: “Tầm quan trọng của năng lượng đã sụt giảm, không phải vì nó không còn quan trọng, mà sự dư thừa đã thay đổi tính toán”. Các nhà hoạch định chính sách Mỹ hiện ít coi năng lượng là yếu tố trọng tâm trong đối ngoại so với trước đây.
Tham vọng xuất khẩu và phản ứng chính trị
Trong bài phát biểu ngày 1/4, ông Trump kêu gọi các quốc gia chịu ảnh hưởng từ xung đột tăng cường nhập khẩu dầu từ Mỹ, với thông điệp “Hãy mua dầu từ Mỹ. Chúng tôi có rất nhiều”. Khẩu hiệu “Drill, baby, drill” thường xuyên được ông sử dụng trong chiến dịch tranh cử năm 2024, phản ánh tham vọng mở rộng khai thác.
Tuy nhiên, Mỹ vẫn phải nhập khẩu ròng khoảng ba triệu thùng dầu thô mỗi ngày, và việc xuất khẩu trong bối cảnh giá xăng dầu nội địa cao có thể gây bất lợi chính trị. Ông Tom Kloza, cố vấn năng lượng của Gulf Oil, nhận xét: “Nếu chúng ta cung cấp một phần dầu cho thế giới, người dân sẽ tức giận. Giống như xuất khẩu xăng giữa mùa bão, mọi người có chấp nhận được không? Tôi nghĩ là không”.
Khảo sát của CNN công bố ngày 1/4 cho thấy chỉ 31% người Mỹ hài lòng với cách ông Trump điều hành nền kinh tế, trong khi khảo sát Reuters/Ipsos ngày 31/3 chỉ ra hai phần ba dân chúng muốn nhanh chóng chấm dứt xung đột. Ông Joe Schatz, Phó tổng biên tập Politico, kết luận: “Trong thế giới mà dầu khí vẫn giữ ‘ngôi vương’, nước Mỹ không nắm vị thế thống trị về năng lượng như họ vẫn tưởng”.
