Tắc nghẽn eo biển Hormuz gây chấn động thị trường dầu khí toàn cầu
Tình trạng tắc nghẽn tại eo biển Hormuz, tuyến vận tải chiến lược vận chuyển khoảng 20% lượng dầu khí toàn cầu, đang khiến nhiều quốc gia đứng ngồi không yên. Giá dầu liên tục tăng cao và nguồn cung bị bóp nghẹt đã tạo ra một cơn sốt năng lượng trên toàn thế giới. Để ngăn chặn tình trạng này kéo dài, nhiều nước đã quyết định mở kho dự trữ chiến lược của mình.
Mỹ và IEA hành động giải phóng dự trữ dầu
Bộ Năng lượng Mỹ vừa thông báo từ tuần tới sẽ giải phóng 172 triệu thùng dầu từ kho dự trữ chiến lược. Việc xả kho này dự kiến kéo dài trong vòng 4 tháng, theo lệnh của Tổng thống Mỹ Donald Trump. Quyết định của Xứ Cờ hoa là một phần trong nỗ lực của Cơ quan Năng lượng quốc tế (IEA) nhằm thuyết phục các nước thành viên giải phóng tổng cộng 400 triệu thùng dầu dự trữ để hạ nhiệt cơn sốt "vàng đen". Nếu kế hoạch này được thực hiện đầy đủ, đây sẽ là đợt xả kho dầu lớn nhất từ trước đến nay.
Căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông làm phức tạp tình hình
Tuy nhiên, quyết tâm của IEA ngay lập tức bị dội gáo nước lạnh khi tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz liên tiếp trở thành mục tiêu của các cuộc tấn công. Iran cũng đưa ra yêu sách cứng rắn cho một thỏa thuận ngừng bắn, yêu cầu Mỹ và Israel không được tiến hành bất kỳ cuộc tấn công nào nhằm vào nước Cộng hòa Hồi giáo trong tương lai. Điều kiện này được giới quan sát đánh giá là khó lòng nhận được sự chấp thuận từ ông chủ Nhà Trắng.
Thực trạng đó khiến hy vọng về một giải pháp hòa bình trong một sớm một chiều tại Trung Đông vốn đã mong manh lại càng trở nên mờ mịt. Tâm lý của các nhà đầu tư càng thêm bất an khi Lực lượng Vệ binh cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) đe dọa sẽ "khóa" eo biển Hormuz và tấn công bất kỳ tàu thuyền nào đi qua mà không xin phép Tehran. Tuyên bố này không phải là lời đe dọa suông, bởi ba tàu mang cờ Nhật Bản, Thái Lan và Quần đảo Marshall vừa bị tấn công khi đi qua eo biển này.
Biến động giá dầu và những dự báo đáng lo ngại
Người tiêu dùng thế giới vừa thở phào nhẹ nhõm khi giá dầu có xu hướng giảm sau tuyên bố của Tổng thống Trump về việc lực lượng Mỹ sẽ bảo vệ an toàn cho tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz. Tuy nhiên, giá dầu đã nhanh chóng quay đầu tăng lên hơn 100 USD/thùng. Nhiều người lo ngại về kịch bản tồi tệ nhất khi eo biển Hormuz bị phong tỏa hoàn toàn và các nước Trung Đông cắt giảm xuất khẩu, có thể đẩy giá dầu vượt mốc 150 USD hoặc thậm chí 200 USD/thùng, khiến thị trường năng lượng toàn cầu tê liệt.
Hãng tư vấn và nghiên cứu hàng đầu thế giới về năng lượng Wood Mackenzie đánh giá, các cuộc tấn công nhằm vào cơ sở hạ tầng năng lượng và tàu vận tải tại vùng Vịnh khiến nguồn cung dầu giảm khoảng 15 triệu thùng mỗi ngày. Mức sụt giảm này tương đương 15% nhu cầu dầu toàn cầu, đủ để tạo ra một cú sốc đáng kể đối với thị trường.
Ảnh hưởng đến cơ sở hạ tầng và dự báo tương lai
Cảng xuất khẩu dầu Ras Tanura, một trong những cơ sở quan trọng nhất của Tập đoàn dầu khí quốc gia Saudi Arabia, buộc phải giảm công suất hoạt động để phòng ngừa rủi ro từ các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái. Một số cơ sở lọc dầu và cảng xuất khẩu tại Các Tiểu vương quốc Arab thống nhất (UAE) và Qatar cũng tạm thời co hẹp hoạt động.
Giới phân tích nhận định, thị trường dầu mỏ đặc biệt nhạy cảm với các biến động tại Trung Đông, khu vực chiếm hơn 30% sản lượng dầu xuất khẩu thế giới. Phần lớn dòng chảy năng lượng phải đi qua eo biển Hormuz để tới châu Á, châu Âu và Bắc Mỹ. Tập đoàn tài chính Goldman Sachs của Mỹ đưa ra dự báo không ai mong muốn: nếu nguồn cung từ vùng Vịnh giảm sâu và eo biển Hormuz tắc nghẽn, giá dầu có thể phi mã lên ít nhất 150 USD/thùng.
Hệ lụy và giải pháp dài hạn cho khủng hoảng năng lượng
Hãng Morgan Stanley nhận định, ngay cả khi xung đột tại Trung Đông sớm được kiểm soát, thị trường dầu khí vẫn phải đối mặt với nhiều tuần gián đoạn do "sức khỏe" của các tuyến vận tải và nhà máy lọc dầu cần có thời gian để hồi phục. Những hệ lụy từ cuộc khủng hoảng này một lần nữa cho thấy hệ thống năng lượng toàn cầu rất dễ tổn thương trước các rủi ro địa chính trị.
Điều đó đặt ra yêu cầu cấp thiết đối với các quốc gia trong việc xây dựng chính sách dài hạn nhằm tạo lá chắn vững chắc trước các cuộc khủng hoảng. Các giải pháp bao gồm thúc đẩy chuyển đổi năng lượng xanh và bền vững, giảm sự phụ thuộc vào các nguồn nhập khẩu, và tăng cường sử dụng năng lượng tái tạo để thay thế nhiên liệu hóa thạch.
