Mỹ gây áp lực buộc IEA từ bỏ mục tiêu Net Zero, đe dọa rút khỏi tổ chức
Theo hãng tin CNBC, Bộ trưởng Năng lượng Mỹ Chris Wright đã đưa ra tuyên bố gây chấn động tại Paris, yêu cầu Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) phải từ bỏ mục tiêu "Net Zero" (Phát thải ròng bằng không) nếu muốn Mỹ tiếp tục là thành viên dài hạn. Phát biểu này được đưa ra trong ngày cuối cùng của hội nghị cấp Bộ trưởng IEA tại thủ đô nước Pháp, được ví như một "tối hậu thư" giữa lúc cục diện năng lượng toàn cầu đang có những xoay trục mạnh mẽ.
Áp lực không khoan nhượng từ Washington
Theo Reuters, Bộ trưởng Wright khẳng định Mỹ sẽ sử dụng mọi áp lực có thể để buộc IEA thay đổi lộ trình mà ông gọi là "ảo tưởng mang tính hủy diệt". Ông tuyên bố: "Thế giới đã tồn tại một kiểu tư duy tập thể dẫn đến 10 năm đầu tư vào một ảo tưởng mang tính hủy diệt về Net Zero vào năm 2050, nên Mỹ sẽ sử dụng tất cả áp lực mà chúng tôi có để buộc IEA, trong vòng một năm tới hoặc lâu hơn, phải rời bỏ chương trình nghị sự này."
Tuy nhiên, Bộ trưởng Wright cũng cho biết Washington không có ý định rời khỏi IEA. Mục tiêu Net Zero vào năm 2050 vốn được coi là "kim chỉ nam" của Thỏa thuận Paris nhằm kìm hãm sự nóng lên toàn cầu ở mức 1,5 độ C. Khái niệm này đề cập đến trạng thái cân bằng giữa lượng khí nhà kính phát thải và lượng khí được loại bỏ khỏi khí quyển thông qua các giải pháp tự nhiên hoặc công nghệ thu giữ carbon.
Ngành xe điện đối mặt với thách thức chưa từng có
Động thái của Mỹ không chỉ làm lung lay IEA mà còn tạo ra cú sốc dây chuyền đến ngành công nghiệp xe điện toàn cầu. Trong báo cáo triển vọng xe điện toàn cầu, IEA từng đưa ra kịch bản Net Zero đầy tham vọng, dự báo xe điện sẽ phải chiếm tới 65% thị phần ô tô thế giới vào năm 2030 để kịp lộ trình khí hậu.
Tuy nhiên, khi Mỹ - thị trường xe hơi lớn thứ hai thế giới - yêu cầu xóa bỏ lộ trình này, bức tranh xe điện toàn cầu lập tức bị chia rẽ sâu sắc. Việc Washington cắt giảm các gói hỗ trợ thuế 7.500 USD và nới lỏng tiêu chuẩn khí thải đã khiến doanh số xe điện tại Mỹ sụt giảm khoảng 4% trong năm 2025, trái ngược hoàn toàn với mức tăng trưởng 20% của thế giới.
Các nhà sản xuất ô tô Mỹ như Ford hay GM đang đứng trước bài toán tiến thoái lưỡng nan:
- Tiếp tục đầu tư hàng tỷ USD vào xe điện để cạnh tranh toàn cầu
- Quay lại với động cơ đốt trong để hưởng lợi từ chính sách nội địa
Sự trỗi dậy của các đối thủ châu Á
Nguy hiểm hơn, sự thoái lui của Mỹ đang tạo ra "thảm đỏ" cho các đối thủ từ châu Á. Trong khi Mỹ loay hoay với chính sách, các hãng xe Trung Quốc như BYD đã nhanh chóng vươn lên vị trí thứ 6 thế giới về doanh số trong năm 2025. Việc Mỹ gây áp lực lên IEA vô hình trung làm giảm tính dẫn dắt của các tổ chức phương Tây trong việc định hình tiêu chuẩn xe điện tương lai.
Quyền kiểm soát chuỗi cung ứng pin và hạ tầng sạc đang dần dịch chuyển về phía các thị trường vẫn kiên định với mục tiêu xanh, tạo ra sự thay đổi địa chính trị năng lượng đáng kể.
Thời của xe xăng trở lại?
Theo tờ Fortune, khi những giấc mơ về một tương lai thuần điện dần va phải bức tường thực tế của hạ tầng và chi phí, thị trường đang chứng kiến sự chuyển dịch ngược đầy bất ngờ: sự hồi sinh mạnh mẽ của xe động cơ đốt trong. Việc Mỹ gây sức ép để IEA rời bỏ Net Zero chính là "cú hích" tâm lý quan trọng, hợp thức hóa việc các hãng xe quay lại tập trung vào dòng xe truyền thống.
Các ông lớn ngành xe đang dần nhận ra rằng người tiêu dùng chưa sẵn sàng từ bỏ sự tiện lợi của xe xăng. Tại Mỹ, tỷ lệ khách hàng quay lại chọn xe xăng hoặc xe Hybrid sau khi sở hữu xe điện đang có xu hướng tăng đáng kể.
Việc nới lỏng các quy định khắt khe về khí thải mang lại nhiều lợi ích:
- Giúp các hãng xe tiết kiệm hàng tỷ USD tiền phạt
- Cho phép kéo dài vòng đời của các dòng SUV và bán tải chạy xăng
- Tạo điều kiện để các nhà sản xuất tập trung vào lợi nhuận biên cao hơn
Mối quan hệ Mỹ - IEA rạn nứt từ sâu xa
Thực tế, mối quan hệ giữa Mỹ và IEA đã bắt đầu rạn nứt từ năm ngoái khi căng thẳng leo thang sau dự báo của IEA về hiện tượng "đỉnh dầu" sẽ xảy ra vào khoảng năm 2030. Dự báo này từng bị liên minh OPEC cáo buộc là gây hoang mang, trong khi Bộ trưởng Wright thẳng thừng gọi đó là một dự báo "phi lý".
Trước những áp lực không ngừng, IEA gần đây đã có những tín hiệu thay đổi tông giọng. Tổ chức này bắt đầu nới lỏng các dự báo cũ, ám chỉ rằng nhu cầu dầu mỏ có thể tiếp tục tăng trưởng cho đến giữa thế kỷ này. Tuy nhiên, các nhà khoa học vẫn không ngừng cảnh báo về ranh giới 1,5 độ C - ngưỡng mà nếu vượt qua có thể dẫn đến những "điểm tới hạn" không thể đảo ngược.
Cuộc đối đầu giữa áp lực kinh tế, chính trị từ Mỹ và những cảnh báo khí hậu đang đặt IEA và cả thị trường xe điện thế giới vào một giai đoạn hỗn loạn và khó dự đoán nhất trong nhiều thập kỷ. Trong vòng 12 tháng tới, giới quan sát sẽ đổ dồn sự chú ý vào việc IEA sẽ "cải tổ" như thế nào dưới áp lực từ Washington.
Liệu xe điện sẽ tiếp tục là mũi nhọn của thế giới, hay sẽ trở thành nạn nhân trong cuộc chiến giành quyền lực năng lượng? Câu trả lời sẽ định hình tương lai của ngành công nghiệp ô tô và chính sách khí hậu toàn cầu trong những năm tới.
