Iraq - Cường Quốc Dầu Mỏ Hàng Đầu Trung Đông
Iraq được xem là một trong những cường quốc dầu mỏ quan trọng nhất tại khu vực Trung Đông. Theo Báo cáo Country Analysis Brief từ Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA), quốc gia này sở hữu khoảng 145 tỷ thùng trữ lượng dầu thô đã được chứng minh, tương đương với 9% tổng trữ lượng toàn cầu dựa trên ước tính năm 2023. Con số ấn tượng này đưa Iraq vào nhóm các quốc gia dẫn đầu thế giới về tài nguyên dầu mỏ.
So Sánh Trữ Lượng Trong Khu Vực Và Vai Trò Kinh Tế
Khi so sánh trong khu vực Trung Đông, quy mô tài nguyên dầu mỏ của Iraq chỉ đứng sau một số ông lớn như Saudi Arabia với 267,2 tỷ thùng và Iran với 208,6 tỷ thùng. Trong khi đó, Iraq lại vượt trội hơn đáng kể so với nhiều nước vùng Vịnh khác, chẳng hạn như Kuwait với 101,5 tỷ thùng. Nguồn lực dầu mỏ không chỉ là tài sản dưới lòng đất mà còn đóng vai trò như trụ cột vận hành cho toàn bộ nền kinh tế của đất nước.
Theo Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), trong năm 2024, doanh thu từ dầu mỏ tương đương với 36% GDP của Iraq. Mức độ này phản ánh sự phụ thuộc rất cao của ngân sách quốc gia vào những biến động không ngừng của giá dầu trên thị trường thế giới.
Sản Xuất Và Xuất Khẩu Dầu Mỏ
Về mặt khai thác, EIA cho biết Iraq là nhà sản xuất dầu thô lớn thứ hai trong Tổ chức Các nước Xuất khẩu Dầu mỏ (OPEC), chỉ sau Saudi Arabia, đồng thời nằm trong nhóm dẫn đầu toàn cầu về tổng sản lượng chất lỏng dầu mỏ. Năm 2024, sản lượng dầu thô của Iraq đã tăng gần 100.000 thùng/ngày, đạt mức bình quân khoảng 4,4 triệu thùng/ngày.
Ở lĩnh vực thương mại, IMF ước tính xuất khẩu dầu thô của Iraq đạt khoảng 3,4 triệu thùng/ngày trong năm 2024, mang về 99,2 tỷ USD. Dự báo cho các năm tiếp theo là 84,2 tỷ USD vào năm 2025 và 79,2 tỷ USD vào năm 2026, dựa trên kịch bản giá dầu xuất khẩu bình quân giảm dần. Đây chính là nền tảng then chốt giúp Baghdad duy trì nguồn thu ngân sách, bởi dầu mỏ vẫn được coi là xương sống tài khóa của đất nước.
Tác Động Của Dầu Mỏ Đến Ngân Sách Và Kinh Tế
EIA trích dẫn số liệu từ IMF cho thấy doanh thu xuất khẩu dầu, chủ yếu là dầu thô, chiếm khoảng 90% tổng thu ngân sách của Iraq trong năm 2023. Quy mô kinh tế Iraq vì thế mang tính chu kỳ dầu mỏ rõ rệt, với những biến động mạnh mẽ theo giá cả thị trường.
Theo Ngân hàng Thế giới (World Bank), GDP danh nghĩa của Iraq năm 2024 đạt khoảng 279,6 tỷ USD. Thu nhập bình quân đầu người cũng ở mức trung bình của nhóm các nước đang phát triển, với con số cụ thể là 6.073,6 USD. IMF đưa ra ước tính gần tương đương về GDP bình quân đầu người và cho biết dân số Iraq vào năm 2024 là khoảng 44,4 triệu người.
Những Thách Thức Và Rủi Ro Trong Tương Lai
Tuy nhiên, bài toán dầu mỏ của Iraq không chỉ nằm ở trữ lượng lớn, mà còn ở năng lực duy trì sản lượng, cơ sở hạ tầng xuất khẩu, và kỷ luật tài khóa khi giá dầu đảo chiều. IMF đồng thời lưu ý rằng bức tranh cân đối ngân sách và dự trữ ngoại hối của Iraq chịu tác động mạnh mẽ từ chu kỳ dầu. Điều này dẫn đến dự trữ gộp (gross reserves) được ước tính là 100,3 tỷ USD vào năm 2024 và dự kiến sẽ giảm dần trong các năm sau theo dự báo.
Diễn biến thương mại dầu mỏ gần đây cũng phản ánh các ràng buộc này. Reuters dẫn thông tin từ SOMO, cơ quan tiếp thị dầu nhà nước Iraq, cho biết xuất khẩu dầu của Iraq trong tháng 8/2025 đạt bình quân 3,38 triệu thùng/ngày, và dự kiến cho tháng 9/2025 trong khoảng 3,4–3,45 triệu thùng/ngày. Song song đó, Iraq vẫn phải cân bằng giữa nhu cầu tăng thu ngân sách và kỷ luật hạn ngạch trong OPEC+, trong bối cảnh giá dầu và nhu cầu toàn cầu liên tục biến động.
Báo Cáo Chi Tiết Về Kinh Tế Và Cơ Cấu
Về quy mô kinh tế, Báo cáo Macro Poverty Outlook của World Bank vào tháng 10/2025 ghi nhận GDP danh nghĩa của Iraq năm 2024 đạt khoảng 279,6 tỷ USD, GDP bình quân đầu người khoảng 6.073,6 USD, với dân số ước tính khoảng 46 triệu người. Báo cáo này cũng nhấn mạnh những rủi ro nền tảng:
- Tăng trưởng và ngân sách của Iraq nhạy cảm cao với giá dầu.
- Nợ công được ước tính ở mức 46,3% GDP vào năm 2024.
- Thị trường lao động đối mặt với thách thức khi tăng trưởng thường tập trung ở khu vực dầu khí, ít có sự lan tỏa việc làm sang các ngành khác.
Iraq là một quốc gia tại Trung Đông, giáp với Thổ Nhĩ Kỳ, Iran, Kuwait, Ả Rập Xê Út, Jordan và Syria, với thủ đô là Baghdad. Những con số và phân tích trên cho thấy một nền kinh tế phụ thuộc nặng nề vào dầu mỏ, đầy tiềm năng nhưng cũng không ít thách thức trong việc đa dạng hóa và ổn định tài chính.
