Iran phát hiện mỏ lithium khổng lồ, thay đổi cục diện địa chính trị toàn cầu
Trong bối cảnh căng thẳng địa chính trị leo thang tại Trung Đông, Iran đã gây chú ý với thông tin về nguồn tài nguyên khoáng sản khổng lồ, đặc biệt là phát hiện mỏ lithium với trữ lượng ước tính khoảng 8,5 triệu tấn. Phát hiện này không chỉ củng cố vị thế năng lượng của Iran mà còn mở ra cơ hội chiến lược trong cuộc đua công nghệ toàn cầu.
Iran trở thành cường quốc lithium thứ hai thế giới
Theo báo cáo từ Bộ Công nghiệp, Khai khoáng và Thương mại Iran (MIMT), mỏ lithium tại Qahavand đã được xác nhận với trữ lượng ước tính 8,5 triệu tấn, đưa Iran trở thành quốc gia sở hữu trữ lượng lithium lớn thứ hai thế giới, chỉ sau Chile. Lithium, được mệnh danh là 'vàng trắng', là thành phần không thể thiếu trong sản xuất pin xe điện và hệ thống lưu trữ năng lượng tái tạo, khiến phát hiện này trở thành bước ngoặt địa chính trị quan trọng.
Iran từ lâu đã được coi là một cường quốc năng lượng với trữ lượng khí đốt thứ hai và dầu mỏ lớn thứ tư thế giới. Ngoài ra, quốc gia này nắm giữ khoảng 7% tổng tài nguyên khoáng sản toàn cầu, thuộc nhóm 15 quốc gia giàu khoáng sản nhất. Tổng trữ lượng khoáng sản đã được xác nhận ở Iran đạt khoảng 37 tỷ tấn, có thể tăng lên 57 tỷ tấn nếu tính cả các nguồn chưa thăm dò đầy đủ, với giá trị ước tính lên tới 770 tỷ USD, chưa bao gồm dầu khí.
Cơ hội thoát khỏi cô lập kinh tế và thách thức công nghệ
Theo phân tích từ tờ Financial Times, khả năng cung ứng lithium quy mô lớn có thể giúp Iran thoát khỏi sự cô lập kinh tế, đặc biệt trong bối cảnh các quốc gia đang đẩy mạnh chuyển đổi xanh và có thể phải xem xét lại các lệnh trừng phạt. Dự báo của Goldman Sachs chỉ ra rằng nhu cầu lithium toàn cầu có thể tăng gấp 10 lần vào năm 2030, biến các mỏ lithium tại Hamedan không chỉ là tài sản kinh tế mà còn là 'quân bài' thương lượng chiến lược của Tehran.
Tuy nhiên, Iran đối mặt với thách thức lớn về công nghệ và vốn. Ngân hàng Thế giới phân tích rằng phần lớn các mỏ tại Iran vẫn sử dụng công nghệ khai thác lạc hậu, làm giảm hiệu suất và gây ô nhiễm môi trường. Các lệnh cấm vận quốc tế cũng hạn chế khả năng tiếp cận máy móc, vốn và công nghệ hiện đại, khiến tiến độ phát triển, đặc biệt với lithium, chưa đạt kỳ vọng.
Vai trò chiến lược của Trung Quốc và tác động toàn cầu
Sự trỗi dậy của ngành khai khoáng Iran không thể tách rời mối quan hệ chiến lược với Trung Quốc. Trong khuôn khổ thỏa thuận hợp tác 25 năm, Trung Quốc đã cam kết đầu tư hàng chục tỷ USD vào hạ tầng khai thác và chế biến khoáng sản tại Iran. Trung Quốc, hiện kiểm soát phần lớn chuỗi cung ứng pin toàn cầu, có thể củng cố vị thế độc tôn trước sự cạnh tranh từ Mỹ và EU thông qua việc tiếp cận nguồn lithium và đồng dồi dào từ Iran.
Một chuyên gia năng lượng tại CFR nhận định rằng sự kết hợp giữa công nghệ chế biến của Trung Quốc và nguồn tài nguyên thô của Iran đang tạo ra một cực đối trọng mới trên thị trường khoáng sản chiến lược toàn cầu. Điều này có thể thay đổi cân bằng quyền lực trong ngành công nghiệp pin và năng lượng tái tạo.
Bối cảnh kinh tế khó khăn và thông điệp mạnh mẽ
Nền kinh tế Iran hiện đang chịu áp lực lớn với tổng kim ngạch xuất khẩu hàng hóa dự kiến giảm khoảng 16% xuống còn gần 100 tỷ USD vào năm 2025, theo ước tính của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF). Lạm phát dự báo ở mức 43,3% khiến đồng nội tệ rial mất giá, chi phí sinh hoạt tăng cao và sức mua của người dân suy giảm.
Dù vậy, với trữ lượng khổng lồ của các loại khoáng sản quý hiếm như lithium, Iran đang gửi đi thông điệp mạnh mẽ rằng ngay cả khi không có dầu mỏ và vũ khí hạt nhân, quốc gia này vẫn sở hữu những 'quân bài' đủ mạnh để buộc các cường quốc trên thế giới phải ngồi vào bàn đàm phán. Phát hiện mỏ lithium không chỉ là cơ hội kinh tế mà còn là yếu tố then chốt trong chiến lược địa chính trị của Tehran trong thập kỷ tới.
