Hội nghị chuyên đề về công tác quản lý nhà nước phục vụ phát triển điện hạt nhân đã diễn ra với trọng tâm thảo luận các giải pháp hoàn thiện hệ thống pháp quy, nâng cao năng lực quản lý nhà nước về an toàn bức xạ và hạt nhân. Phát biểu tại phiên chuyên đề, ông Nguyễn Ngọc Huynh, Phó Cục trưởng Cục An toàn bức xạ và hạt nhân, cho biết sau khi Quốc hội ban hành Nghị quyết số 174/2024/QH15 về tiếp tục thực hiện chủ trương đầu tư Dự án điện hạt nhân Ninh Thuận và Nghị quyết số 189/2025/QH15 về một số cơ chế, chính sách đặc biệt đầu tư xây dựng dự án, các chủ đầu tư đang khẩn trương hoàn tất công tác chuẩn bị. Mục tiêu cụ thể là đưa tổ máy điện hạt nhân đầu tiên vào vận hành năm 2035.
Chính phủ đã ban hành các đề án đào tạo, phát triển nguồn nhân lực, đồng thời tăng cường năng lực cho cơ quan pháp quy và các tổ chức hỗ trợ kỹ thuật phục vụ chương trình điện hạt nhân. Ông Huynh nhấn mạnh, Luật Năng lượng nguyên tử năm 2025 cùng các văn bản hướng dẫn thi hành đã thiết lập khung pháp lý quản lý toàn bộ vòng đời nhà máy điện hạt nhân, từ phê duyệt địa điểm, cấp phép xây dựng, vận hành thử, vận hành chính thức đến chấm dứt hoạt động.
Cục An toàn bức xạ và hạt nhân đang tiếp tục hoàn thiện hệ thống thông tư, tiêu chuẩn kỹ thuật về an toàn và an ninh hạt nhân. Đơn vị cũng xây dựng các quy định đối với lò phản ứng nghiên cứu và lò phản ứng mô-đun nhỏ (SMR), chuẩn bị nguồn nhân lực, tổ chức các nhóm chuyên môn thẩm định, hoàn thiện cơ chế phối hợp với chủ đầu tư và tăng cường năng lực thanh tra, giám sát.
Khó khăn và kiến nghị từ chủ đầu tư
Ông Huynh cũng thẳng thắn chỉ ra những khó khăn hiện hữu: đội ngũ chuyên gia có kinh nghiệm trong lĩnh vực hạt nhân còn thiếu, trong khi hạ tầng kỹ thuật và các công cụ phục vụ thẩm định an toàn vẫn hạn chế. Nhiều đại biểu tại hội nghị đã đóng góp ý kiến, đề xuất nhằm hoàn thiện hệ thống pháp quy hạt nhân.
Đại diện Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) cho biết đơn vị đang triển khai nhiều nhiệm vụ cho Dự án Nhà máy điện hạt nhân Ninh Thuận 1, gồm điều chỉnh chủ trương đầu tư, tham gia đàm phán Hiệp định liên Chính phủ, phối hợp đánh giá cơ sở hạ tầng điện hạt nhân quốc gia, xây dựng hệ thống văn bản quy phạm pháp luật và chuẩn bị kế hoạch đào tạo nguồn nhân lực vận hành. EVN kiến nghị tiếp tục hoàn thiện lộ trình pháp quy gắn với tiến độ đầu tư, tăng cường đối thoại kỹ thuật ngay từ giai đoạn chuẩn bị hồ sơ, xây dựng đội ngũ nhân lực pháp quy chuyên trách và hoàn thiện cơ chế phối hợp giữa cơ quan quản lý với chủ đầu tư trong quá trình thẩm định, cấp phép.
Với Dự án Nhà máy điện hạt nhân Ninh Thuận 2, đại diện Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam (Petrovietnam) nhấn mạnh yêu cầu tích hợp công tác pháp quy ngay từ giai đoạn chuẩn bị dự án và triển khai song song với quá trình lựa chọn công nghệ, thiết kế, huy động vốn, tổ chức EPC và chuẩn bị nhân lực. Theo Petrovietnam, việc xác định sớm các yêu cầu về pháp quy, cấp phép và an toàn hạt nhân sẽ góp phần hạn chế điều chỉnh hồ sơ, bảo đảm tiến độ cũng như các yêu cầu an toàn trong toàn bộ vòng đời nhà máy.
Công nghệ mới và giải pháp từ doanh nghiệp
Ở góc độ công nghệ, ông Sergey Salata, Giám đốc kỹ thuật Công ty Star Energy Việt Nam, giới thiệu công nghệ lò phản ứng mô-đun siêu nhỏ STAR (Safe Tiny Atomic Reactor) và đề xuất triển khai dự án thử nghiệm tại Việt Nam. Theo ông, công nghệ này có thể giảm chi phí đầu tư ban đầu, triển khai theo từng giai đoạn, đồng thời tạo điều kiện để cơ quan pháp quy, các tổ chức hỗ trợ kỹ thuật và đội ngũ chuyên gia trong nước từng bước nâng cao năng lực quản lý, thẩm định và vận hành các dự án điện hạt nhân.
Công ty Bertin Technologies (Pháp) giới thiệu các giải pháp quan trắc, phát hiện và đo lường bức xạ, cùng những thách thức mà người sử dụng gặp phải và cách giải quyết. Trong khi đó, Công ty QIS Global chia sẻ kinh nghiệm ứng dụng công nghệ bức xạ trong kiểm tra không phá hủy (NDT) phục vụ các lĩnh vực điện hạt nhân, dầu khí, năng lượng và chế tạo.
Đề xuất hoàn thiện khung pháp lý
Đại diện các doanh nghiệp kiến nghị tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý theo hướng phù hợp với Luật Năng lượng nguyên tử và các tiêu chuẩn của Cơ quan Năng lượng nguyên tử quốc tế (IAEA). Các ý kiến cũng đề nghị đẩy mạnh chuyển giao công nghệ, đào tạo nguồn nhân lực và tăng cường phối hợp giữa cơ quan quản lý, doanh nghiệp, viện nghiên cứu và cơ sở đào tạo nhằm thúc đẩy ứng dụng công nghệ bức xạ trong công nghiệp.
