Hệ thống điện Việt Nam bước vào giai đoạn vận hành phức tạp với cơ cấu nguồn đa dạng
Sau nhiều năm phát triển mạnh mẽ, hệ thống điện Việt Nam hiện đang đối mặt với những thách thức mới trong công tác vận hành, khi cơ cấu nguồn điện ngày càng trở nên đa dạng và phức tạp hơn bao giờ hết. Theo thông tin từ Công ty Vận hành hệ thống điện và thị trường điện quốc gia (NSMO) thuộc Bộ Công thương, tính đến đầu năm 2026, hệ thống điện quốc gia đã có tổng cộng 479 nhà máy điện, với tổng công suất lắp đặt đạt hơn 92.383 MW. Trong điều kiện này, việc huy động và điều độ các nguồn điện không chỉ chịu ảnh hưởng trực tiếp từ nhu cầu phụ tải mà còn phụ thuộc sâu sắc vào đặc tính kỹ thuật riêng biệt của từng loại hình nguồn điện.
Nhiệt điện than vẫn giữ vai trò nguồn điện nền quan trọng
Trong cơ cấu nguồn điện hiện tại, nhiệt điện than vẫn đóng vai trò là nguồn điện nền then chốt, góp phần đảm bảo sự ổn định cho toàn hệ thống. Tuy nhiên, thực tế năm 2025 đã cho thấy một bức tranh khác biệt: nhu cầu điện không tăng cao như dự báo ban đầu, trong khi đó tỷ trọng của năng lượng tái tạo lại tiếp tục gia tăng với tốc độ nhanh chóng. Hệ quả là chế độ vận hành của nhiều nhà máy nhiệt điện buộc phải điều chỉnh linh hoạt hơn so với thiết kế ban đầu, đặc biệt là tại các khu vực nam miền Trung và Tây Nguyên.
Một ví dụ điển hình là Nhà máy Nhiệt điện BOT Vĩnh Tân 1 với công suất 1.200 MW. Theo ông Phan Ngọc Cẩm Thành, Phó Tổng Giám đốc Công ty trách nhiệm hữu hạn Điện lực Vĩnh Tân 1, nhà máy này được thiết kế để vận hành ở chế độ chạy nền ổn định. Tuy nhiên, trước sự gia tăng nhanh chóng của năng lượng tái tạo, đặc biệt vào các khung giờ trưa, các tổ máy buộc phải tăng giảm tải thường xuyên với biên độ lớn, hoàn toàn khác xa so với điều kiện thiết kế ban đầu.
Các tổ máy nhiệt điện than có những giới hạn kỹ thuật nhất định, do đó việc thay đổi phụ tải liên tục trong thời gian ngắn có thể gây ảnh hưởng tiêu cực đến độ bền của thiết bị và hiệu quả kinh tế chung. Các nhà máy sẵn sàng tuân thủ yêu cầu điều độ, nhưng đồng thời cũng kiến nghị cần có khoảng thời gian duy trì công suất hợp lý để tổ máy có thể ổn định trước khi thực hiện các điều chỉnh tiếp theo.
An toàn hệ thống điện là nguyên tắc bất biến
Trước những thách thức ngày càng gia tăng trong công tác điều độ và vận hành hệ thống điện, ông Nguyễn Quốc Trung, Phó Tổng Giám đốc NSMO, đã khẳng định rằng an toàn của hệ thống điện không thể chỉ trông chờ vào công tác điều độ đơn thuần. Thay vào đó, nó phụ thuộc chặt chẽ vào kỷ luật kỹ thuật và trách nhiệm vận hành của từng chủ thể tham gia vào hệ thống, bao gồm các nhà máy điện và đơn vị truyền tải.
Quan điểm chỉ đạo xuyên suốt của NSMO là coi an toàn hệ thống điện như một "giới hạn cứng", tuyệt đối không được đánh đổi vì bất kỳ yếu tố nào. Không vì áp lực giải tỏa công suất, tiến độ dự án hay lợi ích của bất kỳ tổ chức, cá nhân nào mà có thể xem nhẹ an toàn của hệ thống điện quốc gia.
Đầu tư vào lưới truyền tải để nâng cao khả năng tích hợp
Cùng với yêu cầu giữ vững an toàn hệ thống, việc phát triển đồng bộ giữa nguồn điện và lưới điện được xác định là giải pháp căn cơ nhằm nâng cao khả năng tích hợp năng lượng tái tạo. Tại các khu vực như nam miền Trung và Tây Nguyên, nơi tập trung nhiều dự án điện gió và điện mặt trời, sự phối hợp chặt chẽ giữa các nhà máy điện với đơn vị truyền tải và các cấp điều độ có ý nghĩa vô cùng quan trọng, góp phần đảm bảo vận hành an toàn và ổn định cho hệ thống điện.
Theo Quy hoạch Điện VIII điều chỉnh, tổng giá trị đầu tư vào hệ thống lưới điện trong giai đoạn từ 2026 đến 2030 dự kiến sẽ gấp khoảng hai lần so với giá trị tài sản lưới điện hiện tại. Trong bối cảnh này, Tổng công ty Truyền tải điện quốc gia (EVNNPT) đã xác định việc nâng cao năng lực vận hành linh hoạt, an toàn và tin cậy cho hệ thống truyền tải là nhiệm vụ then chốt. Mục tiêu không chỉ là đáp ứng yêu cầu giải tỏa công suất nguồn điện mà còn tạo nền tảng vững chắc cho việc tích hợp hiệu quả các nguồn năng lượng tái tạo.
Ông Trần Đăng Khoa, thành viên Hội đồng thành viên EVNNPT, cho biết bên cạnh việc đầu tư xây dựng mới, đơn vị đang triển khai một chiến lược dài hạn nhằm nâng cao độ tin cậy của các tài sản truyền tải hiện hữu. Chiến lược này bao gồm việc đẩy mạnh chuyển đổi số, ứng dụng công nghệ hiện đại, hệ thống giám sát thông minh và các giải pháp tự động hóa trong quản lý và vận hành lưới điện.
Kinh nghiệm từ thực tiễn vận hành
Từ thực tiễn sản xuất và kinh doanh, đại diện các nhà máy điện gió và điện mặt trời cho rằng việc duy trì cơ chế đối thoại và trao đổi định kỳ với các cấp điều độ và đơn vị truyền tải đã giúp doanh nghiệp chủ động phòng ngừa nguy cơ sự cố, rút ngắn thời gian cắt điện phục vụ sửa chữa, đồng thời nâng cao hiệu quả vận hành và tối ưu hóa sản lượng phát điện.
Chia sẻ kinh nghiệm cụ thể, ông Nguyễn Lê Anh Khoa, Phó Giám đốc Nhà máy Điện gió Nhơn Hòa 1, cho biết năm 2025 là giai đoạn cao điểm khi nhà máy vừa phải đảm bảo vận hành an toàn và ổn định, vừa triển khai các hạng mục kỹ thuật phức tạp liên quan đến việc nâng cấp kết nối từ lưới 220 kV lên cấp điện áp 500 kV. Quá trình này đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ và hỗ trợ kỹ thuật sát sao từ các cấp điều độ và đơn vị truyền tải để đảm bảo tiến độ và hạn chế tối đa ảnh hưởng đến vận hành hệ thống.
Nhìn chung, hệ thống điện Việt Nam đang bước vào một giai đoạn mới với nhiều cơ hội và thách thức đan xen. Việc duy trì an toàn hệ thống, kết hợp với đầu tư phát triển đồng bộ giữa nguồn và lưới điện, sẽ là chìa khóa then chốt để đảm bảo sự ổn định và bền vững cho ngành điện trong tương lai.
