Giá dầu thế giới bùng nổ sau vụ Mỹ bắt giữ tàu chở hàng Iran
Đến tối ngày 20.4 theo giờ Việt Nam, thị trường dầu mỏ thế giới chứng kiến đợt tăng giá mạnh mẽ. Giá dầu Brent đã tăng khoảng 4,5%, đạt mức 94,5 USD/thùng, trong khi giá dầu WTI cũng tăng thêm 5%, lên khoảng 88 USD/thùng. Đây là mức tăng đáng kể, phản ánh sự bất ổn gia tăng tại khu vực Trung Đông.
Diễn biến căng thẳng leo thang
Sự kiện châm ngòi cho đợt tăng giá này là thông báo từ Bộ Tư lệnh Trung tâm (CENTCOM) của Mỹ vào ngày 20.4. Theo đó, tàu khu trục USS Spruance của Hải quân Mỹ đã bắt giữ tàu chở hàng M/V Touska treo cờ Iran tại vịnh Oman. Trên mạng xã hội Truth Social, cựu Tổng thống Mỹ Donald Trump tiết lộ chi tiết: tàu USS Spruance đã cảnh báo tàu Touska phải dừng lại, nhưng con tàu này vẫn tiếp tục di chuyển. Hải quân Mỹ sau đó nổ súng bắn phòng máy và tiếp cận kiểm soát tàu Touska.
Hiện vẫn chưa rõ liệu quá trình kiểm soát này có gây ra thương vong nào hay không. Phản ứng ngay lập tức, phía Iran đã cáo buộc Mỹ có hành động "cướp biển" và cảnh báo sẽ có biện pháp đáp trả thích đáng. Đây là lần đầu tiên Mỹ bắt giữ một tàu hàng liên quan đến Iran kể từ khi Washington áp đặt lệnh phong tỏa các tàu ra vào cảng biển của đối phương tại vịnh Ba Tư và vịnh Oman từ ngày 13.4.
Tình hình giao thương qua eo biển Hormuz
Theo thông tin từ Công ty Kpler chuyên theo dõi hàng hải, được AFP dẫn lại ngày 17.4, ba tàu chở dầu của Iran gồm Deep Sea, Sonia I và Diona đã vận chuyển tổng cộng 5 triệu thùng dầu thô đi qua eo biển Hormuz vào ngày 15.4, bất chấp lệnh phong tỏa của Mỹ. Tuy nhiên, tình hình tại eo biển chiến lược này đang trở nên bất ổn hơn bao giờ hết.
Iran đã đưa ra cảnh báo có thể siết chặt kiểm soát eo biển Hormuz - một động thái sẽ tác động sâu sắc đến nền kinh tế toàn cầu. Dữ liệu từ Kpler được tờ The New York Times trích dẫn cho thấy, chỉ có ba tàu vượt qua eo biển Hormuz trong ngày 20.4. Trước đó, ngày 18.4 có khoảng 24 tàu di chuyển qua đây sau khi Iran thông báo mở cửa eo biển cho toàn bộ tàu thương mại trong thời gian lệnh ngừng bắn giữa Israel và Li Băng có hiệu lực. Tuy nhiên, chỉ khoảng một ngày sau, Tehran tuyên bố đình chỉ việc mở cửa này.
Bế tắc trong đàm phán hòa bình
Tình hình xung đột giữa Iran và Mỹ vẫn chưa có dấu hiệu tích cực về đàm phán hòa bình. Vòng đàm phán thứ hai giữa Washington và Tehran dự kiến diễn ra ở Pakistan tiếp tục bị bỏ ngỏ. Phát ngôn viên Esmail Baghaei của Bộ Ngoại giao Iran thông báo nước này chưa có kế hoạch cho một vòng đàm phán mới với Mỹ, đồng thời chỉ trích Washington vi phạm thỏa thuận giữa hai bên.
Truyền hình Iran cũng dẫn lời Ngoại trưởng Abbas Araghchi trong cuộc trao đổi với người đồng cấp Pakistan Ishaq Dar, nhấn mạnh rằng các hành động gần đây của Mỹ là dấu hiệu "thiếu nghiêm túc trong ngoại giao".
Phân tích từ các chuyên gia
Chuyên gia tình báo quân sự Mỹ Carl O. Schuster, hiện đang giảng dạy về quan hệ quốc tế và lịch sử tại Đại học Hawaii - Thái Bình Dương, nhận định: "Tehran kỳ vọng Washington sẽ chấm dứt giao tranh trước khi chính quyền của Iran bị ảnh hưởng về vị thế cầm quyền. Vì vậy, Tehran sẽ tiếp tục chiến đấu, tìm kiếm đàm phán hòa bình khi cần tạm dừng, nhưng từ chối các điều khoản của Washington."
Ông Schuster nhấn mạnh thêm: "Mỹ là lực lượng quân sự mạnh nhất thế giới, nhưng chiến tranh chính trị mới quyết định thắng lợi trong chiến tranh hiện đại. Tổng thống Trump phải duy trì sự ủng hộ chính trị cho cuộc chiến nếu ông ta muốn tiếp diễn hơn 60 ngày."
Bà Mona Yacoubian, Giám đốc chương trình Trung Đông tại Trung tâm nghiên cứu chiến lược và quốc tế (CSIS, Mỹ), đánh giá: "Tổng thống Trump đã báo hiệu mong muốn về một chiến lược rút lui - cho dù thông qua một cuộc đàm phán ngừng bắn thành công hay bằng một số chiến lược khác, chưa được công bố. Những tuyên bố của ông về sự thay đổi chế độ, uranium được làm giàu ở Iran và quân đội nước này bị tàn phá đã tạo tiền đề cho việc Mỹ rút khỏi cuộc xung đột trong thời gian ngắn."
Tuy nhiên, bà Yacoubian cũng lưu ý: "Tổng thống Trump cũng nhấn mạnh khả năng Mỹ có thể quay trở lại để thực hiện các 'cuộc tấn công tại chỗ' vào Iran khi cần thiết." Dù vậy, bà nhận định tính đến nay, Mỹ và Israel gần như không thể loại bỏ hoàn toàn năng lực UAV và tên lửa của Iran.
Triển vọng căng thẳng kéo dài
Dường như thế cuộc căng thẳng ở Trung Đông có thể còn kéo dài, nhưng một sự thay đổi đột phá ở khu vực thì khó diễn ra. Cuộc chiến giữa Iran và Mỹ giờ đây đã trở thành một cuộc chiến tranh ý chí chính trị của cả hai bên. Việc kiểm soát eo biển Hormuz và các tuyến đường vận chuyển dầu mỏ tiếp tục là điểm nóng, với những tác động trực tiếp đến giá cả năng lượng toàn cầu.
