Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) vừa có văn bản kiến nghị Bộ Công thương làm rõ hiệu quả của các dự án điện mặt trời gắn pin lưu trữ (BESS) khi mô hình này làm tăng giá điện nhưng lợi ích chưa rõ ràng. Theo EVN, việc lắp đặt hệ thống lưu trữ làm tăng tổng mức đầu tư dự án, kéo theo khung giá điện cao hơn so với các nhà máy điện mặt trời thông thường, đồng nghĩa bên mua điện phải trả chi phí cao hơn.
Giá điện mặt trời có pin lưu trữ cao hơn từ 11-14%
Theo tính toán của EVN, khung giá điện mặt trời mặt đất có pin lưu trữ khoảng 1.104-1.550 đồng/kWh, tùy khu vực và phương án xác định suất đầu tư. Với điện mặt trời nổi có BESS, mức giá dao động từ 1.299-1.823 đồng/kWh. EVN giả định hệ thống lưu trữ có công suất bằng 10% công suất nhà máy điện mặt trời, suất đầu tư BESS được tham khảo từ các dự án đấu thầu trong nước, thị trường Trung Quốc và mức trung bình toàn cầu.
Năm 2025, Bộ Công thương đã ban hành khung giá phát điện cho nhà máy điện mặt trời kèm hệ thống pin tích trữ. Cụ thể, giá tối đa (chưa gồm VAT) với điện mặt trời mặt đất không có pin lưu trữ tại miền Bắc là 1.382,7 đồng/kWh, trong khi dự án BESS là 1.571,98 đồng/kWh. Tại miền Trung, giá tối đa không pin là 1.107,1 đồng/kWh, có pin là 1.257,05 đồng/kWh. Tại miền Nam, không pin là 1.012 đồng/kWh, có pin là 1.149,86 đồng/kWh. Với điện mặt trời nổi có BESS, giá tối đa tại ba miền lần lượt là 1.876,57 đồng/kWh, 1.487,18 đồng/kWh và 1.367,13 đồng/kWh. Như vậy, các dự án BESS được hưởng mức giá cao hơn khoảng 140-190 đồng/kWh so với dự án không lưu trữ, tương đương tăng 11-14%.
Nhu cầu điện mặt trời tăng cao
TS Nguyễn Duy Khiêm, giảng viên Trường ĐH Quy Nhơn, cho biết nhu cầu lắp đặt điện mặt trời mái nhà của người dân tăng khoảng 20-30% so với trước, đặc biệt là các hộ kinh doanh dịch vụ và sản xuất do cách tính giá giờ cao điểm thay đổi. Nhiều khách hàng của ông là quán cà phê, nhà hàng, khách sạn muốn đầu tư mở rộng hệ thống pin mặt trời và thêm pin lưu trữ để không phụ thuộc vào lưới điện. Chi phí đầu tư hiện khá thấp, thời gian thu hồi vốn chỉ khoảng 3 năm so với trước đây 5 năm.
Chuyên gia năng lượng Nguyễn Huy Hoạch nhận định công suất điện mặt trời dự kiến tiếp tục tăng mạnh. Khi tỷ trọng điện mặt trời tăng cao, hệ thống điện cần thêm khả năng điều tiết và cân bằng công suất. Vào buổi trưa, điện mặt trời phát rất cao nhưng cuối chiều và tối – thời điểm phụ tải tăng mạnh – sản lượng giảm mạnh. Giá trị lớn nhất của BESS là khả năng dịch chuyển điện năng từ thời điểm dư thừa sang thiếu hụt, giảm giá thành cung cấp điện theo thời điểm.
Chính sách khuyến khích và kiến nghị của EVN
Chỉ thị số 10/CT-TTg ngày 30.3.2026 yêu cầu đẩy mạnh phát triển điện mặt trời mái nhà tự sản, tự tiêu, ưu tiên lắp đặt tại cơ quan công sở, cơ sở sản xuất, kinh doanh và hộ gia đình; khuyến khích lắp đặt BESS nhằm giảm phụ tải giờ cao điểm. Quy hoạch điện VIII điều chỉnh phấn đấu đến năm 2030 tổng công suất điện mặt trời tăng thêm 4.100 MW; định hướng đến năm 2050 đạt 168.594-189.294 MW, sản xuất 252,1-291,5 tỉ kWh.
Tuy nhiên, EVN kiến nghị Bộ Công thương làm rõ quyền và trách nhiệm điều khiển, mục tiêu lắp đặt, cơ chế huy động và trách nhiệm của chủ đầu tư trong việc bảo đảm khả dụng của hệ thống pin lưu trữ. EVN đề nghị cơ quan quản lý đánh giá nhu cầu thực tế của hệ thống điện trước khi cho phép phát triển dự án điện mặt trời hoặc điện gió kết hợp lưu trữ để tránh đầu tư dư thừa.
Doanh nghiệp lo ngại chính sách biến động
TS Ngô Đức Lâm, nguyên Phó viện trưởng Viện Năng lượng, cho rằng kiến nghị của EVN phản ánh góc nhìn về khung giá mua điện đầu vào. Khi giá mua cao ảnh hưởng đến giá bán đầu ra và lợi nhuận của EVN. Hệ thống pin lưu trữ phức tạp và đắt đỏ, mọi thứ tính vào giá thành, ảnh hưởng đến giá bán điện cho người tiêu dùng. Ông nói: “Việc lắp đặt hệ thống pin lưu trữ trước đây là phương án bắt buộc với các dự án này và năm 2025 đã ban hành khung giá phát điện. Với kiến nghị của EVN, nếu chính sách giá biến động sẽ ảnh hưởng nhiều đến các dự án và mục tiêu phát triển năng lượng tái tạo.”
TS Nguyễn Duy Khiêm thừa nhận bất cứ dự án nào khi trang bị thêm hệ thống lưu trữ sẽ đội giá thành. Trước đây, các dự án điện mặt trời muốn nối lưới bắt buộc phải đầu tư BESS vì lý do an toàn nguồn cung. Nếu kiến nghị của EVN được chấp thuận và không có chính sách giá khác biệt, những đơn vị đã đầu tư sẽ bị thiệt hại lớn. Ông đặt câu hỏi: “Phần thiệt hại cho khoản đầu tư này sẽ được giải quyết thế nào? Sự biến động mạnh về chính sách giá như vậy ai sẽ chịu trách nhiệm?”
Hiệu quả từ điện mặt trời mái nhà kèm BESS
Theo Hiệp hội Năng lượng Việt Nam, điện mặt trời mái nhà kết hợp pin lưu trữ đã cho thấy hiệu quả kinh tế rõ rệt. Nếu một hộ gia đình sử dụng khoảng 600 kWh điện/tháng, hệ thống 5 kWp kết hợp pin lưu trữ 10 kWh giúp giảm 70-90% lượng điện mua từ lưới, tiết kiệm khoảng 1,8-2,2 triệu đồng mỗi tháng. Với mức tiêu thụ 800-1.000 kWh/tháng, thời gian hoàn vốn từ 5 năm rút xuống còn 3-4 năm. Tuy nhiên, nhóm hộ sử dụng từ 600 kWh/tháng trở lên chỉ chiếm khoảng 5-8% tổng số hộ, tương đương 1,5-2 triệu hộ gia đình. Để đẩy mạnh, cần có cơ chế tín dụng xanh lãi suất thấp, thời gian vay dài và cơ chế mua điện dư từ pin lưu trữ.
Xây dựng cơ sở kinh tế rõ ràng hơn
Chi phí đầu tư hệ thống pin lưu trữ được đưa vào tổng mức đầu tư dự án, làm tăng vốn và đẩy khung giá phát điện. Chức năng chính của BESS là lưu trữ điện khi thừa và phát lại khi cần. Việt Nam chưa có cơ chế thị trường hoàn chỉnh cho các dịch vụ như điều tần, điều áp, dự phòng công suất hay cân bằng hệ thống. Do đó, phần lớn chi phí đầu tư pin lưu trữ chỉ có thể thu hồi qua giá bán điện. Tuy nhiên, nếu có đủ lưu trữ cung cấp cho buổi tối, EVN sẽ giảm đầu tư thêm nguồn cung để đáp ứng phụ tải cao điểm. Vì vậy, kiến nghị của EVN thực chất là yêu cầu xây dựng cơ sở kinh tế đủ rõ ràng trước khi chuyển chi phí lưu trữ thành giá điện mà hệ thống phải chi trả.
