EU Xem Xét Khôi Phục Mô Hình Mua Chung Khí Đốt Để Đối Phó Xung Đột Iran
Trong bối cảnh cuộc xung đột Iran đang làm dấy lên những lo ngại sâu sắc về nguồn cung năng lượng toàn cầu, Liên minh châu Âu (EU) đang xem xét một bước đi chiến lược quan trọng. Theo thông tin từ Politico vào ngày 21/4, khối này có kế hoạch khôi phục và mở rộng mô hình "mua chung" khí đốt trên toàn lãnh thổ, nhằm bảo vệ nền kinh tế trước sự biến động khó lường của giá cả và nguy cơ đứt gãy nguồn cung.
Mô Hình AggregateEU: Từ Biện Pháp Khẩn Cấp Đến Công Cụ Thường Trực
EU lần đầu tiên giới thiệu mô hình AggregateEU vào năm 2023 như một biện pháp khẩn cấp, sau khi nguồn cung khí đốt từ Nga bị cắt giảm đáng kể. Hoạt động thông qua một nền tảng điều phối trung tâm, AggregateEU tập hợp nhu cầu của các quốc gia thành viên lại thành một đơn hàng khổng lồ. Thay vì để từng công ty năng lượng tại các nước đơn độc đàm phán với các "ông lớn" như ExxonMobil hay QatarEnergy, việc tận dụng sức mạnh thị trường của 450 triệu người tiêu dùng giúp EU có vị thế đàm phán tốt hơn rất nhiều.
Theo đề xuất mới mà Politico được tiếp cận, cơ chế này không chỉ dừng lại ở việc đối phó với khủng hoảng ngắn hạn. Nó có thể trở thành một công cụ thường trực, hỗ trợ EU trong việc chuyển dịch dần từ mua chung khí đốt sang mua chung dầu và các nguồn năng lượng xanh như hydro trong tương lai, sử dụng cùng một hạ tầng điều phối hiện có.
Những Thách Thức Và Tranh Cãi Xung Quanh Mô Hình
Tuy nhiên, việc khôi phục mô hình mua sắm phối hợp này không hề đơn giản. Một trong những rào cản lớn nhất là sự khác biệt về lợi ích giữa các quốc gia thành viên. AggregateEU, phiên bản ban đầu, đã bị chỉ trích rộng rãi, với những người phản đối kêu gọi dữ liệu minh bạch hơn và đặt câu hỏi về khẳng định của Ủy ban châu Âu (EC) rằng hệ thống này đã được sử dụng rộng rãi.
Những ý kiến khác lập luận rằng sự can thiệp của EU có thể làm đảo lộn các chuỗi cung ứng vốn đã mong manh, và việc đàm phán song phương giữa các bên tham gia thị trường lâu năm sẽ hiệu quả hơn. Ngoài ra, việc áp dụng trần giá khí đốt đi kèm với cơ chế mua chung cũng vấp phải cảnh báo về rủi ro làm giảm sức hấp dẫn của thị trường châu Âu đối với các nhà cung cấp toàn cầu.
Phản Hồi Từ Lãnh Đạo EU Và Triển Vọng Tương Lai
Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen đã lên tiếng bảo vệ mô hình mua sắm phối hợp này. Hồi đầu tháng 4, bà cho biết thông qua nền tảng AggregateEU, 90 tỷ mét khối khí đốt đã được mua và đáp ứng 77 tỷ mét khối nhu cầu của EU kể từ năm 2023. Tuy nhiên, theo Politico, vẫn chưa rõ liệu những con số đó có phản ánh lượng mua thực tế hay không.
Bản thân bà Von der Leyen cũng thừa nhận rằng nền tảng này cần được cải thiện. "Chúng ta không bắt đầu từ con số 0 với sự phối hợp này trong lĩnh vực năng lượng, nhưng chúng ta có thể phải làm nhiều hơn và làm tốt hơn", bà nhấn mạnh. EC cũng sẽ tìm cách tăng cường hợp tác quốc tế để tăng nguồn cung từ các nước láng giềng và thông qua mạng lưới các hiệp định thương mại của EU.
Nhìn chung, quyết định của EU về việc khôi phục mô hình mua chung khí đốt không chỉ là một phản ứng trước xung đột Iran, mà còn thể hiện nỗ lực dài hạn nhằm củng cố an ninh năng lượng và giảm thiểu sự phụ thuộc vào các nguồn cung bất ổn.
