Bộ Công Thương vừa công bố dự thảo Nghị định Kinh doanh xăng dầu với nhiều thay đổi căn bản, nổi bật là việc bỏ cơ chế Nhà nước công bố giá cơ sở định kỳ. Thay vào đó, thương nhân đầu mối và thương nhân phân phối sẽ tự quyết định, công bố giá bán lẻ trong hệ thống của mình theo công thức quy định tại Nghị định, đồng thời kê khai với cơ quan quản lý để giám sát. Điều này có thể dẫn đến nhiều mức giá bán lẻ khác nhau trên thị trường, thay vì gần như một mức giá thống nhất toàn quốc như hiện nay.
Bỏ công bố giá cơ sở – thay đổi cốt lõi
Theo Bộ Công Thương, dự thảo được xây dựng trên nguyên tắc kế thừa các quy định còn phù hợp, đồng thời sửa đổi những bất cập nhằm nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước, đáp ứng yêu cầu phát triển thị trường xăng dầu trong giai đoạn mới. Việc trao quyền tự định giá cho thương nhân là bước đi quan trọng để hướng tới thị trường cạnh tranh, giảm dần can thiệp hành chính. Tuy nhiên, để bảo đảm an sinh xã hội, dự thảo quy định tại vùng sâu, vùng xa, giá bán lẻ của thương nhân phân phối không được vượt quá mức giá cao nhất do thương nhân đầu mối công bố trên cùng địa bàn.
Tổ chức lại hệ thống phân phối
Dự thảo đề xuất tái cấu trúc hệ thống phân phối theo hướng tinh gọn, giảm các tầng nấc trung gian. Các loại hình như đại lý bán lẻ, thương nhân nhận quyền bán lẻ và thương nhân phân phối sẽ được sắp xếp lại nhằm hạn chế tình trạng mua bán lòng vòng, nâng cao hiệu quả lưu thông hàng hóa. Điều này kỳ vọng sẽ giúp giảm chi phí trung gian, từ đó có thể hạ giá bán lẻ cho người tiêu dùng.
Nâng cao điều kiện gia nhập thị trường
Đối với thương nhân đầu mối, dự thảo nâng đáng kể điều kiện. Doanh nghiệp muốn trở thành đầu mối phải có ít nhất 36 tháng hoạt động liên tục với tư cách thương nhân phân phối; sở hữu kho tiếp nhận xăng dầu có sức chứa tối thiểu 15.000 m³; sở hữu ít nhất 10 cửa hàng bán lẻ và bảo đảm tổng nguồn cung tối thiểu 100.000 m³ xăng dầu mỗi năm. Nếu không đáp ứng sản lượng tối thiểu trong hai năm liên tiếp, doanh nghiệp sẽ bị xem xét thu hồi giấy phép. Quy định này nhằm siết chặt năng lực của các đầu mối, bảo đảm thị trường ổn định.
Quản lý dữ liệu và hậu kiểm
Dự thảo bổ sung yêu cầu thương nhân đầu mối và phân phối phải kết nối dữ liệu với Bộ Công Thương, thực hiện kê khai giá, báo cáo trực tuyến về nguồn hàng, tồn kho, hệ thống phân phối. Mục tiêu là xây dựng hệ thống quản lý xăng dầu quốc gia, phục vụ giám sát thị trường theo thời gian thực. Ngoài ra, các cửa hàng bán lẻ xăng dầu được định hướng phát triển thành hạ tầng thương mại đa dịch vụ, thay vì chỉ kinh doanh xăng dầu như hiện nay. Theo Bộ Công Thương, đây là xu hướng tất yếu nhằm nâng cao hiệu quả khai thác hạ tầng và đa dạng hóa dịch vụ.
Bình ổn giá và dự trữ
Dự thảo cũng quy định nguyên tắc xác định các trường hợp biến động giá bất thường để triển khai biện pháp bình ổn khi xảy ra khủng hoảng. Đồng thời, tiếp tục duy trì mức dự trữ lưu thông tối thiểu tương đương 20 ngày cung ứng đối với thương nhân đầu mối nhằm hạn chế nguy cơ đứt gãy nguồn cung. Bộ Công Thương cho biết sẽ tiếp tục tổng hợp, nghiên cứu và tiếp thu các ý kiến đóng góp để hoàn thiện dự thảo trước khi trình Chính phủ xem xét, ban hành.
