Phương Tây cần sao chép chiến lược năng lượng của Trung Quốc
Tác giả Bjorn Lomborg – Chủ tịch Trung tâm Đồng thuận Copenhagen – vừa có bài phân tích trên Financial Post, nhấn mạnh rằng phương Tây phải học hỏi ngay chiến lược năng lượng từ Trung Quốc. Dù còn nhiều vấn đề ẩn sau những lời ca ngợi, nhưng chiến lược này có thể khiến phương Tây trở thành người đi sau muộn màng trong tương lai.
Thực trạng đằng sau những lời tung hô
Dư luận phương Tây thường ca ngợi sự thống trị của Trung Quốc trong lĩnh vực năng lượng sạch, với những cụm từ hào nhoáng như "siêu cường xanh". Tuy nhiên, đằng sau thành công về xe điện, pin mặt trời và tuabin gió là sự phụ thuộc nặng nề vào nhiên liệu hóa thạch, đặc biệt là than đá. Những thành tựu thực sự giúp Trung Quốc hưng thịnh – như nguồn năng lượng dồi dào và vị thế dẫn đầu về điện hạt nhân – lại bị phương Tây bỏ qua.
Sau khủng hoảng bất động sản, dòng vốn tại Trung Quốc đổ xô vào sản xuất pin mặt trời, dẫn đến tình trạng dư thừa công suất nghiêm trọng. Hiện nay, công suất sản xuất của nước này gấp hơn hai lần nhu cầu toàn cầu. Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), mọi phân khúc trong chuỗi cung ứng mặt trời của Trung Quốc đều thua lỗ trong năm 2024, với biên lợi nhuận thường xuyên ở mức âm 20% hoặc thấp hơn. Hơn 40 doanh nghiệp đã phá sản, và ngành này phải cắt giảm tới một phần ba nhân sự.
Một sự thật trớ trêu là việc sản xuất pin mặt trời "xanh" lại phụ thuộc hoàn toàn vào than đá; mỗi lò luyện silicon tại Trung Quốc đều cần một nhà máy nhiệt điện than đi kèm để vận hành. Tương tự, làn sóng đầu tư vào xe điện cũng đối mặt với bóng ma dư thừa công suất. Các dự báo cho thấy chỉ khoảng 15 trong tổng số 129 thương hiệu xe điện hiện nay có thể trụ vững đến năm 2030.
Giá trị thực sự và bài học cho phương Tây
Việc coi Trung Quốc là "siêu cường năng lượng tái tạo" phần lớn chỉ mang tính hình thức. Dù Trung Quốc bổ sung công suất điện gió và mặt trời ở mức kỷ lục, họ cũng đồng thời lên kế hoạch xây dựng số lượng nhà máy nhiệt điện than chưa từng có. Trung Quốc vẫn là quốc gia tiêu thụ than lớn nhất thế giới, với nhiên liệu hóa thạch chiếm hơn 87% nguồn năng lượng sơ cấp.
Tuy nhiên, lịch sử năng lượng của Trung Quốc để lại hai bài học quan trọng cho phương Tây:
- Thứ nhất: Trung Quốc đã mở rộng quy mô năng lượng một cách quyết liệt để làm giàu. Phương Tây, đặc biệt là châu Âu, cần dỡ bỏ những rào cản năng lượng tự thân để theo kịp. Ví dụ, công nghệ fracking (thủy lực cắt phá) đã giúp Trung Quốc tăng sản lượng khí đá phiến khoảng 20% mỗi năm từ 2017, đưa họ trở thành nhà sản xuất khí đốt lớn thứ ba thế giới.
- Thứ hai: Trung Quốc đang bứt phá mạnh mẽ trong công nghệ hạt nhân – chìa khóa thực sự để phi carbon hóa toàn cầu. Trong khi điện hạt nhân truyền thống tại phương Tây trở nên đắt đỏ, Trung Quốc chỉ mất 5 năm để xây xong một lò phản ứng với chi phí giảm một nửa so với năm 2000. Hiện nay, Trung Quốc có 60 lò đang vận hành, 37 lò đang xây dựng, và được đánh giá dẫn trước Mỹ từ 10-15 năm trong lĩnh vực này.
Chiến lược năng lượng của Trung Quốc không chỉ là một ván bài năng lượng tái tạo; đó là một cuộc đua giành quyền làm chủ nguồn năng lượng dồi dào. Phương Tây đang đứng trước nguy cơ tỉnh giấc trong một thế giới vận hành bằng các lò hạt nhân của Bắc Kinh. Một Trung Quốc "xanh" có thể chỉ là vỏ bọc, nhưng chiến lược thực thụ của họ – tăng cường tiêu thụ năng lượng và đầu tư mạnh mẽ vào R&D hạt nhân – chính là kịch bản mà phương Tây buộc phải sao chép.
