Việt Nam vươn lên vị trí 52 toàn cầu về đổi mới sáng tạo
Theo công bố mới nhất từ StartupBlink, đơn vị nghiên cứu về khởi nghiệp đổi mới sáng tạo có trụ sở tại Singapore, Việt Nam hiện đang đứng ở vị trí thứ 52 trên toàn cầu và thứ 8 tại châu Á về môi trường kinh doanh cho đổi mới sáng tạo. Nhiều chỉ số thành phần của Việt Nam thậm chí thuộc nhóm dẫn đầu khu vực, bao gồm các yếu tố như ưu đãi thuế, chi phí vận hành và quy mô thị trường. Đặc biệt, trụ cột về ưu đãi dành cho doanh nghiệp đổi mới sáng tạo của Việt Nam đạt thứ hạng cao, xếp thứ 21 toàn cầu.
Chính sách đồng bộ và quyết tâm chính trị
Ông Đỗ Tiến Thịnh, Phó Giám đốc Trung tâm Đổi mới sáng tạo quốc gia, nhấn mạnh rằng điểm nổi bật nhất hiện nay là sự thay đổi mang tính hệ thống, từ cơ chế chính sách đến cách tổ chức thực thi. “Chưa bao giờ chúng ta có một hệ thống chính sách đồng bộ, tập trung và quyết liệt như hiện nay, bao phủ cả doanh nghiệp, trung tâm hỗ trợ và các trường đại học, viện nghiên cứu”, ông Thịnh cho biết. Khi các nghị quyết lớn của Đảng được ban hành, đặc biệt là Nghị quyết 57, đổi mới sáng tạo đã trở thành một quyết tâm chính trị xuyên suốt, thay đổi nhận thức của cả hệ thống chính trị.
Hà Nội tiên phong với mô hình đột phá
Hà Nội là địa phương tiên phong với mô hình thí điểm mang tính đột phá - Công ty cổ phần Trung tâm Đổi mới sáng tạo. TS Trần Quang Hưng, Chủ tịch Hội đồng quản trị của công ty này, giải thích rằng đây là mô hình kết hợp giữa Nhà nước, doanh nghiệp và nhà trường, trong đó Nhà nước chiếm 70% vốn. “Trung tâm được định hướng trở thành ‘đường băng’ kết nối nhà nghiên cứu, startup với các bài toán thực tế, từ đó tạo ra giá trị xã hội và mô hình kinh doanh mới gắn với kinh tế số”, ông Hưng nói.
Điểm mới của mô hình này không chỉ nằm ở cấu trúc vốn, mà còn ở cách vận hành theo nguyên lý thị trường. Trung tâm có thể huy động các quỹ đầu tư mạo hiểm, kết nối không gian làm việc chung, và phối hợp với các sở, ngành để làm rõ bài toán và tìm lời giải phù hợp. Đây là bước chuyển quan trọng, giúp nguồn lực đổi mới sáng tạo được phân bổ linh hoạt và hiệu quả hơn so với mô hình truyền thống.
Giải quyết bài toán thực tiễn và cơ chế mở
Một trong những thay đổi mang tính bản chất là việc gắn đổi mới sáng tạo với các bài toán thực tiễn. Hà Nội đã công bố danh mục 30 bài toán lớn giai đoạn 2026-2030, trải rộng từ xử lý ùn tắc giao thông, ô nhiễm môi trường, quản trị đô thị, đến phát triển kinh tế số, dữ liệu và an sinh xã hội. Mỗi bài toán đều được mô tả cụ thể về hiện trạng, mục tiêu và yêu cầu đầu ra, tạo điều kiện để các nhà khoa học, doanh nghiệp và startup tham gia giải quyết.
Theo TS Trần Quang Hưng, việc “đặt hàng” các bài toán lớn chính là một cách thu hút hiệu quả nguồn lực chất lượng cao. “Bản chất của những người có năng lực là họ muốn giải những bài toán có ý nghĩa. Khi thành phố đưa ra những đề bài đủ lớn, có tác động xã hội rõ ràng và đi kèm nguồn lực, thì đó chính là nam châm thu hút nhân tài”, ông Hưng nhấn mạnh.
Để những bài toán này không chỉ dừng ở mức ý tưởng, cần có một thiết chế đủ linh hoạt để kết nối các nguồn lực và điều phối quá trình triển khai. Mô hình Công ty cổ phần Trung tâm Đổi mới sáng tạo của Hà Nội đóng vai trò như một “bộ điều phối” của hệ sinh thái, kết nối các bên liên quan từ cơ quan quản lý, doanh nghiệp lớn, startup, đến viện nghiên cứu và trường đại học.
Thách thức và cơ hội trong thực thi
Ông Đỗ Tiến Thịnh thẳng thắn nhìn nhận rằng thách thức lớn nhất hiện nay nằm ở khâu thực thi. Dù hệ thống luật và nghị định đã khá đầy đủ, nhưng việc triển khai ở nhiều nơi còn chậm, đặc biệt là quy trình công nhận đối tượng thụ hưởng ưu đãi. Điều này khiến không ít doanh nghiệp gặp khó khăn khi tiếp cận chính sách.
Tuy nhiên, trong bối cảnh Việt Nam đang đứng trước cơ hội lớn trong chuỗi giá trị đổi mới sáng tạo toàn cầu, việc tìm ra những mô hình phù hợp, hiệu quả sẽ là chìa khóa để biến tiềm năng thành lợi thế cạnh tranh thật sự. Đổi mới sáng tạo không chỉ là câu chuyện của công nghệ, mà còn là cách tổ chức nguồn lực và giải quyết vấn đề, đòi hỏi sự thay đổi tư duy từ cấp trung ương đến địa phương.
