Khởi Nghiệp Học Sinh, Sinh Viên 2026: Chuyển Từ Phong Trào Sang Hiệu Quả Thực Chất
Năm 2026 đánh dấu khởi đầu triển khai Chương trình “Hỗ trợ học sinh, sinh viên khởi nghiệp giai đoạn 2026-2035”, với định hướng chuyển đổi từ “phong trào” sang “hiệu quả”, lấy sản phẩm cụ thể và khả năng ứng dụng thực tế làm thước đo chính. Vào lúc 8 giờ sáng tại khu trưng bày Ngày hội Khởi nghiệp quốc gia của học sinh, sinh viên năm 2026, nhóm sinh viên từ Trường Hóa và Khoa học sự sống, Đại học Bách khoa Hà Nội vẫn miệt mài chỉnh sửa mô hình sản phẩm vật liệu sinh học làm từ phế phẩm nông nghiệp. Những tấm mẫu mỏng, màu nâu nhạt được ép từ vỏ trấu và bã mía được xếp ngay ngắn trên bàn trưng bày, thể hiện sự tỉ mỉ và quyết tâm.
“Bọn em đã làm lại phần demo đến lần thứ 5 rồi, vì mẫu hôm qua chưa đạt độ bền như mong muốn”, Nguyễn Đức Anh, sinh viên năm thứ tư và là thành viên nhóm, chia sẻ trong khi kiểm tra lại các thông số kỹ thuật trên máy ép mini. Đằng sau những gian hàng nhỏ bé này không chỉ là những ý tưởng sáng tạo, mà còn là những bước đi đầu tiên của một thế hệ trẻ đang chủ động lựa chọn con đường tự tạo ra giá trị cho bản thân và đóng góp tích cực cho xã hội.
Sức Hút Mạnh Mẽ Với 880 Dự Án Tham Gia
Theo ghi nhận tại Ngày hội Khởi nghiệp quốc gia của học sinh, sinh viên lần thứ VIII năm 2026, chỉ trong vòng hai tháng phát động, đã có tới 880 dự án đăng ký tham gia, trải rộng trên nhiều lĩnh vực đa dạng như công nghệ tiên tiến, nông nghiệp hiện đại, y tế chăm sóc sức khỏe, giáo dục đổi mới và kinh doanh tạo tác động xã hội sâu sắc. Con số ấn tượng này phản ánh rõ ràng sức hút ngày càng tăng của phong trào khởi nghiệp trong giới trẻ Việt Nam, khi ngày càng nhiều học sinh, sinh viên chủ động tìm kiếm con đường tạo ra giá trị thực tế thay vì chỉ tập trung vào việc tìm kiếm công việc làm ổn định truyền thống.
Sau 8 năm triển khai các chương trình hỗ trợ khởi nghiệp bài bản, khoảng 300 doanh nghiệp đã được ươm tạo thành công từ môi trường giáo dục, với nhiều dự án gọi vốn đầu tư thành công, tiếp cận thị trường rộng lớn và xây dựng được chỗ đứng vững chắc. Khởi nghiệp vì thế không còn là một phong trào ngắn hạn nhất thời, mà đang dần hình thành một hệ sinh thái đổi mới sáng tạo toàn diện và bền vững.
Những Mô Hình Thành Công Tiêu Biểu
Điểm đáng chú ý là ngày càng nhiều dự án khởi nghiệp của người trẻ không chỉ thành công về mặt kinh tế mà còn tạo ra giá trị xã hội rõ nét. Công ty Cổ phần Abivin, do cặp vợ chồng trẻ Nguyễn Hoàng Anh và Phạm Nam Long sáng lập, có trụ sở tại Hà Nội, là một ví dụ tiêu biểu. Xuất phát từ bài toán tối ưu hóa logistics phức tạp, Abivin đã phát triển nền tảng ứng dụng trí tuệ nhân tạo giúp các doanh nghiệp tối ưu tuyến đường vận chuyển, giảm thiểu chi phí và rút ngắn thời gian giao hàng đáng kể. Sản phẩm này từng giành Giải nhất cuộc thi khởi nghiệp toàn cầu uy tín Startup World Cup 2019.
Trong thời gian đầu khởi nghiệp, nhóm sáng lập phải tự mình đi thuyết phục từng doanh nghiệp vận tải thử nghiệm hệ thống, nhưng đến nay Abivin đã phục vụ hàng trăm doanh nghiệp tại Việt Nam và mở rộng ra khu vực, chứng minh rằng những ý tưởng xuất phát từ nhu cầu thực tế hoàn toàn có thể vươn ra thị trường quốc tế cạnh tranh.
Hay tại phường Đà Lạt, tỉnh Lâm Đồng, anh Nguyễn Minh Thuận đã xây dựng thành công mô hình trồng nấm sạch ứng dụng công nghệ cao tiên tiến. Ban đầu chỉ là một mô hình thử nghiệm nhỏ, nhưng nhờ áp dụng quy trình kiểm soát nhiệt độ, độ ẩm chính xác và hệ thống truy xuất nguồn gốc minh bạch, sản phẩm của anh đã được đưa vào hệ thống siêu thị lớn và xuất khẩu ra thị trường nước ngoài. Không chỉ tạo thu nhập ổn định cho bản thân, mô hình này còn tạo việc làm cho hàng chục lao động địa phương, đồng thời góp phần thay đổi tư duy sản xuất nông nghiệp theo hướng hiện đại và bền vững.
Trong lĩnh vực công nghệ giáo dục đang phát triển mạnh mẽ, phải kể đến startup Marathon Education, do nhóm du học sinh Việt Nam sáng lập, đặt trụ sở tại Thành phố Hồ Chí Minh. Nền tảng này cung cấp các khóa học trực tuyến với phương pháp cá nhân hóa linh hoạt, kết nối giáo viên chất lượng cao với học sinh trên toàn quốc. Trong bối cảnh giáo dục số phát triển nhanh chóng, Marathon đã thu hút được nguồn vốn đầu tư lớn và mở rộng quy mô hoạt động một cách ấn tượng. Đây là minh chứng rõ ràng cho việc khởi nghiệp trong giáo dục không chỉ mang lại lợi nhuận kinh tế mà còn góp phần nâng cao chất lượng học tập cho cộng đồng.
Định Hướng Và Thách Thức Trong Tương Lai
Phát biểu ý kiến khai mạc ngày hội, Bộ trưởng Giáo dục và Đào tạo Hoàng Minh Sơn nhấn mạnh: “Đã đến lúc phải thay đổi thước đo thành công. Thành công của một trường đại học, trường cao đẳng không chỉ là tỷ lệ sinh viên có việc làm đúng chuyên môn, mà là bao nhiêu sinh viên có khả năng trở thành những người tạo việc làm - những cá nhân có thể tự tạo ra giá trị mới và cơ hội cho người khác”.
Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu cũng nhấn mạnh yêu cầu khởi nghiệp chuyển từ “phong trào” sang “thực chất”, lấy sản phẩm cụ thể và khả năng thương mại hóa làm thước đo chính. Theo đó, các dự án khởi nghiệp cần gắn chặt với nhu cầu thị trường thực tế, có sản phẩm thử nghiệm rõ ràng và có khả năng phát triển thành doanh nghiệp bền vững. Chính phủ cũng yêu cầu tăng cường vai trò của doanh nghiệp trong quá trình đào tạo và ươm tạo, đồng thời hoàn thiện cơ chế về sở hữu trí tuệ, chuyển giao công nghệ và hỗ trợ tài chính hiệu quả.
Tuy nhiên, dù có nhiều tiềm năng phát triển, khởi nghiệp Việt Nam vẫn đối mặt với không ít thách thức như: sự kết nối giữa nhà trường, doanh nghiệp và nhà đầu tư còn lỏng lẻo; các quy định về vốn, sở hữu trí tuệ và hỗ trợ khởi nghiệp còn thiếu linh hoạt; người trẻ thường thiếu kỹ năng quản trị, marketing và phát triển thị trường chuyên sâu; một số dự án chỉ tập trung vào cuộc thi mà không có chiến lược dài hạn bài bản.
Để khởi nghiệp thật sự trở thành động lực phát triển kinh tế - xã hội mạnh mẽ, cần xây dựng một hệ sinh thái hoàn chỉnh: gắn kết chặt chẽ đào tạo với thực tiễn, tăng cường vai trò dẫn dắt của doanh nghiệp, hoàn thiện chính sách hỗ trợ toàn diện và xây dựng văn hóa chấp nhận rủi ro sáng tạo. Quan trọng hơn, cần thay đổi tư duy căn bản: khởi nghiệp không phải là một phong trào nhất thời mà là một quá trình dài hạn, đòi hỏi sự kiên trì, bền bỉ và tập trung vào chất lượng thực chất.
