Ngày 18/06/2026, Nghị quyết số 138/NQ-CP của Chính phủ đã đặt ra định hướng nghiên cứu, thí điểm mô hình doanh nghiệp một người, mở ra cơ hội cho nhiều bạn trẻ phát huy năng lực khởi nghiệp và chủ động điều hành hoạt động kinh doanh khi có thể đảm nhận nhiều vai trò cùng lúc.
Nhiều cá nhân đang vận hành như những doanh nghiệp thu nhỏ
Nhiều năm qua, mỗi sáng chị Phùng Thị Bích Ngọc (xã Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh) đều bắt đầu ngày mới sớm hơn thường lệ. Trước khi đến trường giảng dạy môn lịch sử tại Trường THCS Đồng Kỵ, chị dành thời gian chuẩn bị các loại đồ uống healthy để giao cho khách hàng. Mô hình làm việc của chị phần nào phản ánh xu hướng doanh nghiệp một người trong nền kinh tế số.
Chị Ngọc cho biết cơ duyên đến với loại hình kinh doanh này bắt đầu từ khoảng 6 năm trước, khi chị tình cờ nhìn thấy quảng cáo về máy làm sữa hạt trên mạng xã hội. Ban đầu, chị chỉ muốn tự làm những loại thức uống lành mạnh cho gia đình, đặc biệt là cho các con sử dụng thay thế những sản phẩm đóng hộp. "Khi những chai sữa hạt đầu tiên được làm ra, mình mời bạn bè, đồng nghiệp dùng thử. Sau đó bắt đầu có những đơn đặt hàng nhỏ", chị kể.
Gần như toàn bộ quá trình chế biến, kinh doanh đều do chị Ngọc tự thực hiện. Từ chuẩn bị nguyên liệu, sản xuất, chụp ảnh sản phẩm, đăng bài trên mạng xã hội, chăm sóc khách hàng cho tới giao hàng, tất cả đều được vận hành bởi một người. Theo chị Ngọc, công nghệ và trí tuệ nhân tạo (AI) giúp chị tiết kiệm được khá nhiều thời gian. "Trước đây mình phải tự thiết kế menu, viết bài quảng bá hay lên ý tưởng nội dung. Giờ AI có thể hỗ trợ tạo hình ảnh, xây dựng nội dung và giúp công việc sáng tạo nhanh hơn", chị nói.
Nếu mô hình doanh nghiệp một người được triển khai bài bản, chị Ngọc cho biết sẵn sàng đăng ký vì cảm thấy đây chính là cách mình đang vận hành công việc trong nhiều năm qua. Tương tự là chị Đỗ Linh Chi (xã Kiến Hưng, TP.Hải Phòng), bán hàng online, chuyên cung cấp quần áo, mỹ phẩm và giày dép từ năm 2013 với số vốn ban đầu chỉ khoảng 3 - 5 triệu đồng. Sau hơn 10 năm duy trì công việc, chị cho biết hầu hết các khâu đều tự thực hiện, từ đăng bài giới thiệu sản phẩm, tư vấn, chốt đơn đến theo dõi đơn hàng và chăm sóc khách hàng. Khi được hỏi về mô hình doanh nghiệp một người, chị Chi cho biết sẵn sàng đăng ký nếu được triển khai trong thực tế.
Doanh nghiệp một người không chỉ là làm việc một mình
Theo tiến sĩ kinh tế Huỳnh Thanh Điền, giảng viên Trường ĐH Nguyễn Tất Thành, khái niệm "doanh nghiệp một người" thực chất không phải là một loại hình doanh nghiệp mới mà có thể hiểu là mô hình công ty TNHH một thành viên do một cá nhân sở hữu và điều hành. Nhiều freelancer và người bán hàng online hiện nay tự đảm nhận nhiều vai trò cùng lúc.
Ông Điền cho rằng sự phát triển của kinh tế số đang tạo điều kiện để ngày càng nhiều cá nhân có thể vận hành doanh nghiệp mà không cần sử dụng nhiều lao động, đặc biệt trong các lĩnh vực như thiết kế, marketing, truyền thông, tư vấn hay công nghệ. "Trước đây, nhiều lao động tự do hoạt động dưới hình thức cá nhân nhận việc từ doanh nghiệp và nộp thuế thu nhập cá nhân. Tuy nhiên, khi quy mô công việc ngày càng lớn đã phát sinh nhiều chi phí liên quan đến quảng bá, tìm kiếm khách hàng, vận hành hoặc đầu tư công cụ làm việc. Việc thành lập doanh nghiệp giúp họ được hạch toán chi phí hợp lý và hoạt động chuyên nghiệp hơn", ông Điền phân tích. Tuy nhiên theo ông, không phải ai cũng phù hợp với mô hình này.
Ông Huỳnh Thanh Điền cho rằng doanh nghiệp một người vẫn là doanh nghiệp đúng nghĩa nên chủ sở hữu phải thực hiện đầy đủ nghĩa vụ về thuế, kế toán và các quy định pháp lý liên quan. "Nhiều người rất giỏi chuyên môn nhưng lại thiếu kiến thức về quản trị, tài chính hoặc pháp lý. Nếu không nắm rõ quy định, họ có thể gặp rủi ro trong quá trình vận hành", ông Điền nói.
Còn theo ông Phạm Đức Long, Tổng giám đốc Công ty TNHH thương mại dịch vụ vi tính Sao Mai (Mstar Corp), số lượng khách hàng là freelancer, nhà sáng tạo nội dung, chủ shop online, startup nhỏ hoặc doanh nghiệp dưới 5 nhân sự trên hệ thống của đơn vị này tăng lên đáng kể trong những năm gần đây. "Nhóm khách hàng này không còn xem công nghệ là khoản đầu tư xa xỉ mà là công cụ bắt buộc phải có để vận hành nhanh hơn, tinh gọn hơn và cạnh tranh tốt hơn", ông Long cho biết.
Qua quá trình triển khai các giải pháp công nghệ, Mstar Corp ghi nhận nhóm khách hàng cá nhân và doanh nghiệp siêu nhỏ hiện sử dụng AI chủ yếu trong 3 lĩnh vực gồm marketing - bán hàng, quản lý dữ liệu và tăng năng suất cá nhân. Tuy nhiên, ông Long cho rằng thách thức lớn nhất không nằm ở việc thiếu công nghệ mà ở khả năng sử dụng công nghệ hiệu quả. "Nhiều người đang sử dụng quá nhiều công cụ nhưng thiếu kết nối giữa các nền tảng, dẫn đến dữ liệu phân tán và việc vận hành trở nên phức tạp hơn", ông Long nói.
Ở góc nhìn khởi nghiệp, ông Bùi Quang Minh, nhà sáng lập và điều hành Beta Group, cho rằng mô hình doanh nghiệp một người không nên được hiểu là việc một cá nhân làm việc đơn độc mãi mãi. "Đây không phải là việc cổ vũ ai đó làm một mình mãi mãi, mà là tạo ra cánh cửa đầu tiên để cá nhân chính danh hóa hoạt động kinh doanh", ông Minh nhận định. Theo ông Minh, công nghệ có thể hỗ trợ nhiều tác vụ nhưng không thể thay thế tư duy chiến lược, trách nhiệm và khả năng tạo ra giá trị của con người. "Người thắng trong kỷ nguyên này không phải là người dùng AI để làm mọi thứ, mà là người biết dùng AI để tập trung vào phần giá trị nhất của mình", ông Minh nói.
Các chuyên gia cho rằng doanh nghiệp một người mở ra cơ hội cho những cá nhân có chuyên môn, thương hiệu cá nhân và tệp khách hàng riêng trong nền kinh tế số. Để phát triển bền vững, người tham gia không chỉ cần tận dụng công nghệ mà còn phải trang bị kiến thức về quản trị, tài chính và pháp lý. Bởi suy cho cùng, điều quyết định thành công không phải việc một người có thể làm được bao nhiêu việc, mà là khả năng tạo ra giá trị và duy trì hoạt động kinh doanh trong dài hạn.
