Diễn đàn là không gian kết nối giữa các trường đại học, tổ chức quốc tế, quỹ đầu tư, doanh nghiệp và cộng đồng khởi nghiệp nhằm thúc đẩy vai trò trung tâm của các cơ sở giáo dục đại học trong hệ sinh thái đổi mới sáng tạo quốc gia. Trong bối cảnh chuyển đổi mô hình tăng trưởng dựa trên tri thức và công nghệ, diễn đàn nhấn mạnh xu hướng chuyển dịch từ mô hình đại học truyền thống sang mô hình 'Đại học Đổi mới Sáng tạo', nơi hoạt động nghiên cứu, đào tạo và khởi nghiệp được tích hợp nhằm tạo ra giá trị kinh tế-xã hội thông qua thương mại hóa công nghệ và phát triển doanh nghiệp khoa học công nghệ.
Vai trò của đại học trong hệ sinh thái khởi nghiệp
Theo ông Nguyễn Trung Dũng, Chủ tịch Mạng lưới Đổi mới Sáng tạo và Khởi nghiệp Đại học, Cao đẳng Việt Nam (VNEI), sự phát triển đột phá của mỗi quốc gia đều khởi nguồn từ tri thức và tư duy đổi mới. Trong phát triển nền kinh tế số, khởi nghiệp sáng tạo là động lực cốt lõi và hợp tác quốc tế là bệ phóng đưa Việt Nam vươn tầm thế giới. Các trường đại học mang sứ mệnh là hạt nhân trung tâm, nơi chuyển giao công nghệ, ươm tạo doanh nghiệp dẫn dắt tương lai và kiến tạo nguồn nhân lực số chất lượng cao.
Ông Đỗ Tiến Thịnh, Phó Giám đốc Trung tâm Đổi mới Sáng tạo Quốc gia, khẳng định diễn đàn là lời cam kết mạnh mẽ, là cầu nối chiến lược gắn kết chặt chẽ giữa các thành phần trong hệ sinh thái đổi mới sáng tạo quốc gia. Đây không chỉ là nơi trao đổi học thuật chuyên môn và kết nối hệ sinh thái mà còn là nơi các trường đại học cùng chia sẻ định hướng, sáng kiến và mô hình hợp tác nhằm thúc đẩy khởi nghiệp đổi mới sáng tạo giai đoạn mới.
Nội dung chính của diễn đàn
Diễn đàn tập trung vào trao đổi các nội dung liên quan tới ươm tạo và đầu tư mạo hiểm từ đại học, cùng các bài học từ hệ sinh thái quốc tế. Các diễn giả đã chia sẻ mô hình và kinh nghiệm thực tiễn trong việc xây dựng, vận hành quỹ đầu tư mạo hiểm trong trường đại học nhằm thúc đẩy thương mại hóa nghiên cứu và phát triển startup công nghệ.
Đáng chú ý, ông Hub Langstaff, Giám đốc Văn phòng Việt Nam Chương trình Khởi nghiệp Thụy Sĩ (Swiss Entrepreneurship Program), đã chia sẻ kinh nghiệm hơn 10 năm phát triển hệ sinh thái khởi nghiệp thông qua mạng lưới cố vấn quốc tế, kết nối nguồn lực và hỗ trợ các startup nâng cao năng lực cạnh tranh toàn cầu. Ông cho biết: 'Hành trình 10 năm đồng hành quý giá vừa qua với các bạn Việt Nam chính là nền tảng vững chắc để chúng ta tin tưởng vào sự bứt phá mạnh mẽ hơn nữa của khu vực đại học trong giai đoạn tới'.
Ông Phạm Tuấn Hiệp, Giám đốc ươm tạo BK Holdings, Đại học Bách khoa Hà Nội, đã cung cấp góc nhìn thực tiễn từ đại học nghiên cứu mạnh đến đại học khởi nghiệp, nhấn mạnh tới tính thương mại hóa các nghiên cứu từ phòng thí nghiệm, đưa kết quả nghiên cứu thành sản phẩm phục vụ kinh tế-xã hội.
Khẳng định sự cần thiết phải đưa các đề tài nghiên cứu từ phòng thí nghiệm ra thị trường và thương mại hóa thành công, ông Trương Công Tuấn, Giám đốc Trung tâm Sáng tạo và Khởi nghiệp Sinh viên, Đại học Bách khoa Hà Nội, đã đưa ra bức tranh khái quát về đầu tư, ươm tạo doanh nghiệp bằng kết quả nghiên cứu từ đại học, cùng công thức và mô hình thực tế từ kinh nghiệm của đơn vị.
Tháo gỡ rào cản và tăng cường hợp tác quốc tế
Trong khuôn khổ diễn đàn, tọa đàm chính sách và hợp tác quốc tế với phiên đối thoại của đại diện các tổ chức quốc tế và đại diện các trường đại học đã thẳng thắn chia sẻ, thảo luận về các cơ chế thúc đẩy đổi mới sáng tạo, kiến nghị tháo gỡ rào cản chính sách và tăng cường hợp tác quốc tế trong giáo dục đại học và khởi nghiệp sáng tạo.
Các diễn giả cho rằng, các định hướng chiến lược vĩ mô và các sáng kiến hợp tác đột phá đã và đang từng bước nâng tầm vị thế của khối đại học trong đổi mới sáng tạo, khẳng định mối quan hệ chiến lược giữa ba nhà: nhà nước - nhà trường - doanh nghiệp. Đồng thời, các diễn giả cũng chỉ ra thách thức của giáo dục trong thời đại số, khi những công việc mang tính cố định và được lập trình sẵn đang dần biến mất.
Các diễn giả nhất trí rằng khoa học không thể cho ra kết quả ngay lập tức. Ví dụ, những công nghệ đột phá như trí tuệ nhân tạo (ChatGPT) hay công nghệ sâu (Deep Tech) thường mất từ 10 đến 15 năm miệt mài trong phòng thí nghiệm mới có thể gặt hái thành công. Nghiên cứu đòi hỏi sự đầu tư đồng bộ từ cơ sở hạ tầng, nguồn vốn đến quản trị, do đó không thể kỳ vọng những thành tựu khoa học có thể thương mại hóa chỉ trong một sớm một chiều.
Giải pháp thúc đẩy chuyển đổi
Để thúc đẩy chuyển đổi, các diễn giả cho rằng các trường đại học cần thay đổi hệ thống chỉ số đánh giá theo các giai đoạn cụ thể. Ở giai đoạn 1, khuyến khích công bố quốc tế để nâng cao thứ hạng của trường trên bản đồ giáo dục thế giới; sang giai đoạn 2, tập trung vào các sáng chế và sở hữu trí tuệ. Cần có cơ chế linh hoạt để chuyển giao quyền sở hữu từ nhà trường cho các đơn vị ươm tạo hoặc doanh nghiệp (như mô hình BK Holdings), từ đó tạo điều kiện cho việc thoái vốn và thu hút đầu tư.
Phân tích về thách thức trong sự khác biệt về tư duy giữa nhà khoa học thuần túy và doanh nghiệp, các diễn giả cho rằng các trung tâm đổi mới sáng tạo đóng vai trò là 'cầu nối' trung gian, chịu trách nhiệm xử lý rủi ro về mặt pháp lý và quản trị cho nhà trường, giúp các nhà đầu tư yên tâm đổ vốn vào các dự án tiềm năng mà không làm xáo trộn công tác giảng dạy, nghiên cứu.
Tầm nhìn 2035
Đề cập tới tầm nhìn 2035, các diễn giả cho rằng mục tiêu hướng tới là xây dựng một Việt Nam với nhiều 'kỳ lân' công nghệ và các startup công nghệ chiến lược vững mạnh. Để đạt được điều đó, các trường đại học phải nâng cấp mô hình hoạt động lên mức cao nhất: không chỉ dừng lại ở đào tạo và nghiên cứu, mà phải trở thành một hệ sinh thái khởi nghiệp hoàn chỉnh. Cần tạo ra lộ trình rõ ràng để các nhà khoa học có thể trở thành Giám đốc công nghệ (CTO) và sinh viên có đủ động lực cũng như 'vũ khí' để khởi nghiệp, đóng góp giá trị thực chất cho xã hội.
Liên quan hoạt động xây dựng niềm tin giữa nhà trường và doanh nghiệp, các diễn giả nhấn mạnh 'nút thắt lớn nhất trong mối quan hệ này chính là niềm tin'. Các doanh nghiệp hiện nay thường hoài nghi về mức độ cam kết và tính thực tiễn của các nghiên cứu trong trường đại học. Ngược lại, các nhà khoa học cũng chưa tìm được tiếng nói chung với ngôn ngữ kinh doanh của doanh nghiệp. Để giải quyết vấn đề này, cần một sự thay đổi toàn diện về cả tư duy lẫn cách thức vận hành, biến nhà trường thành một thực thể năng động, sẵn sàng chia sẻ rủi ro và cùng doanh nghiệp tạo ra giá trị thực cho xã hội.
