Các nền tảng thương mại điện tử như Shopee và TikTok Shop liên tục điều chỉnh phí, khiến nhiều người bán hàng online phải tính toán lại. Thời kỳ chỉ cần đăng sản phẩm là có đơn đã kết thúc. Bán hàng trên sàn không còn là "nghề tay trái" dành cho dân văn phòng kiếm thêm thu nhập, mà trở thành công việc đòi hỏi đầu tư về vốn, kỹ năng và chiến lược không khác gì vận hành doanh nghiệp nhỏ.
Từ "treo sản phẩm là có đơn" đến cuộc đua nội dung
Trước đây, nhiều nhân viên văn phòng mở gian hàng trực tuyến, tranh thủ buổi tối đóng gói vài chục đơn để kiếm thêm. Tuy nhiên, theo những người bán lâu năm, mô hình này gần như không còn tồn tại. Các đợt tăng phí gần đây trên Shopee và TikTok Shop đang gây áp lực lớn, nhưng áp lực thực sự đến từ chi phí "vô hình" như chạy quảng cáo, tài trợ voucher, hợp tác với KOL/KOC và sản xuất nội dung.
Một chủ shop mỹ phẩm thiên nhiên tại TP.HCM cho biết chị từng nghỉ việc văn phòng để chuyển hẳn sang bán hàng trên sàn. Trước khi có đơn đầu tiên, chị phải đầu tư học một khóa online về vận hành gian hàng, tối ưu tên sản phẩm, hình ảnh, từ khóa và thuật toán sàn. "Gần như mình phải hiểu hết, làm hết từ đóng hàng đến marketing sản phẩm", chị nói. Sau một thời gian không cạnh tranh nổi, chị đã quay lại công việc văn phòng, shop không còn hoạt động.
Chi phí vô hình và cuộc đua không ngừng
Để sản phẩm cạnh tranh, nhiều cửa hàng buộc phải tham gia chương trình giảm giá, chạy quảng cáo trả phí hoặc hợp tác với KOL, KOC và affiliate. Những khoản chi này làm giảm lợi nhuận nhưng không được phản ánh trong doanh thu hiển thị. Nếu không chi tiền quảng cáo hoặc tạo nội dung mới, gian hàng sẽ bị thuật toán ít đề xuất, giảm lượng truy cập và đơn hàng. Một nhà bán hàng nhận xét: "Không livestream thì khó có lượt xem. Không làm video thì ít được phân phối, ít có khách mới hoặc phải chờ khách cũ quay lại."
AI và sự thay đổi của người bán nhỏ
Một chủ gian hàng chuyên bán đường thốt nốt cho biết trước đây chị chỉ đăng ảnh sản phẩm, nhưng vài tháng gần đây đã sử dụng công cụ AI để thiết kế video ngắn đăng lên TikTok, Facebook và Shopee Video. "AI giúp mình làm video nhanh hơn, tiết kiệm chi phí thuê thiết kế", chị chia sẻ. Tuy nhiên, không phải ai cũng chạy theo cuộc đua quảng cáo. Một chủ shop đồ thủ công cho biết gian hàng của mình duy trì doanh số ổn định nhờ khách quen, không dùng tiếp thị trả phí. "Mình tự xây dựng shop từ đầu, làm hết từ chụp hình, chỉnh sửa đến tối ưu gian hàng theo hướng organic", chủ shop chia sẻ. Shop đã hoạt động hơn hai năm, thời điểm đầu phí thấp hơn nên dễ thở hơn.
Cuộc đại thanh lọc và tương lai thương mại điện tử
Nhiều người bán cho rằng việc các nền tảng tăng phí đang tạo ra "cuộc đại thanh lọc" thương mại điện tử. Trước đây, ai cũng có thể mở gian hàng với vốn nhỏ, nhưng hiện nay duy trì hoạt động đòi hỏi thời gian, ngân sách và kiến thức về marketing, quảng cáo, livestream, sản xuất video, tối ưu thuật toán, quản trị dữ liệu và AI. "Chuyện sáng làm văn phòng, tối về đóng vài chục đơn online" từng phổ biến vài năm trước đang dần trở thành quá khứ. Thương mại điện tử vẫn tăng trưởng, nhưng cuộc chơi giờ chỉ dành cho những người sẵn sàng đầu tư nghiêm túc về vốn, thời gian, kỹ năng và chiến lược.
