Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP) đang ngày càng khẳng định vai trò như một khuôn khổ thúc đẩy thương mại tự do trong bối cảnh chủ nghĩa bảo hộ gia tăng trên toàn cầu. Lần đầu tiên, CPTPP thiết lập một cơ chế đàm phán sơ bộ trước khi mở các cuộc đàm phán gia nhập chính thức, cho phép các nước thành viên đánh giá hệ thống pháp luật và quy định thương mại của các ứng viên dựa trên tiêu chuẩn của hiệp định.
Yêu cầu khắt khe và sự đồng thuận
Để được chấp thuận gia nhập CPTPP, các nước ứng cử viên phải đáp ứng nhiều yêu cầu nghiêm ngặt, bao gồm xóa bỏ thuế quan đối với phần lớn hàng hóa, tuân thủ quy định về bảo hộ sở hữu trí tuệ và các tiêu chuẩn thương mại khác. Ngoài ra, việc khởi động đàm phán gia nhập chính thức cần có sự đồng thuận của toàn bộ các nước thành viên hiện nay.
Làn sóng xin gia nhập mới
Việc mở cơ chế đàm phán sơ bộ diễn ra trong bối cảnh ngày càng nhiều quốc gia bày tỏ mong muốn tham gia CPTPP. Campuchia đã nộp đơn xin gia nhập vào tháng 11/2025, trong khi Argentina cũng chính thức nộp đơn hồi đầu tháng này. Điều này cho thấy sức hút ngày càng lớn của hiệp định.
Lịch sử và thành viên hiện tại
CPTPP chính thức có hiệu lực từ năm 2018 sau khi Mỹ rút khỏi hiệp định trong nhiệm kỳ đầu tiên của Tổng thống Donald Trump. Hiện CPTPP có 12 thành viên gồm Australia, Brunei, Canada, Chile, Nhật Bản, Malaysia, Mexico, New Zealand, Peru, Singapore, Anh và Việt Nam.
Vai trò chiến lược trước bảo hộ
Trong bối cảnh nền kinh tế toàn cầu đối mặt làn sóng chủ nghĩa bảo hộ, với các chính sách thuế quan cao và sự rạn nứt của các chuỗi cung ứng truyền thống, CPTPP đã và đang vươn lên như một “ngọn hải đăng” bảo vệ và thúc đẩy tự do hóa thương mại. Vai trò này thể hiện rõ qua ba khía cạnh chiến lược.
Thứ nhất là tiêu chuẩn cao chống lại xu hướng bảo hộ. CPTPP không đơn thuần là cắt giảm thuế quan với việc xóa bỏ tới 95-98% các dòng thuế, mà còn thiết lập các quy tắc khắt khe về sở hữu trí tuệ, thương mại điện tử, doanh nghiệp nhà nước, lao động và môi trường. Khi các cơ chế đa phương lớn hơn như Tổ chức Thương mại thế giới (WTO) gặp bế tắc, CPTPP đóng vai trò như một khuôn khổ mẫu mực, giữ cho dòng chảy thương mại giữa các nước thành viên luôn thông thoáng, minh bạch và có tính dự báo cao.
Hai là sức hút mở rộng và hiệu ứng lan tỏa. Minh chứng rõ nhất cho vai trò ngày càng được củng cố của CPTPP là xu hướng mở rộng thành viên. Sự gia nhập chính thức của Vương quốc Anh vào tháng 12/2024 và việc hàng loạt nền kinh tế lớn khác nộp đơn hoặc bày tỏ ý định gia nhập cho thấy định chế này có sức hút mạnh mẽ. Việc mở rộng này đã giúp CPTPP từ một hiệp định mang tính khu vực trở thành một khối thương mại mang tính toàn cầu, tăng cường sức nặng kinh tế để đối trọng lại các xu thế đơn phương bảo hộ.
Ba là đa dạng hóa để tự cường chuỗi cung ứng. Đối với các nước thành viên, CPTPP cung cấp một “tấm đệm” an toàn để đa dạng hóa thị trường xuất nhập khẩu. Khi một thị trường lớn ngoài khối áp dụng các biện pháp bảo hộ hoặc trừng phạt thuế quan, các doanh nghiệp trong khối CPTPP có thể dễ dàng dịch chuyển, tận dụng ưu đãi thuế quan nội khối để bù đắp. Quy tắc xuất xứ nội khối cũng khuyến khích các nước thành viên xây dựng chuỗi cung ứng tự cường lẫn nhau.
Quy mô và tác động kinh tế
Quy mô khổng lồ của khối CPTPP 12 thành viên thể hiện ở tổng sản phẩm quốc nội (GDP) đạt khoảng 15 nghìn tỷ USD, chiếm khoảng 15% tổng GDP toàn cầu; thị trường tiêu dùng quy tụ gần 600 triệu dân, chiếm khoảng 7,3% dân số thế giới; kim ngạch thương mại chiếm khoảng 15% tổng kim ngạch toàn cầu. Sự hiện diện của CPTPP đã có vai trò quan trọng giúp các thành viên duy trì đà tăng trưởng xuất khẩu ổn định qua các giai đoạn biến động địa chính trị phức tạp.
Thông điệp toàn cầu
Sự mở rộng của CPTPP gửi đi một thông điệp mạnh mẽ tới toàn cầu: Rào cản thuế quan có thể dâng cao ở nơi này, nhưng dòng chảy của tự do thương mại sẽ luôn tìm được cách khơi thông ở nơi khác. Bản thân hiệp định này không chỉ thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, mà còn là một cơ chế kiến tạo sự ổn định và hòa bình thông qua sự ràng buộc lợi ích và thịnh vượng chung.
