Ấn Độ, quốc gia xuất khẩu đường lớn thứ hai thế giới sau Brazil, vừa bất ngờ ban hành lệnh cấm xuất khẩu đường từ ngày 13 tháng 5 năm 2025 cho đến hết ngày 30 tháng 9 năm 2026 hoặc cho đến khi có thông báo mới. Động thái này được đánh giá sẽ tác động mạnh mẽ tới thị trường đường toàn cầu, trong bối cảnh nguồn cung đang có dấu hiệu thắt chặt và giá đường thế giới liên tục tăng cao.
Chi tiết lệnh cấm
Theo thông báo của Chính phủ Ấn Độ, lệnh cấm áp dụng đối với cả đường trắng và đường thô. Tuy nhiên, các lô hàng đã hoàn tất thủ tục xuất khẩu hoặc đang trong quá trình vận chuyển vẫn được phép tiếp tục giao hàng theo những điều kiện nhất định. Điều này nhằm giảm thiểu xáo trộn cho các hợp đồng đã ký kết trước đó.
Nguyên nhân siết xuất khẩu
Động thái siết xuất khẩu được đưa ra khi New Delhi muốn ưu tiên ổn định nguồn cung trong nước và kiểm soát giá thực phẩm. Ấn Độ từng cho phép các nhà máy xuất khẩu khoảng 1,59 triệu tấn đường trong niên vụ 2025-2026 với kỳ vọng sản lượng sẽ vượt nhu cầu nội địa. Tuy nhiên, thực tế sản xuất lại không thuận lợi như dự kiến.
Giới phân tích cho biết năng suất mía giảm tại nhiều vùng trồng chủ lực khiến sản lượng đường của Ấn Độ tiếp tục thấp hơn mức tiêu thụ trong năm thứ hai liên tiếp. Bên cạnh đó, nguy cơ hiện tượng El Nino quay trở lại và làm suy yếu mùa mưa năm nay cũng khiến triển vọng vụ mùa tiếp theo trở nên kém tích cực hơn.
Dự báo sản lượng và tiêu thụ
Theo dự báo, Ấn Độ sẽ sản xuất khoảng 275 triệu tấn đường trong niên vụ 2025-2026 kéo dài từ tháng 10 đến tháng 9 năm sau. Cộng với khoảng 5 triệu tấn tồn kho đầu kỳ, tổng nguồn cung đạt gần 325 triệu tấn. Trong khi đó, nhu cầu tiêu thụ nội địa dự kiến khoảng 280 triệu tấn, khiến lượng tồn kho cuối kỳ chỉ còn khoảng 45 triệu tấn – mức thấp nhất kể từ niên vụ 2016-2017.
Giá đường trong vòng một tháng qua đã tăng đáng kể. Ngoài yếu tố thời tiết, giới chức Ấn Độ còn lo ngại tình trạng thiếu phân bón do căng thẳng tại Trung Đông có thể tiếp tục ảnh hưởng đến sản lượng mía trong niên vụ tới.
Tác động đến doanh nghiệp và thị trường
Việc bất ngờ thay đổi chính sách cũng khiến nhiều doanh nghiệp và nhà buôn rơi vào thế khó. Trước đó, sau khi Chính phủ Ấn Độ nới thêm hạn ngạch xuất khẩu vào tháng 2, nhiều thương nhân đã ký hợp đồng bán đường ra nước ngoài. Theo các nhà buôn, trong tổng số 1,59 triệu tấn được phê duyệt xuất khẩu, khoảng 800.000 tấn đã được ký hợp đồng và hơn 600.000 tấn đã được vận chuyển. Điều này đồng nghĩa hàng trăm nghìn tấn còn lại có nguy cơ bị đình trệ do chính sách mới.
Một nhà giao dịch tại Mumbai cho biết việc thay đổi chính sách quá nhanh khiến nhiều doanh nghiệp rơi vào tình trạng khó xử vì đã cam kết giao hàng với khách quốc tế.
Không chỉ tác động tới doanh nghiệp Ấn Độ, lệnh cấm xuất khẩu cũng khiến thị trường đường thế giới lập tức phản ứng mạnh. Sau thông tin từ New Delhi, giá đường thô kỳ hạn tại New York tăng hơn 2%, trong khi giá đường trắng tại London bật tăng khoảng 3%.
Cơ hội cho các nước xuất khẩu khác
Các chuyên gia nhận định việc Ấn Độ siết nguồn cung sẽ tạo cơ hội cho những quốc gia xuất khẩu lớn khác như Brazil hay Thái Lan đẩy mạnh bán hàng sang các thị trường châu Á và châu Phi – vốn phụ thuộc đáng kể vào nguồn cung từ Ấn Độ. Điều này có thể làm thay đổi cục diện thương mại đường toàn cầu trong thời gian tới.
