GNI bình quân đầu người của Việt Nam đã tăng lên 4.970 USD vào năm 2025, theo World Bank. Trong giai đoạn 2021-2025, GNI tăng bình quân khoảng 10% mỗi năm, thuộc nhóm cao và ổn định nhất khu vực nhờ tăng trưởng kinh tế và xuất khẩu liên tục mở rộng. Chỉ trong hai năm 2024-2025, GDP lần lượt tăng khoảng 7% và 8%, trong khi xuất khẩu tăng hơn 15%. Những con số này cho thấy nền kinh tế không chỉ tăng trưởng nhanh mà còn dịch chuyển theo hướng bền vững hơn.
Thành tựu xóa đói giảm nghèo và hình thành tầng lớp trung lưu
Điều quan trọng hơn những chỉ tiêu kinh tế là những thay đổi trong đời sống người dân. Theo World Bank, Việt Nam được xem là một trong những "kỳ tích phát triển" về xóa đói giảm nghèo. Trong khoảng ba thập kỷ, tỷ lệ nghèo cùng cực giảm từ khoảng 50% dân số đầu những năm 1990 xuống còn dưới 1%. Thu nhập bình quân đầu người tăng từ dưới 700 USD vào cuối thập niên 1980 lên gần 5.000 USD hiện nay. Hàng chục triệu người đã thoát nghèo, có việc làm ổn định hơn, con cái được học hành đầy đủ hơn và điều kiện sống cải thiện.
Từ nền tảng đó, một tầng lớp trung lưu ngày càng đông đảo đã hình thành. Việt Nam từng phải ưu tiên giải quyết đói nghèo nay đã bước vào nhóm quốc gia thu nhập trung bình cao. Nếu trước đây, mục tiêu của nhiều gia đình chỉ là đủ ăn, đủ mặc thì hôm nay, ngày càng nhiều người có điều kiện nghĩ đến một căn hộ tốt hơn, một chiếc ô tô đầu tiên, những chuyến du lịch cùng gia đình hay đầu tư nhiều hơn cho giáo dục và chăm sóc sức khỏe. Tầng lớp trung lưu của Việt Nam đang tăng nhanh nhất Đông Nam Á, từ khoảng 13% dân số được dự báo sẽ chiếm khoảng 26% dân số ngay trong năm 2026 và tiếp tục mở rộng. Tầng lớp trung lưu trở thành lực kéo quan trọng của tiêu dùng trong nước và là nền tảng cho sự ổn định kinh tế.
Áp lực tài chính và khoảng cách giữa tăng trưởng kinh tế và đời sống
Khi bước sang giai đoạn phát triển mới, những băn khoăn mới xuất hiện. Câu hỏi không còn dừng ở việc GDP tăng bao nhiêu hay thu nhập bình quân tăng bao nhiêu. Người dân quan tâm hơn là thành quả tăng trưởng đã đi vào cuộc sống đến đâu. Dù được xếp vào nhóm quốc gia thu nhập trung bình cao, nhiều người vẫn chưa có cảm giác mình khá giả hơn. Câu trả lời nằm ở khoảng cách giữa thành tích của nền kinh tế và khả năng tích lũy của từng hộ gia đình. Theo Cục Thống kê, thu nhập bình quân của người lao động năm 2025 đạt khoảng 8,4 triệu đồng mỗi tháng. Mức này cao hơn đáng kể so với trước đây, nhưng sau khi chi trả tiền nhà, học phí, viện phí, điện nước và các khoản sinh hoạt thiết yếu, số tiền còn lại để tiết kiệm của nhiều gia đình vẫn khá khiêm tốn.
Một nghiên cứu của World Bank từng cho thấy gần 40% những người thuộc tầng lớp trung lưu đã rơi xuống nhóm thu nhập thấp hơn chỉ sau hai năm. Điều này cho thấy tầng lớp trung lưu tăng rất nhanh về số lượng nhưng nền tảng tích lũy và khả năng chống chịu trước các cú sốc kinh tế vẫn còn mỏng. Một chỉ số khác cho thấy sức ép của đời sống: năm tháng đầu năm 2026, tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng tăng 11,2% so với cùng kỳ, nhưng sau khi loại trừ yếu tố giá, mức tăng thực chỉ còn 6,1%. Một phần đáng kể doanh thu tăng thêm đến từ giá cả cao hơn, còn lượng hàng hóa và dịch vụ người dân thực sự mua vào tăng chậm hơn nhiều.
Bài toán nhà ở và chi phí sống
Rõ nhất là câu chuyện về nhà cửa với những người trẻ. Chỉ số giá nhà trên thu nhập (PIR) tại Việt Nam hiện ở mức 23,7-30 lần. Một người phải dành toàn bộ thu nhập trong hơn hai thập kỷ, không phát sinh bất kỳ khoản chi tiêu nào, mới đủ mua một căn nhà có giá trung bình. Trong khi đó, giá bất động sản đã tăng khoảng 59% chỉ trong vòng 5 năm qua. Một nền kinh tế có thể bước vào nhóm thu nhập trung bình cao chỉ sau một lần cập nhật số liệu, nhưng để một gia đình trẻ tin rằng họ có thể mua được căn nhà đầu tiên, sẽ cần thêm nhiều năm cải cách để thu nhập theo kịp tốc độ tăng của giá tài sản.
Hai thực tế này không hề mâu thuẫn. Việt Nam thực sự đã giàu hơn: thu nhập bình quân đầu người cao hơn, tỷ lệ nghèo thấp hơn, tầng lớp trung lưu đông hơn và quy mô nền kinh tế lớn hơn. Nhưng đồng thời, nhiều gia đình vẫn cảm thấy áp lực tài chính chưa giảm đi bao nhiêu, vì chi phí để duy trì một cuộc sống trung lưu – từ nhà ở, giáo dục đến y tế – cũng tăng nhanh không kém. Đó là thách thức mà hầu hết các quốc gia sau khi vượt ngưỡng thu nhập trung bình đều phải đối mặt: làm thế nào để thành quả tăng trưởng không chỉ thể hiện trên các bảng thống kê mà còn hiện diện rõ hơn trong đời sống của từng gia đình. Khi cái ăn, cái mặc không còn là mối bận tâm lớn nhất, người dân sẽ quan tâm nhiều hơn đến một căn nhà đủ khả năng chi trả, một khoản tiết kiệm đủ để vượt qua biến cố hay cơ hội học hành tốt hơn cho con cái. Việc World Bank nâng hạng Việt Nam là sự ghi nhận xứng đáng, nhưng cột mốc ấy sẽ chỉ thực sự có ý nghĩa khi ngày càng nhiều người lao động cảm nhận được cuộc sống của mình đang khá lên, đồng điệu với các con số tăng trưởng.
