Một cú sốc thuế đang làm rúng động cộng đồng tiếp thị liên kết (affiliate marketing) tại Việt Nam. Nhiều người kiếm được hàng tỷ đồng hoa hồng từ các sàn thương mại điện tử nhưng phải ngỡ ngàng khi bị cơ quan thuế yêu cầu nộp thêm hàng trăm triệu đồng. Nguyên nhân bắt nguồn từ sự hiểu lầm phổ biến rằng khoản khấu trừ 10% của sàn là mức thuế cuối cùng, trong khi thực tế, thu nhập từ affiliate marketing được tính theo biểu thuế lũy tiến với mức cao nhất lên tới 35%.
Trường hợp điển hình: Thu nhập 3 tỷ đồng, truy thu gần 700 triệu
Mới đây, trong Group Diễn đàn Thuế chuyên sâu với gần 800.000 thành viên, một người làm affiliate cho Shopee đã chia sẻ câu chuyện của mình. Năm 2025, người này nhận được khoản hoa hồng hơn 3 tỉ đồng từ hoạt động tiếp thị liên kết. Sàn đã khấu trừ 10% thuế thu nhập cá nhân trước khi chi trả. Tuy nhiên, khi quyết toán thuế gần đây, cơ quan thuế thông báo số thuế còn phải nộp là hơn 686 triệu đồng, một con số nằm ngoài khả năng chi trả của cá nhân này.
Theo chia sẻ, khoản tiền hơn 3 tỉ đồng là doanh thu trước chi phí, trong khi người này đã phải chi mạnh cho quảng cáo, thuê nhân sự, sản xuất nội dung và vận hành kênh. Câu chuyện nhanh chóng thu hút sự chú ý trong cộng đồng affiliate marketing, khi nhiều người thừa nhận chỉ đến khi bị truy thu mới hiểu rõ quy định.
Hiểu lầm phổ biến: 10% khấu trừ không phải là thuế cuối cùng
Phần lớn người làm affiliate marketing cho rằng sàn đã khấu trừ 10% thuế nên không cần quyết toán thêm. Tuy nhiên, theo quy định, khoản 10% mà sàn thương mại điện tử giữ lại chỉ là mức tạm khấu trừ, không phải mức thuế cuối cùng. Khi quyết toán, tổng thu nhập trong năm sẽ được cộng dồn và áp dụng theo biểu thuế lũy tiến từng phần, với thuế suất cao nhất có thể lên tới 35%.
Điều này có nghĩa là nếu một cá nhân có thu nhập khoảng 3 tỉ đồng/năm (tương đương 250 triệu đồng/tháng) và không có người phụ thuộc, mức thuế phải nộp có thể lên tới 70 triệu đồng mỗi tháng, tức khoảng 840 triệu đồng/năm. Trong khi đó, nếu sàn chỉ tạm khấu trừ khoảng 300 triệu đồng, phần thuế còn thiếu sẽ rất lớn. Nếu cá nhân còn phát sinh thu nhập từ các công việc khác, tổng thu nhập tính thuế sẽ tiếp tục bị đẩy lên các bậc cao hơn.
Affiliate marketing: Từ công việc tay trái thành nghề chính thức
Những năm gần đây, tiếp thị liên kết tại Việt Nam tăng trưởng nhanh cùng sự bùng nổ của thương mại điện tử. Người tham gia có thể kiếm hoa hồng bằng cách giới thiệu sản phẩm qua video, livestream hoặc mạng xã hội. Tùy ngành hàng và nền tảng, mức hoa hồng dao động từ 1% đến 20%. Sự phát triển mạnh của mô hình này khiến nhiều người coi affiliate marketing là nghề nghiệp chính thức thay vì chỉ là công việc tay trái.
Trên mạng xã hội, không ít cá nhân công khai mức thu nhập hàng trăm triệu đồng mỗi tháng, thậm chí vài chục triệu đồng mỗi ngày nhờ bán hàng qua link tiếp thị. Mới đây, hot girl P. thu hút sự chú ý khi tiết lộ chỉ trong 10 ngày tham gia bán hàng theo hình thức affiliate vào tháng 12/2025 đã chốt hơn 35.000 đơn, mang về gần 7,6 tỉ đồng doanh thu và khoảng 517 triệu đồng tiền hoa hồng. Một trường hợp khác là nữ streamer nổi tiếng N., cho biết riêng ngày 1/1/2026 đã bán được 560 đơn thông qua link tiếp thị và nhận khoảng 13,5 triệu đồng hoa hồng.
Bài toán thuế trong kỷ nguyên số
Tốc độ gia tăng thu nhập quá nhanh trong khi hiểu biết về pháp lý và thuế chưa theo kịp đang khiến không ít người rơi vào thế bị động. Phần lớn chỉ bắt đầu tìm hiểu quy định sau khi nhận thông báo làm việc từ cơ quan thuế. Theo quy định, nếu hoạt động dưới danh nghĩa cá nhân, thu nhập từ affiliate marketing được xếp vào nhóm tiền lương, tiền công. Với cách tính này, người nộp thuế được hưởng giảm trừ gia cảnh nhưng không được trừ các chi phí vận hành như quảng cáo, thuê nhân sự, thiết bị hay sản xuất nội dung.
Hiện cơ quan thuế đang siết chặt quản lý hoạt động kinh doanh trên nền tảng số. Dữ liệu thanh toán, doanh thu và hoa hồng từ các sàn thương mại điện tử ngày càng được kết nối trực tiếp với hệ thống quản lý thuế, khiến việc thiếu kê khai hoặc hiểu sai nghĩa vụ tài chính tiềm ẩn nhiều rủi ro hơn trước.
Thị trường affiliate marketing toàn cầu và Việt Nam
Báo cáo về affiliate marketing tại Đông Nam Á cho thấy quy mô thị trường tiếp thị liên kết toàn cầu cuối năm 2025 đã đạt khoảng 17 tỉ USD và có thể tăng lên 40 tỉ USD vào năm 2030. Riêng tại Việt Nam, thị trường này được ước tính đạt từ 700 triệu đến 1 tỉ USD trong năm vừa qua. Khi dòng tiền trên các nền tảng số ngày càng phình to, bài toán quản lý thuế cũng bước sang giai đoạn mới. Affiliate marketing giờ không còn là hoạt động kiếm thêm thu nhập mang tính tự phát, mà đang dần trở thành một ngành nghề thực thụ trong nền kinh tế số, nơi doanh thu tăng mạnh đi kèm trách nhiệm tài chính ngày càng rõ ràng.
