Ngày 28/7/2026, thông tin từ tờ The Information tiết lộ Trung Quốc đã bắt đầu sản xuất hàng loạt máy quang khắc DUV (Deep Ultraviolet) từ linh kiện nội địa, gây chấn động thị trường tài chính toàn cầu. Theo hai nguồn tin thân cận, một công ty có sự hậu thuẫn của nhà nước Trung Quốc tại Thượng Hải đã hoàn thiện dây chuyền sản xuất và dự kiến bàn giao những máy đầu tiên trong năm nay cho ba nhà sản xuất chip lớn nhất nước: SMIC, Hua Hong và CXMT.
Phản ứng thị trường: Hơn 1.000 tỷ USD bốc hơi
Tin tức ngay lập tức gây ra làn sóng bán tháo trên thị trường chứng khoán. Cổ phiếu ASML, công ty Hà Lan nắm giữ gần như toàn bộ thị phần máy quang khắc toàn cầu, giảm hơn 7% trong phiên giao dịch – mức giảm mạnh nhất trong nhiều tuần. Theo sau đó, các cổ phiếu công nghệ đồng loạt lao dốc: SK Hynix mất 9,48%, AMD giảm 7,3%, Micron giảm gần 5%, SanDisk mất 10,42%. Theo thống kê, chỉ riêng sáu cổ phiếu chip và bộ nhớ lớn nhất đã mất hơn 541 tỷ USD vốn hóa; tính cả chuỗi cung ứng, tổng thiệt hại vượt 1.000 tỷ USD chỉ trong vòng ba giờ.
Nguyên nhân sâu xa: Lo ngại về nguồn cung và giá chip
Thị trường phản ứng dữ dội vì những máy DUV nội địa Trung Quốc, dù không hiện đại bằng dòng EUV của ASML, đủ để sản xuất các linh kiện quan trọng như chip nhớ. Suốt nhiều năm, giá cổ phiếu của Micron, SK Hynix và các hãng chip nhớ phụ thuộc vào kỳ vọng nhu cầu AI đẩy giá chip lên cao, dựa trên giả định nguồn cung bị kiểm soát chặt do Trung Quốc thiếu máy quang khắc. Nếu Trung Quốc tự chủ được sản xuất, các nhà máy mới có thể được xây dựng nhanh chóng, nguồn cung tăng, giá giảm, và toàn bộ câu chuyện định giá ngành chip phải viết lại.
Nghịch lý chính sách Mỹ
Đáng chú ý, ba trong năm khách hàng đầu tiên của máy DUV nội địa Trung Quốc – SMIC, Hua Hong và CXMT – chính là ba trong số năm công ty nằm trong dự luật mà Quốc hội Mỹ đang xem xét nhằm cắt đứt hoàn toàn nguồn cung và dịch vụ từ ASML. Như vậy, chính sách của Washington nhằm gây áp lực lên ngành chip Trung Quốc lại vô tình thúc đẩy các công ty này chuyển sang nguồn thay thế nội địa.
Bối cảnh bắt nguồn từ năm 2019, khi Mỹ chặn ASML xuất khẩu máy EUV sang Trung Quốc. Thay vì dừng lại, các công ty Trung Quốc dồn nguồn lực phát triển công nghệ thay thế và khai thác tối đa đội máy DUV thế hệ cũ thông qua kỹ thuật đa phơi sáng để sản xuất chip tiệm cận tiên tiến.
Không nên phóng đại: Khoảng cách còn lớn
Tuy nhiên, cần nhìn nhận sự kiện với bối cảnh đầy đủ. Theo kế hoạch, Trung Quốc đặt mục tiêu giao 5 máy trong năm 2026 và khoảng 20 máy vào năm 2027. Trong khi đó, ASML dự kiến xuất xưởng khoảng 130 máy DUV trong năm 2026 và đang tăng công suất thêm 30% cho năm 2027. Khoảng cách về số lượng vẫn rất lớn. Về chất lượng, các máy quang khắc Trung Quốc vẫn thua ASML về hiệu năng và độ tin cậy, và việc kiểm định cho dây chuyền sản xuất thực tế có thể mất nhiều tháng. Ngoài ra, một số linh kiện quan trọng vẫn phải nhập từ Nhật Bản.
Phân tích từ tổ chức nghiên cứu AI Futures Project công bố hồi tháng 6 đặt mốc để Trung Quốc có thể triển khai DUV nội địa ở quy mô thương mại thực sự vào giữa thập niên 2030, không phải trong vài năm tới.
Ý nghĩa biểu tượng và tác động lâu dài
Dù vậy, ý nghĩa biểu tượng của sự kiện này vượt xa con số 5 chiếc máy. Đây là lần đầu tiên trong lịch sử ngành bán dẫn có một đối thủ thực sự xuất hiện cạnh ASML trong phân khúc máy quang khắc tiên tiến, dù còn ở giai đoạn sơ khai. Với thị trường tài chính đang định giá ngành chip ở mức kỳ vọng cao, chỉ cần sự xuất hiện của khả năng này đã đủ để kích hoạt làn sóng tái định giá quy mô lớn.
