Rạng sáng ngày 2/12/2001, tập đoàn năng lượng Enron nộp đơn phá sản, đánh dấu vụ sụp đổ doanh nghiệp lớn nhất nước Mỹ thời điểm đó. Trong khi phần lớn giới tài chính còn bàng hoàng, tỷ phú Ken Griffin lập tức thuê máy bay riêng đưa 16 lãnh đạo cấp cao tới Houston. Nhóm của Citadel đã phỏng vấn gần như toàn bộ đội ngũ giao dịch năng lượng của Enron, từ chuyên gia phân tích đến các nhà giao dịch cấp cao, nhằm tìm hiểu cách thị trường năng lượng Mỹ vận hành. Chiến lược này đem lại kết quả vượt xa mong đợi: Citadel đã nhanh tay thu hút nhiều chuyên gia phân tích định lượng xuất sắc nhất, trở thành hạt nhân cho mảng kinh doanh hàng hóa của quỹ đầu cơ.
Chiến lược mở rộng từ đống đổ nát
Năm 2006, Citadel tiếp tục tận dụng cơ hội khi quỹ đầu cơ Amaranth Advisors sụp đổ sau những khoản cược sai lầm vào giá khí đốt tự nhiên. Citadel hợp tác với JPMorgan mua lại toàn bộ danh mục giao dịch của Amaranth trước khi thâu tóm luôn phần sở hữu của JPMorgan. Các đối thủ cho rằng Griffin không đơn thuần gặp may. Ngay từ năm 2004, Citadel đã xây dựng các phòng nghiên cứu khí tượng chuyên biệt nhằm dự báo thời tiết - yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến nhu cầu điện năng, khí đốt và nhiều loại nguyên liệu khác.
Sau cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu 2008, khi các ngân hàng đầu tư lớn bị siết chặt quy định quản lý và buộc phải thu hẹp hoạt động giao dịch hàng hóa vật chất, Citadel lại có thêm cơ hội mở rộng. Trong lúc Goldman Sachs, Morgan Stanley và JPMorgan dần rút lui khỏi nhiều mảng kinh doanh tài nguyên thiên nhiên, Citadel âm thầm lấp đầy khoảng trống. Năm 2014, công ty thành lập Citadel Energy Marketing (CEM), đơn vị đóng vai trò trung gian giữa nhà sản xuất và khách hàng tiêu thụ năng lượng. Đến năm ngoái, CEM đã giao dịch gần 4.000 BTU khí đốt tự nhiên, tương đương khoảng 11% tổng lượng khí đốt tiêu thụ của Mỹ trong năm 2025. Quy mô này đưa Citadel ngang hàng với những tập đoàn giao dịch hàng hóa khổng lồ như Vitol và vượt qua nhiều tên tuổi lớn trong ngành năng lượng.
Đế chế hàng hóa dựa trên dữ liệu
Bước ngoặt tiếp theo đến vào năm 2017 khi Griffin chiêu mộ Sebastian Barrack từ ngân hàng Macquarie của Australia để dẫn dắt Citadel Commodities. Barrack mang đến tham vọng cực kỳ rõ ràng: xây dựng doanh nghiệp hàng hóa mạnh nhất thế giới. Dưới thời Barrack, Citadel đẩy mạnh chiến lược dựa trên dữ liệu và công nghệ. Công ty tuyển thêm hàng loạt chuyên gia khí tượng, kỹ sư phần mềm, nhà khoa học dữ liệu và chuyên gia mô hình hóa định lượng. Hệ thống hiện xử lý hơn 17 terabyte dữ liệu mỗi ngày, từ hình ảnh vệ tinh quan sát các kho chứa dầu, hoạt động khai thác mỏ, mùa màng nông nghiệp cho tới dữ liệu vận tải biển theo thời gian thực và các mô hình dự báo thời tiết hiện đại.
Barrack cho rằng ngành hàng hóa từng là lĩnh vực thiếu minh bạch, nơi những người nắm giữ hàng hóa vật chất có lợi thế vượt trội về thông tin. Tuy nhiên, sự bùng nổ của dữ liệu thay thế trong thập niên 2010 đã làm thay đổi hoàn toàn cuộc chơi. Nhờ tận dụng dữ liệu tốt hơn nhiều đối thủ, Citadel nhanh chóng mở rộng quy mô. Hiện bộ phận hàng hóa của công ty sở hữu hơn 260 nhà giao dịch, quản lý danh mục đầu tư và chuyên gia phân tích trên toàn cầu, cùng khoảng 100 kỹ sư chuyên trách. Danh mục giao dịch trải rộng từ khí đốt tự nhiên, điện năng, các sản phẩm dầu mỏ, thời tiết, nông sản cho tới nhiều loại hàng hóa khác.
Lợi nhuận khổng lồ từ biến động địa chính trị
Thành công lớn nhất đến vào năm 2022 khi xung đột Nga - Ukraine làm đảo lộn thị trường năng lượng thế giới. Trong bối cảnh giá khí đốt châu Âu biến động dữ dội, Citadel được cho là thu về khoảng 8 tỷ USD lợi nhuận chỉ trong một năm, riêng nhóm giao dịch khí đốt tại London đã mang lại khoảng 2 tỷ USD. Khoản lợi nhuận khổng lồ này giúp Citadel vượt qua Bridgewater Associates của Ray Dalio để trở thành quỹ đầu cơ tạo ra nhiều lợi nhuận nhất lịch sử. 2 năm tiếp theo, bộ phận hàng hóa tiếp tục ghi nhận lợi nhuận khoảng 4 tỷ USD mỗi năm. Dù kết quả trong giai đoạn 2025-2026 không còn bùng nổ như trước do cạnh tranh gia tăng và thị trường ổn định hơn, Citadel vẫn duy trì khả năng sinh lời đáng kể.
Tham vọng sở hữu tài sản vật chất
Tháng 3/2025, Citadel chi khoảng 1 tỷ USD mua lại công ty Paloma Natural Gas với 57.000 mẫu đất tại Haynesville, khu vực có trữ lượng khí đốt khổng lồ. Doanh nghiệp sau đó được đổi tên thành Apex Natural Gas. Chỉ trong hơn 1 năm, số giàn khoan Citadel vận hành tại Haynesville tăng từ hai lên 14 giàn, nhiều hơn đối thủ gần nhất tới 5 giàn. Mỏ đá phiến Haynesville trải rộng hơn 23.000 km2 trên 3 bang Louisiana, Texas và Arkansas, với ước tính còn khoảng 1,356 nghìn tỷ mét khối khí đốt cùng 152 triệu thùng dầu chưa được khai thác.
Song song với Mỹ, Citadel cũng mở rộng sang châu Âu và châu Á. Công ty mua lại doanh nghiệp điện lực Energy Grid tại Nhật Bản, hãng giao dịch điện FlexPower tại Đức và xây dựng trung tâm giao dịch mới ở Brisbane (Australia). Những thương vụ này cho thấy Citadel đang muốn hiện diện ở mọi mắt xích quan trọng của chuỗi năng lượng toàn cầu.
Rủi ro và thách thức
Tuy nhiên, việc một quỹ đầu cơ ngày càng lấn sâu vào lĩnh vực hàng hóa vật chất cũng làm dấy lên nhiều câu hỏi. Trong báo cáo năm 2014, Thượng viện Mỹ từng cảnh báo các định chế tài chính lớn có thể tận dụng vị thế trong cả thị trường tài chính lẫn thị trường hàng hóa vật chất để tạo lợi thế không công bằng hoặc gây ảnh hưởng đến giá cả. Những lo ngại tương tự hiện bắt đầu xuất hiện đối với Citadel. Một cựu lãnh đạo Citadel cho rằng rủi ro lớn nhất không phải các mô hình giao dịch sai lệch mà là những sự cố ngoài dự tính. Nếu một cuộc khủng hoảng năng lượng, mất điện diện rộng hoặc biến động giá bất thường bị cho là có liên quan đến Citadel, tác động tới danh tiếng của công ty có thể rất nghiêm trọng.
Ngoài yếu tố chính trị, Citadel còn phải đối mặt với cạnh tranh ngày càng khốc liệt. Nhiều quỹ đầu cơ lớn như Balyasny Asset Management hay Jane Street đã bắt đầu tuyển dụng chuyên gia hàng hóa và mở rộng sang giao dịch vật chất. Trong khi đó, những "gã khổng lồ" truyền thống như Glencore, Vitol, Trafigura hay Cargill vẫn sở hữu lợi thế mà Citadel khó sao chép: hệ thống mỏ khai khoáng, nhà máy chế biến, kho bãi và mạng lưới logistics toàn cầu được xây dựng suốt nhiều thập kỷ. Một số chuyên gia cũng đặt câu hỏi liệu Citadel còn là một quỹ đầu cơ theo nghĩa truyền thống hay không, khi liên tục mua các công ty vận hành thực tế như Apex Natural Gas, Citadel ngày càng giống một tập đoàn đầu tư tư nhân hoặc một doanh nghiệp năng lượng tích hợp hơn là một nhà quản lý quỹ đơn thuần. Tuy nhiên, Ken Griffin dường như không quá bận tâm trước những hoài nghi đó. Ông cho rằng thị trường năng lượng luôn cần những doanh nghiệp sẵn sàng đầu tư vào năng lực dự phòng, ngay cả khi điều đó khiến họ thu được lợi nhuận lớn trong các giai đoạn khủng hoảng.
