Từ 'Vua tàu thủy' Bạch Thái Bưởi đến giấc mơ 2 triệu doanh nghiệp Việt
Hơn một thế kỷ trước, khi con tàu Bình Chuẩn của Bạch Thái Bưởi nhổ neo, lá cờ hiệu màu vàng với ba ngôi sao đỏ phấp phới trên cột buồm không chỉ khẳng định chủ quyền thương mại trên sông nước, mà còn đánh dấu một cột mốc tiên phong về lòng tự tôn của doanh nhân Việt. Giữa bối cảnh cạnh tranh khốc liệt với các đối thủ Hoa kiều và người Pháp, cụ Bưởi đã kiêu hãnh tuyên bố: "Tôi là người Việt Nam, xin các ông giúp tôi... Mua hay không mua tùy ý, nhưng xin hãy xem tôi có thua kém gì người Hoa, người Tây không?". Câu nói ấy vang vọng qua thời gian, trở thành nguồn cảm hứng cho các thế hệ doanh nhân hôm nay.
Dòng chảy ngầm của tinh thần doanh thương
Lịch sử doanh thương Việt Nam như dòng sông Hồng đỏ nặng phù sa, khi cuộn trào dữ dội, khi thắt lại ghềnh thác, nhưng chưa bao giờ ngừng chảy về biển lớn. Đầu thế kỷ 20, phong trào "Chấn hưng thương trường, cổ động thực nghiệp" đã nhen nhóm lên những ngọn lửa đầu tiên. Bên cạnh Bạch Thái Bưởi với Giang hải luân thuyền Bạch Thái công ty, chúng ta còn có Nguyễn Sơn Hà - "Vua sơn" khiến người Pháp kinh ngạc với sản phẩm sơn Việt Nam, và Trương Văn Bền với xà bông Cô Ba nức tiếng Đông Dương. Họ đã chứng minh một chân lý giản đơn nhưng đầy sức nặng: người Việt hoàn toàn có thể đường hoàng làm chủ nền kinh tế, cạnh tranh sòng phẳng bằng trí tuệ và bản lĩnh.
Dòng chảy ấy có lúc thăng trầm, khi hai chữ "tư nhân" bị nhìn nhận với ánh mắt e dè trong những cơ chế cũ kỹ. Tuy nhiên, sức sống của doanh nhân Việt Nam luôn kiên cường như những loài cây gan góc chống chọi với thời tiết. Ngày nay, trong tâm thế mới khi Đảng và Nhà nước xác định kinh tế tư nhân là "động lực quan trọng", cánh cửa đã thực sự mở toang. Những cái tên như Vingroup, Thaco, FPT, Masan, Hòa Phát, Vietjet đang viết tiếp giấc mơ của cụ Bạch Thái Bưởi, nhưng ở một tầm vóc khác: không chỉ giữ thị trường nội địa, mà còn mang chuông đi đánh xứ người, từ xe điện Việt trên đất Mỹ đến phần mềm Việt xuất khẩu sang Nhật.
Bài học từ những 'con rồng' kinh tế châu Á
Mùa xuân, nhìn ra thế giới để thấy mình đang ở đâu trong dòng chảy thương mại toàn cầu. Những câu chuyện thần kỳ của Nhật Bản hay kỳ tích sông Hàn của Hàn Quốc không tự nhiên mà có. Sau Thế chiến thứ hai, nước Nhật hoang tàn đã vươn lên với tinh thần duy tân quật cường, xây dựng các tập đoàn như Toyota, Honda, Sony thành những "chiến hạm" kinh tế. Tương tự, Hàn Quốc từ một quốc gia nghèo đói đã tạo nên kỳ tích với sự trỗi dậy của Samsung, Hyundai, LG nhờ sự bảo trợ quyết liệt của nhà nước.
Điểm chung của những "con rồng" ấy là tư duy "Sếu đầu đàn". Trong tự nhiên, con sếu đầu đàn xé gió, chịu sức cản lớn nhất để tạo luồng khí động học thuận lợi cho cả đàn. Nền kinh tế cũng vậy: muốn bay xa trong chuỗi giá trị toàn cầu, cần những doanh nghiệp đầu đàn đủ khỏe để dẫn dắt các doanh nghiệp nhỏ và vừa. Việt Nam nhất thiết phải có những "con sếu" như vậy, như mục tiêu đặt ra trong Nghị quyết số 41 của Bộ Chính trị và Chương trình hành động tại nghị quyết 68 của Chính phủ.
Mục tiêu lịch sử: 2 triệu doanh nghiệp và 20 tập đoàn toàn cầu
Đến năm 2030, Việt Nam phấn đấu có 2 triệu doanh nghiệp, trong đó hình thành ít nhất 20 doanh nghiệp tư nhân lớn tham gia sâu vào mạng lưới sản xuất và chuỗi giá trị toàn cầu. Đây là những "KPI" mang tính sống còn. Về độ rộng, với khoảng 900.000 doanh nghiệp đang hoạt động cuối năm 2023, mục tiêu này đòi hỏi tăng gấp đôi quy mô chỉ trong vòng một nhiệm kỳ 5 năm tới. Về chiều sâu, một tập đoàn đầu đàn có thể kích hoạt cả hệ sinh thái hàng ngàn doanh nghiệp vệ tinh, giúp doanh nghiệp nhỏ không còn lầm lũi gia công giá rẻ mà trở thành mắt xích quan trọng.
Tuy nhiên, biển lớn sóng cả. Doanh nghiệp Việt phần lớn vẫn quá nhỏ bé, vốn mỏng, công nghệ lõi còn yếu. Tâm lý "sợ lớn", sợ rủi ro pháp lý vẫn là rào cản vô hình. Cuộc cạnh tranh ngay trên sân nhà với các "cá mập" FDI ngày càng khốc liệt. Chúng ta cần nhìn rõ thuận lợi để tự tin, nhưng thấy rõ khó khăn để tỉnh táo, tránh vết xe đổ của tư bản thân hữu như bài học từ Vinashin, Vinalines hay các chaebol Hàn Quốc trong khủng hoảng tài chính châu Á 1997.
Tâm thế mới: Cởi trói để vươn mình
Để những "con sếu" cất cánh và "khu rừng doanh nghiệp" xanh tốt, chúng ta cần một tâm thế mới trong mùa xuân này: tâm thế của sự tin cậy và đồng hành. Đã đến lúc nhìn nhận doanh nhân không chỉ là đối tượng quản lý, mà là tài sản quốc gia. Môi trường kinh doanh không thể chỉ dừng lại ở mức thông thoáng, mà phải an toàn, có tính dự đoán được, và tạo thuận lợi cho doanh nghiệp lớn mạnh.
Cần một hệ sinh thái thể chế như mảnh đất màu mỡ, nơi những "hạt giống" khởi nghiệp dù nhỏ bé nhất cũng được tưới tắm công bằng, và những cây cổ thụ đầu đàn có đủ không gian để vươn cành che chắn gió bão. Nhà nước nên đóng vai trò "người làm vườn" cần mẫn: kiến tạo hạ tầng, gỡ bỏ sâu bệnh và vun gốc cho khu vườn thêm xanh tươi.
Chúng ta cũng đặt niềm tin vào thế hệ doanh nhân mới - những người trẻ gen Z, gen Alpha lớn lên với Internet và trí tuệ nhân tạo (AI). Họ không mang nặng mặc cảm của quá khứ, sòng phẳng với thế giới và đầy ắp ý tưởng táo bạo. Nếu thế hệ cụ Bạch Thái Bưởi dùng lòng yêu nước để kêu gọi người Việt dùng hàng Việt, thì thế hệ này cần dùng trí tuệ Việt để thuyết phục thế giới dùng hàng Việt.
Hơn 100 năm trước, con tàu Bình Chuẩn nhổ neo, mang theo khát vọng tự cường của một doanh nhân cô độc. Hơn 100 năm sau, chúng ta đang đứng trước vận hội để có hàng nghìn "con tàu" hiện đại hơn, mạnh mẽ hơn, cùng nhau ra khơi. 2 triệu doanh nghiệp và 20 tập đoàn toàn cầu - đó không chỉ là con số khô khan trong nghị quyết, mà là lời hứa của thế hệ hôm nay với tiền nhân, là tấm vé để Việt Nam bước lên chuyến tàu thịnh vượng. Gió đông đã thổi, cánh buồm đã căng. Giờ là lúc ra khơi!
